II SA/Lu 1004/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy inspektor sądowy Jolanta Sikora, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., znak: [...], w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] J. W. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania B. K. (dalej: skarżący), utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] r., znak: [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Kierownika Działu Świadczeń Społecznych F. N. 3 Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. (dalej także: organ pierwszej instancji) o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu spodni, koszulek i bielizny w marcu 2016 r. w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że skarżący gospodaruje samotnie, ma orzeczony znaczny stopnień niepełnosprawności na okres do dnia [...] r. Zdaniem organu, jakkolwiek wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej, to ma on stałe źródła dochodu w postaci zasiłku stałego i zasiłku pielęgnacyjnego, a ponadto – co istotne - objęty jest dodatkową pomocą społeczną, a w szczególności zasiłkami celowymi oraz usługami opiekuńczymi. W ocenie organu odwoławczego, rodzaj, forma i rozmiar udzielonego stronie świadczenia są odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Organ podkreślił, że zgłoszone przez stronę potrzeby zostały uwzględnione w zakresie mieszczącym się w możliwościach organu pierwszej instancji. W skardze do Sądu na powyższą decyzję skarżący zarzucił, że została ona wydana z naruszeniem: - art. 3 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.; dalej także: "u.p.s."), przez przyjęcie, że udzielona skarżącemu pomoc jest wystarczająca do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia mu życie w warunkach odpowiadających godności człowieka oraz że rodzaj, forma i rozmiar tych świadczeń są odpowiednie, podczas gdy świadczona pomoc jest niewystarczająca ze względu na jego stan zdrowia, sytuację materialną rodzinną oraz bytową skarżącego, która jest poniżej absolutnego minimum egzystencji; - art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., przez uznanie, że mimo spełnienia wszelkich warunków skarżący nie kwalifikuje się do pomocy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej Jednocześnie, na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci karty pobytu pacjenta oraz karty informacyjnej leczenia szpitalnego na okoliczność myśli rezygnacyjnych skarżącego związanych z konfliktem z pracownikami organu pierwszej instancji oraz niezaspokojonych niezbędnych potrzeb i możliwości życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 39 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 1 i 2). Z akt sprawy wynika, że dochód skarżącego wynosi [...] zł, a więc niewątpliwie spełnia on przesłanki do przyznania mu opisanego świadczenia, gdyż dochód ten nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., które wynosi 634 zł. Należy mieć na uwadze, że orzekając w przedmiocie udzielenia wskazanej pomocy organ pomocy społecznej działa w ramach uznania administracyjnego co najmniej w zakresie ustalenia jej wysokości, czy też okresu, na jaki została ona przyznana. Rację mają zatem w niniejszej sprawie organy obu instancji wskazując, że spełnienie kryteriów przyznania pomocy, nie przesądza o tym, że pomoc taka zostanie przyznana w wysokości oczekiwanej przez wnioskodawcę i na wskazany przez niego okres. Badając legalność zaskarżonej decyzji – w kontekście wysokości udzielonej skarżącemu pomocy – należy podkreślić, że decyzja wydana w oparciu o uznanie administracyjne – co do zasady – nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości (zob. I. Bogucka, Państwo prawne a problem uznania administracyjnego, Państwo i Prawo 1992, z. 10, s. 32 i n.) Kontrola sądowa decyzji uznaniowych sprowadza się zatem wyłącznie do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (zob. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00, niepubl.), a więc dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; dalej: k.p.a.). Sąd nie może natomiast wkraczać w sferę zastrzeżoną do kompetencji organów administracyjnych, a więc – o ile prawidłowo przeprowadzono postępowanie – Sąd nie może kwestionować wysokości przyznanego świadczenia. