II SA/Lu 101/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 maja 2009 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] M. C. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 292, 80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia 19 [...] 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A. J. od decyzji z dnia 14 [...] 2008 r. znak [...] wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta P. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie jednego gorącego posiłku – obiadu, dla całej rodziny na okres od dnia złożenia wniosku tj. 19 czerwca 2008 r. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że sprawę niniejszą rozpoznaje kolejny raz i w jego ocenie organ I instancji wypełnił zalecenia zawarte w poprzedniej decyzji Kolegium w zakresie poczynienia stosownych ustaleń istotnych do prawidłowego rozpatrzenia sprawy. Art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej definiuje jako rodzinę osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Jak wynika z wywiadu aktualizacyjnego, a także notatki służbowej pracownika socjalnego, rodzina skarżącego składa się z 5 osób, zaś dwie inne osoby ujawnione w wywiadzie – córka E. i wnuczka, nie przebywają na stałe (nie gospodarują wspólnie z pozostałymi członkami rodziny), lecz przyjechały gościnnie, a obecnie powróciły do Irlandii, gdzie przebywają stale. Zgodnie z art. 7 ustawy o pomocy społecznej, pomocy na zasadach określonych ustawą udziela się osobom i rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej uzasadniającej tą pomoc, przy czym stosownie do art. 3 ust. 4 tej ustawy, potrzeby osoby lub rodziny korzystającej z pomocy winny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wynika, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", a także rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" – przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Z treści art. 7 ustawy o pomocy społecznej wynika, że pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom, w szczególności z powodu: 1/ ubóstwa; 2/ sieroctwa; 3/ bezdomności; 4/ bezrobocia; 5/ niepełnosprawności; 6/ długotrwałej lub ciężkiej choroby; 7/ przemocy w rodzinie; 7a/ potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi; 8/ potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności; 9/ bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych; 10/ braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej całodobowe placówki opiekuńczo-wychowawcze; 11/ trudności i integracji osób, które otrzymały status uchodźcy; 12/ trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego; 13/ alkoholizmu lub narkomanii; 14/ zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej; 15/ klęski żywiołowej lub ekologicznej. W sytuacji rodziny skarżącego – w rozumieniu ustawy – występuje więcej niż jedna przyczyna z wymienionych powyżej. A. J. jest osobą poszukującą pracy. A. J. jest przewlekle chora, choć posiada zatrudnienie. Córka ich E. J. i wnuczka J. O. przebywają na stałe w Irlandii i korzystają z tamtejszego systemu zabezpieczeń społecznych. Organ odwoławczy uznał, iż w świetle ustaleń poczynionych przez organ I instancji przyjąć należy, że E. J. i J. O. nie wchodzą w skład rodziny skarżącego, nie przebywają w Polsce, a ich pobyt w czasie wywiadu aktualizacyjnego miał charakter incydentalny. Art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Natomiast z art. 8 ust. 2 tej ustawy wynika, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje, jeżeli dochód na osobę rodzinie nie przekracza określonego przez ustawodawcę na kwotę 351 zł kryterium dochodowego. Dochód rodziny w maju 2008 r. tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 2358,70 zł. Na dochód ten składa się: renta A. J. w kwocie 903,99 zł; renta A. J. w kwocie 556,02 zł; wynagrodzenie z umów zlecenia A. J. w kwocie 346,08 zł; świadczenia rodzinne w kwocie 352 zł; zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł i dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 47,61 zł. Dochód na członka rodziny skarżącego wyniósł zatem 471,74 zł (2358,70 zł : 5 osób). Art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U. z 2005 r., Nr 267, poz. 2259) stanowi, iż pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana bezpłatnie osobom i rodzinom, jeżeli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1-2 ustawy o pomocy społecznej, tj. kwoty 526,50 zł na osobę w rodzinie. Tym samym uznać należy, iż rodzina strony spełnia (w zakresie ujawnionych dotychczas jej dochodów) kryterium dochodowe do przyznania jej pomocy w zakresie dożywiania, zgodnie z powyższymi regulacjami. Organ I instancji ustalając skład rodziny skarżącego, ujawnił dodatkowe okoliczności, które dały podstawę do zweryfikowania także dochodów rodziny. Były to między innymi: fakt częstego widywania A. J. w czasie prowadzenia handlu obwoźnego, posługiwania się przez niego samochodem zarejestrowanym na jego dorosłego syna A. Organ I instancji chcąc wyjaśnić te okoliczności usiłował skontaktować się z dorosłymi dziećmi skarżącego. Otrzymał jednak od skarżącego nieprawdziwe informacje dotyczące miejsca zamieszkania, a także odmowę podania pozostałych danych adresowych. Wobec powyższego wystąpiła konieczność weryfikacji dochodu rodziny skarżącego, która okazała się niemożliwa z uwagi na odmowę A. J. złożenia oświadczenia o uzyskiwanych dochodach. Organ I instancji wydając decyzję odmowną wskazał na brak współpracy stron w zakresie wymaganym art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, a odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Istotnie, prawidłowe wyliczenie dochodu rodziny w sytuacji odmowy złożenia przez strony oświadczenia o jej dochodach jest niemożliwe. Brak współpracy, w szczególności odmowa złożenia oświadczenia o dochodach jest samoistną podstawą do wydania decyzji odmownej. Brak współpracy w tym zakresie prowadzi bowiem do niemożności poczynienia prawidłowych ustaleń co do wysokości dochodu rodziny stron, a tym samym – niemożności prawidłowego skonfrontowania tego dochodu ze stosownymi podstawowymi kryteriami dochodowymi. Współpraca stron w tym zakresie jest niezbędna. Poczynienie częściowych ustaleń w zakresie dochodu uzyskiwanego przez jedną ze stron z jednego ze źródeł tego dochodu nie może zastąpić oświadczenia strony, które obejmuje wszelkie dochody uzyskiwane przez stronę w danym okresie. