II SA/Lu 101/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. R. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wykonania robót budowlanych - w zakresie sprzeciwu A. R. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia [...] r., sygn. akt II SA/Lu 101/16, postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym – na urzędowym formularzu – zwróciła się o przyznanie w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia [...]r. starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie. Odpis tego postanowienia doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu [...]r. (k. 116). W dniu [...]r. – w pierw[...]szym dniu roboczym, następującym po dniach wolnych od pracy, wniosła ona sprzeciw od tego postanowienia, podnosząc, że orzeczenie to jest dla niej wysoce krzywdzące, gdyż wbrew twierdzeniom referendarza prawo pomocy nie może być przyznawane jedynie osobom najuboższym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie jest zasadny. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., w tym postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu, referendarz zasadnie uznał, że strona skarżąca nie wykazała tych przesłanek, pomimo tego, że w świetle powołanego przepisu to na niej, jako wnioskodawcy, spoczywał ten obowiązek. Należy bowiem podkreślić, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne, leży po jego stronie, zaś rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przez niego udowodnione (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2012, s. 618-619). Podkreślenia wymaga, że skarżąca żądając na obecnym etapie postępowania zwolnienia w całości od kosztów sądowych, domaga się w istocie zwolnienia od opłaty kancelaryjnej za doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem oraz od wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej. Wysokość opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem jest stała i wynosi 100 złotych, zaś wpis sądowy od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie wynosi również 100 złotych. Zauważyć należy, że jak wynika z oświadczenia skarżącej, zawartego w formularzu wniosku, prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z dwojgiem niepełnoletnich dzieci, z którymi utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie [...]złotych netto. Skarżąca jest właścicielką domu o powierzchni [...]m2, mieszkania o powierzchni [...] m2 oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni [...]ha, w którym nie jest prowadzona produkcja rolna. Skarżąca oświadczyła, że nieruchomości obciążone są hipotecznie, nie są wynajmowane ani wydzierżawiane. Do stałych kosztów utrzymania koniecznego skarżąca zaliczyła wydatki na czynsz wraz z opłatą mediów – [...]złotych, spłata kredytu hipotecznego rata – [...]złotych (wysokość raty zależna od kursu CHF), na wyżywienie, środki higieny osobistej, leki potrzeby bytowe – [...]złotych i wydatki związane z uczęszczaniem starszego z dzieci do gimnazjum – [...] złotych. W dalszej części druku PPF skarżąca oświadczyła, że jej stałe wydatki (tytułem np. spłaty kredytów, pożyczki, czynszu najmu, dzierżawy, kosztów ponoszonych na mieszkanie, opłat za media, kosztów leczenia, ubezpieczenia) wynoszą [...]złotych. Mając na uwadze to, że w formularzu wniosku skarżąca podała dwie kwoty określające wysokość stałych kosztów utrzymania koniecznego, znacznie różniące się między sobą wysokością (rubryka 5 – [...]złotych, rubryka 11 – [...]złotych), referendarz wezwał skarżącą do wykazania wysokości stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego poprzez nadesłanie dokumentów źródłowych. Wykonując wezwanie nadesłano potwierdzenie wpłaty raty kredytu hipotecznego na kwotę [...]CHF ([...]r.) oraz na kwotę [...]CHF ([...]r.), trzy potwierdzenia wpłaty rat ubezpieczenia na życie w kwotach po [...]złotych (za [...]r.) i potwierdzenia opłaty polisy na kwotę [...]złotych ([...]r.). Z nadesłanego zawiadomienie o zmianie wysokości opłaty od [...]r. wynika, że tytułem czynszu i opłat za wodę, ścieki, ciepła wodę, gospodarowanie odpadami oraz fundusz remontowy