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nie można zarzucić organom administracji naruszenia obowiązujących przepisów przy rozstrzyganiu wniosku skarżącego o przyznanie mu zasiłku celowego, a w konsekwencji nie można zarzucić organom przekroczenia granic uznania administracyjnego. W niniejszej sprawie jest poza sporem – co wynika z przeprowadzonego w dniu [...] r. wywiadu środowiskowego oraz dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy – że skarżący jest osobą prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe, której dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł [...] zł (zasiłek stały - [...] zł i zasiłek pielęgnacyjny - [...] zł). Organ pierwszej instancji od lipca 2015 r. dokonuje potrąceń z wypłaty zasiłku stałego należności w kwocie [...]zł z tytułu świadczeń nienależnie pobranych. Orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] r. skarżący został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym okresowo do dnia [...] r. Prawidłowo stwierdziły organy, że przyznanie skarżącemu pomocy w takiej postaci i wysokości jest uzasadnione sytuacją, w jakiej on się znajduje i jakkolwiek pomoc ta została przyznana w wysokości niesatysfakcjonującej stronę, to należy stwierdzić, że zakres udzielonej pomocy nie był określony w sposób dowolny. Organy administracji obu instancji przyznając opisane świadczenie pieniężne wzięły pod uwagę ustaloną, niekwestionowaną sytuację zdrowotną skarżącego oraz sytuację materialną i jego potrzeby. Wskazać przy tym należy, że choć skarżący nie uzyskał świadczenia pieniężnego w satysfakcjonującej go wysokości, nie można przecież uznać, że pozbawiony został wsparcia ze strony organu pomocy społecznej. Trzeba przy tym zauważyć, że jakkolwiek skarżący posiada stały dochód, jednak objęty jest systematyczną pomocą udzielaną ze środków Ośrodka Pomocy Społecznej. W niniejszej sprawie jest niekwestionowane, że w 2016 r. decyzjami organu pierwszej instancji zostały przyznane skarżącemu także inne świadczenia, a mianowicie: - decyzją z dnia [...] r., znak: [...], w postaci nieodpłatnych usług opiekuńczych w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. w wymiarze 4 godziny dziennie od poniedziałku do soboty (koszt usługi - [...] zł za godzinę), - decyzją z dnia [...] r., znak: [...], w postaci zasiłku celowego na zakup grzejnika olejowego w kwocie [...]zł, - decyzją z dnia [...] r., znak: [...], w postaci zasiłku celowego na zakup energii elektrycznej w marcu w wysokości [...] zł, - decyzją z dnia [...] r., znak: [...], w postaci zasiłku celowego na zakup energii elektrycznej w lutym w wysokości [...] zł, - decyzją z dnia [...] r., znak: [...] w postaci zasiłku celowego na zakup żywności w marcu w wysokości [...] zł, - decyzją z dnia [...] r., znak: [...], w postaci zasiłku celowego na zakup żywności w kwietniu w wysokości [...] zł, - decyzją z dnia [...] r., znak: [...], w postaci zasiłku celowego na zakup żywności w maju w wysokości [...] zł, - decyzją z dnia [...] r., znak: [...], w postaci zasiłku celowego na zakup żywności w czerwcu w wysokości [...] zł, - decyzją z dnia [...] r., znak: [...], w postaci zasiłku celowego na zakup energii elektrycznej w kwietniu w wysokości [...] zł, - decyzją z dnia [...] r., znak: [...], w postaci zasiłku celowego na zakup energii elektrycznej w maju w wysokości [...] zł, - decyzją z dnia [...] r., znak: [...], w postaci zasiłku celowego na zakup energii elektrycznej w czerwcu w wysokości [...] zł, - decyzją z dnia [...] r., znak: [...], w postaci zasiłku celowego na zakup energii elektrycznej w czerwcu w wysokości [...] zł, - decyzją z dnia [...] r., znak: [...], w postaci zasiłku celowego na zakup papy, lepiku, blaszek, gwoździ w maju w wysokości [...] zł, - decyzją z dnia [...] r., znak: [...], w postaci nieodpłatnej pomocy rzeczowej - koca, kołdry, komplety bielizny pościelowej, dwóch ręczników w maju. Dodatkowo skarżący wspomagany jest pomocą rzeczową uzyskiwaną ze środków Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014-2020 współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym, co wynika z informacji udostępnionej przez Polski Komitet Pomocy Społecznej w L. (karta 10 akt sprawy). W ramach tej pomocy wnioskodawca otrzymał makaron świderki (10 kg), ryż (10 kg), płatki kukurydziane (2 kg), mleko UHT (12 kg), groszek z marchewką (4,8 kg), dżem truskawkowy (4,68 kg), mielonkę wieprzową (4,8 kg), klopsiki w sosie własnym (4,25 kg), cukier (10 kg), olej rzepakowy (4 kg), kawa zbożowa instant (2,4 kg) i sok jabłkowy (12 kg). To zaś niewątpliwie świadczy o tym, że zapewniono skarżącemu żywność w znacznej ilości (w tym produkty o długiej trwałości), co – z uwagi na prowadzenie samodzielnego gospodarstwa domowego oraz zakładając racjonalne zużycie żywności – powinno zaspokoić potrzeby strony w dłuższym okresie czasu. Ponadto zauważyć należy, że przyznano stronie dodatkowe świadczenie na żywność w miesiącu marcu 2016 r. w wysokości [...] zł – z realizacją w formie niepieniężnej. W ocenie Sądu, objęcie skarżącego szeregiem świadczeń z pomocy społecznej w postaci: zasiłku stałego, zasiłku pielęgnacyjnego, zasiłków celowych, a także nieodpłatnych usług