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżący A. J. kwestionuje by do przyznania 1 posiłku dziennie dla dorosłych członków rodziny skarżącego konieczne było spełnienie innych przesłanek niż tylko przesłanka dochodowa. Podnosi, że zarówno on, jak i żona są osobami niepełnosprawnymi, o bardzo niskich dochodach. Dochody te przeznaczane są na spłatę zadłużenia, opłatę czynszu, gazu i energii elektrycznej, a także leki. Przyznaje, że mieszkanie jest wyposażone w podstawowe urządzenia, lecz to nie wystarczy do przygotowania posiłków, bowiem potrzebne są do tego produkty, na które brakuje środków. Podkreśla, że organ I instancji wykluczając z rodziny córkę skarżącego E. J. i wnuczkę J. O. również im – mimo, iż przebywały w [...] 3 tygodnie – odmówił pomocy w formie dożywiania. Skarżący kwestionuje by odmawiał współpracy z pracownikami socjalnymi oraz by był widywany w samochodzie zarejestrowanym na dorosłego syna A. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosi o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ podkreślił, iż z treści aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 26 września 2008 r. sporządzonej przez pracownika socjalnego Z. P. wynika, że skarżący nie współpracował z pracownikiem socjalnym. Twierdził bowiem, że nie zna adresu swojego syna A., co było nieprawdopodobne z uwagi na to, że stale użytkował jego samochód. Ponadto A. J. w dniu 19 czerwca 2008 r., odmówiła złożenia oświadczenia o dochodach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tych rozstrzygnięć. Sąd administracyjny nie ocenia decyzji organu pod kątem jej słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga A. J. nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Zarówno bowiem zaskarżona decyzja z dnia 19 [...] 2008 r., jak i utrzymana nią w mocy decyzja z dnia 14 [...] 2008 r. nie naruszają prawa materialnego - przepisów wskazanych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), jak również przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w stopniu mogącym mieć wpływ na ostateczny wynik sprawy. Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej uregulowane zostały w przywołanej powyżej ustawie o pomocy społecznej, której to przepisy stanowią wyłączne kryteria przyznawania pomocy. W świetle przepisów art. 2 i 3 tej ustawy celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy). Powyższe regulacje należy rozumieć w ten sposób, że odpowiednie instytucje powołane do tego mają za cel udzielanie potrzebującym pomocy, a nie otaczanie ich stałą opieką i to jeszcze w takim rozmiarze, o jaki wnioskują. Pomoc społeczna przysługuje wyłącznie przy spełnieniu dwóch przesłanek tj. wystąpieniu trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. Państwo udziela pomocy w ostateczności, po wyczerpaniu przez osobę i rodzinę własnych uprawnień, środków, zasobów i możliwości. Ma to swój wyraz w podstawowej zasadzie systemu pomocy społecznej jaką jest zasada pomocniczości, która oznacza, że organy pomocy społecznej nie mają obowiązku uczestniczyć w ponoszeniu całości kosztów utrzymania strony wnioskującej o pomoc. Celem takich regulacji jest zapobieganie swoistemu rozdawnictwu świadczeń i wpływanie na świadomość klientów pomocy społecznej, uświadamianie ich, by starali się samodzielnie pokonywać życiowe trudności, a pomoc społeczną traktowali jako przejściowe źródło wsparcia, a nie stałe źródło dochodu. W przedmiotowej sprawie skarżący wnosił o przyznanie mu świadczenia z pomocy społecznej w formie jednego gorącego posiłku – obiadu, dla całej rodziny na okres od dnia złożenia wniosku tj. od 19 czerwca 2008 r. Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U. Nr 267, poz. 2259) do udzielania pomocy w zakresie dożywiania mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej, dotyczące świadczeń z pomocy społecznej. Natomiast z art. 48 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wynika, że pomoc doraźna lub okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Organy rozpatrujące niniejszą sprawę poczyniły prawidłowe ustalenia, w szczególności co do aktualnej liczby członków rodziny skarżącego i dochodu na członka rodziny. Ustalenia te doprowadziły do wniosku, iż rodzina skarżącego spełnia kryterium dochodowe do przyznania pomocy na podstawie przepisów "ustawy o dożywianiu". Nie została jednak spełniona przesłanka wynikająca z cytowanego wyżej art. 48 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Skarżący i jego małżonka mimo swojej niepełnosprawności nie mogą być w ocenie organów uznane za osoby, które nie mogą zapewnić sobie gorącego posiłku. Podkreślenia wymaga fakt, że dzieci skarżącego (M., K. i Ł.) miały zapewnioną tego rodzaju pomoc do 30 czerwca 2008 r. Z urzędu Sądowi znany jest fakt, że uwzględniony został również wniosek skarżącego o przyznanie pomocy na dożywianie dla dzieci w okresie wakacyjnym (Decyzja SKO z dnia 19 grudnia 2008 r. [...]) Prawidłowo natomiast przyjęły organy, iż w skład rodziny skarżącego nie wchodzą córka skarżącego E. J. i wnuczka J. O., które przebywają w Irlandii, natomiast tylko gościnnie przyjechały na okres 3 tygodni do Polski. Jednakże podstawą odmowy przyznania świadczenia jest w ocenie organów również art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc, złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. W sprawie niniejszej zarówno skarżący jak i jego małżonka odmówili podania danych, których domagał się pracownik socjalny. Mając na względzie powyższe okoliczności i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) Sąd orzekł jak w wyroku. Orzeczenie o wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego uzasadnia art. 250 wyżej wymienionej ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).