skarżąca płaci kwotę [...] złotych, a z kartoteki księgowej właściciela za rok [...] r. wynika, że za okres od [...]r. skarżąca tytułem opłaty za czynsz zapłaciła łącznie kwotę [...]złotych (co daje średnio miesięcznie kwotę [...]złotych). Z załączonego rozliczenia mediów za okres [...]r. wynika, że w okresie tym pobrano zaliczkę na ciepłą wodę w kwocie [...]złotych i za zimną wodę i ścieki – [...]złotych. Ponadto dołączono potwierdzenie wpłaty za gaz [...]r. – [...]złotych, faktury VAT za usługę telefonii komórkowej ([...]r. – [...]złotych, [...]r. – [...]złotych, [...]r. – [...]złotych, [...]r. – [...]złotych), faktury VAT za telewizję kablową ([...]r. – [...]złotych) oraz dwie faktury za energię elektryczną – za [...]r. – [...]złotych oraz za [...] r. [...] złotych. W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko referendarza sądowego, że mając na uwadze powyższe dokumenty, a także informacje zawarte w rubryce nr 11 formularza wniosku, przyjąć należy, że stałe wydatki związane z kosztami utrzymania koniecznego skarżącej, ponoszone tytułem spłaty kredytów, kosztów ponoszonych na mieszkanie, opłat za media, kosztów leczenia, ubezpieczenia, wynoszą [...] złotych zaś wydatki wymienione w rubryce nr 5 tego wniosku mają charakter zmienny. Oceniając zasadność wniosku skarżącej o zwolnienie z całości kosztów postępowania trzeba mieć na względzie z jednej strony wysokość tych kosztów, która łącznie nie przekracza [...] złotych oraz sytuację majątkową skarżącej. Posiada ona bowiem nie tylko stałe źródło dochodu, lecz także ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Wszechstronna ocena okoliczności wykazanych przez skarżącą prowadzi, zdaniem Sądu, do stwierdzenia, że możliwe jest opłacenie przez nią wpisu sądowego od skargi kasacyjnej oraz opłaty kancelaryjnej, bez uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego dla niej i dzieci. Wysokość tych kosztów sądowych, jak podniesiona wyżej, jest bowiem w istocie bardzo niewielka. Wskazuje na to również stan majątkowy skarżącej, a przede wszystkim posiadane przez nią nieruchomości. Prócz mieszkania o powierzchni [...] m2 oraz domu o powierzchni [...]m2, skarżąca posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...]m2. Niekwestionowane jest przy tym, że żadna z tych nieruchomości nie jest wynajmowana bądź wydzierżawiana, pomimo tego, że na gruntach rolnych nie jest prowadzona produkcja rolna. Jak trafnie dostrzegł referendarz sądowy, nie można uznać, że skarżąca wykorzystała w pełni wszystkie możliwości pozyskania środków finansowych, niezbędnych dla poniesienia wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych, skoro w należącym do niej gospodarstwie rolnym, nie jest prowadzona produkcja rolna ani nie jest ono wydzierżawiane. Należy również wskazać, że niezasadne są pozostałe zarzuty skarżącej podniesione w sprzeciwie. Poza sporem jest, jak wskazano wyżej, że skarżąca spłaca kredyt hipoteczny w kwocie zmiennej około [...] złotych miesięcznie. Okoliczność ta nie daje jednak podstaw do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest bowiem pogląd, że obciążenia finansowe w postaci licznych zobowiązań, w tym należności publicznoprawnych oraz kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek pozostają w sferze indywidualnej osoby i nie mogą skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Niewątpliwie zatem opisane wyżej należności nie mogą – co do zasady – wyprzedzać należności sądowych. Ponadto, podkreślenia wymaga, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Jeżeli natomiast strona ma środki majątkowe, w szczególności zaś posiada zgromadzone oszczędności pieniężne, to powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego. Dlatego też, jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, zgromadzone oszczędności oraz stały miesięczny dochód w zasadzie wykluczają przyznanie stronie prawa pomocy (zob. postanowienia NSA z dnia 12 kwietnia 2016 r., sygn. akt: I GZ 238/16, I GZ 239/16 i I GZ 240/16, dostępne w CBOSA). Z tych wszystkich względów Sąd orzekł, jak w postanowieniu.