opiekuńczych oraz pomocą żywnościową udzielaną w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014-2020 prowadzi do wniosku, że brak było podstaw do przyznania stronie świadczenia w wyższej wysokości. Trzeba mieć również na uwadze, że, jak wynika z załączonego materiału dowodowego, Polski Komitet Pomocy Społecznej w L. w dniu [...] r. zakupił stronie środki higieny o wartości [...] zł, co dodatkowo potwierdza, że skarżący uzyskuje pomoc na swoje potrzeby z różnych źródeł (k. 79 akt administracyjnych sprawy). W sprawie tej istotne znaczenia ma także to, że skarżący – co jest w sprawie niekwestionowane – nie rozliczył się do daty wydania zaskarżonej decyzji z wykorzystania zasiłków celowych, przyznanych mu w 2015 r. przez organ pierwszej instancji, z przeznaczeniem na zakup bielizny i odzieży. Jak trafnie zauważyło Kolegium okoliczność ta nasuwa uzasadnione wątpliwości co do tego, czy kolejne przyznane środki na ten sam cel byłyby wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem. Pomimo tych wątpliwości, organ mając na względzie trudną sytuację skarżącego oraz kierując się jego dobrem (art. 100 ust. 1 u.p.s.), udzielił w niniejszej sprawie wsparcia skarżącemu w celu zakupu przez niego spodni, koszulek i bielizny. Zdaniem Sądu, okoliczności sprawy świadczą o tym, że strona ma możliwość wygospodarowania samodzielnie dodatkowych środków finansowych na zakup ubrań służących do codziennego użytku. Nie budzi bowiem wątpliwości, że nawet gdyby część bielizny i odzieży, zakupionej ze środków przyznanych uprzednio przez organ uległy zniszczeniu, w wyniku ich racjonalnego użytkowania, skarżący, który otrzymuje od organu regularną pomoc w postaci pieniężnej w formie zasiłku stałego oraz pielęgnacyjnego, a także doraźnie przyznawanych zasiłków celowych, mógłby samodzielnie dokonać koniecznych zakupów w tym zakresie, zwłaszcza, że co nie jest w sprawie kwestionowane, znaczna większość zgłaszanych przez niego wniosków jest pozytywnie rozpatrywana przez organ pierwszej instancji, to zaś oznacza, że skarżący w istocie jest zwolniony od obowiązku ponoszenia dużej części kosztów utrzymania. Odnosząc się do zarzutów strony podkreślić należy, że są one niezasadne. Prawidłowo oceniło Kolegium, że informacje udzielane pracownikom socjalnym przez skarżącego bywają niewiarygodne. W szczególności, jak wynika z akt sprawy, pracownik socjalny zatrudniony w organie pierwszej instancji zweryfikował w Zakładzie Energetycznym wysokość ponoszonych przez stronę wydatków na energię i ustalił, że wbrew twierdzeniom B. K. nie musi on "dokupować energii ze swoich środków", gdyż nie odnotowano innych zakupów energii poza zakupami opłacanymi przelewami dokonywanymi ze środków pomocy społecznej. Z wywiadu środowiskowego wynika zaś, że do stałych zobowiązań strony należą opłaty za: energię elektryczną ([...] zł - w całości pokrywana ze środków pomocy społecznej), wywóz śmieci [...] zł, telefon - [...] zł, internet - [...] zł. Oprócz tego skarżący był zobowiązany do zapłaty podatku od nieruchomości w kwocie [...]zł. Skarżący nie przedstawił ponadto faktur za leki. Trafnie zatem organy, analizując dochody strony, doszły do wniosku, że stałe, udowodnione zobowiązania, które nie są zwykle pokrywane przez organ pierwszej instancji, wynoszą około [...] zł, a łącznie z podatkiem - około [...] zł. Mając na względzie znaczny rozmiar pomocy udzielonej skarżącemu ze środków organu pierwszej instancji, niezrozumiałe są jego zarzuty, że działania tego organu zagrażają jego egzystencji. Poza sporem jest, że tylko w okresie od dnia [...] r. (a więc od następnego dnia po opuszczeniu zakładu karnego) do dnia lutego 2016 r. skarżący otrzymał z pomocy społecznej wsparcie w łącznej wysokości [...] zł (k. 106 akt adm. I instancji). Sąd nie uwzględnił ponadto wniosku o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów wskazanych w skardze. Stosownie do przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może bowiem przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, wyłącznie wówczas, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i dodatkowo, nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie Sądu, dokumenty przedłożone przez skarżącego nie mają istotnego znaczenia dla wyjaśnienia sprawy, albowiem jak wskazano wyżej trudna sytuacja życiowa skarżącego była powodem udzielenia mu świadczenia z pomocy społecznej, o które ubiegał się w tej sprawie. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu znajduje natomiast uzasadnienie w art. 250 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w związku z § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r. poz. 1801) w związku z § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714).