II SA/Lu 1038/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 4 października 2023 r. nr SKO.41/4192/OS/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Końskowola z dnia 12 czerwca 2023 r., nr OPS/-4702-śwpiel/145/2023; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie na rzecz M. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z 4 października 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie po rozpatrzeniu odwołania M. M. (strona, skarżąca) od decyzji Wójta Gminy Końskowola z 12 czerwca 2023 r. dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie sprawy. Decyzją z 12 czerwca 2023 r. organ pierwszej instancji odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem A. M.. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strona pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, co stanowi przesłankę negatywną wynikającą z art. 17 ust. 5 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390; dalej: "u.ś.r."), wykluczającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatkowo przytoczył art. 17 ust. 1b u.ś.r., który uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności. Zaskarżona decyzja wydana została w wykonaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 5 stycznia 2022 r., sygn. akt II S/Lu 658/22, którym WSA uchylił decyzję Kolegium z 22 lipca 2022 r., nr SKO.41/719/OS/2022 oraz decyzję Wójta Gminy Końskowola z 14 stycznia 2023 r., Nr OPS-śwpiel-4702/81/2022 . Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, że wnioskodawczyni sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym mężem A. M., urodzonym 12 listopada 1962 r., który na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z 29 września 2020 r. nr [...] uznany został za posiadającego znaczny stopień niepełnosprawności (do 31 października 2022 r.). Także orzeczeniem tego Powiatowego Zespołu z 8 listopada 2022 r. nr [...] wydanym do 30 listopada 2024 r., zaliczony został do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Składając wniosek o przyznanie świadczenia skarżąca strona oświadczyła, że z dniem 22 lipca 2021 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Strona, na mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z 24 maja 2021 r. znak: [...] uprawniona została do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 29 kwietnia 2021 r. do 30 kwietnia 2022 r., a na podstawie kolejnej decyzji wypłata świadczenia jest kontynuowana. Zdaniem Kolegium, wbrew stanowisku organu pierwszej instancji, bez znaczenia jest fakt, że nie stwierdzono, aby niepełnosprawność A. M. powstała w okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Istotne było według Kolegium ustalenie, czy nie zachodzą przesłanki negatywne, określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Pismem z 24 kwietnia 2023 r. strona została poinformowana przez organ pierwszej instancji o treści art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r., a także o możliwości złożenia do organu rentowego wniosku o zawieszenie pobieranej renty, co umożliwia ustalenie prawa do wnioskowanego świadczenia. Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 8 maja 2023 r. - na wniosek strony - od 1 maja 2023 r. wstrzymana została wypłata renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Decyzją ZUS z 17 maja 2023 r. - wydaną na wniosek strony – organ rentowy wznowił wypłatę renty od dnia 1 maja 2023 r. Zdaniem organu pierwszej instancji, w tej sytuacji zachodzi przesłanka negatywna wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r. W dniu 3 sierpnia 2023 r. strona została poinformowana ponownie przez Kolegium o tym, że w świetle art. 17 ust. 1 lit. a u.ś.r. nie jest możliwe jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego oraz rentowego, w związku z czym należy dokonać wyboru, które z tych świadczeń chce otrzymywać. W dniu 28 sierpnia 2023 r. wpłynęło pismo pełnomocnika strony w którym oświadcza, że strona nie wyraża zgody na zawieszenie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zdaniem organu odwoławczego w przypadku strony spełnione zostały przesłanki pozytywne wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r., natomiast zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Kolegium zwróciło uwagę na wytyczne zawarte w przywołanym wyroku WSA w Lublinie, zgodnie z którymi dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest zawieszenie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, o czym organ miał obowiązek poinformować stronę. SKO nadmieniło, że strona była wielokrotnie informowana zarówno o treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., jak i konieczności wyboru świadczenia, które chce otrzymywać. Mając na uwadze fakt, że strona z tej możliwości nie skorzystała, oświadczając, że nie wyraża zgody na zawieszenie renty, zaistniała przesłanka negatywna wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., uniemożliwiająca przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze na powyższą decyzję strona wniosła o uchylenie tej decyzji oraz rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 26.06.2019 r., sygn. akt. SK 2/17. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że mając na uwadze derogacyjny skutek orzeczenia TK, uzależnianie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia wypłaty przysługującej skarżącej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie znajduje oparcia w przepisach prawa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") z uwagi na złożenie w tym zakresie przez stronę skarżącą stosownego wniosku oraz tożsamego wniosku przez SKO. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Z akt sprawy wynika, że skarżąca wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, który - co jest bezsporne - posiada wiążące orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane przez Powiatowy Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności [...]. Jak wynika także z akt sprawy, decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie z 8 maja 2023 r. orzeczono o wstrzymaniu skarżącej wypłaty renty z tytułu niezdolności do pracy - od 1 maja 2023 r. Bezspornym w niniejszej sprawie jest zatem, że jakkolwiek skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, będąc uprawnioną do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jednakże wypłata renty została wstrzymana od 1 maja 2023 r. na mocy wskazanej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...]. Kwestią sporną w sprawie jest to, czy organy obu instancji, działając w oparciu o art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., prawidłowo odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że w ustalonym stanie faktycznym zachodzi przesłanka negatywna przyznania tego świadczenia, wobec przysługiwania skarżącej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie zaś z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Istotne w sprawie jest to, że organy rozpoznawały żądanie skarżącej ponownie rozpoznając sprawę w związku z prawomocnym wyrokiem WSA w Lublinie z 5 stycznia 2023 r. (sygn. akt II SA/Lu 658/22). Z mocy przepisu art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w tym orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Jak wynika z uzasadnienia wskazanego wyroku, WSA wskazał jednoznacznie, że jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy, jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. W świetle tego przepisu, osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera jedno ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Taki wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, powodującego wstrzymaniem wypłaty, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty. Co istotne, WSA stwierdził, że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować. Jak już wyżej wskazano, w sprawie jest bezsporne, że wnioskodawczyni - w odpowiedzi na stosowne wezwanie organu - złożyła wniosek o zawieszenie wypłaty renty, w wyniku czego decyzją ZUS z 8 maja 2023 r. wstrzymano wypłatę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Powyższe okoliczności tj. złożenie przez skarżącą wniosku o zawieszenie wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a następnie orzeczenie ZUS o wstrzymaniu wypłaty tej renty, mają - w ocenie Sądu – istotne znaczenie w niniejszej sprawie, niezależnie od tego, że ZUS już decyzją z 17 maja 2023 r. uwzględnił kolejny wniosek skarżącej, a mianowicie o wznowienie (odwieszenie) wypłaty omawianej renty. Organ był bowiem zobowiązany wziąć pod uwagę stan sprawy w chwili złożenia wniosku przez skarżącą o zawieszenie świadczenia rentowego, czego oczekiwał od skarżącej w wystosowanym wezwaniu. Co więcej, skarżąca nie tylko taki wniosek złożyła, czym dała wyraz w zakresie wyboru świadczenia, ale i ZUS wniosek ten rozstrzygnął zgodnie z żądaniem strony. W takim stanie sprawy organ nie miał przeszkód prawnych w zakresie przyznania świadczenia skarżącej, gdy tymczasem organ skupił się na okoliczności zaistniałej po wstrzymaniu wypłaty renty, tj. odwieszeniu renty na wniosek strony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno zatem dostrzec wskazaną sekwencję zdarzeń i odnieść się do niej w swoim rozstrzygnięciu, ustalając, czy w realiach niniejszej sprawy wolą skarżącej było uzyskanie i pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego, a więc świadczenia wyższego niż pobierana renta, czy też - co wydaje się całkowicie nieracjonalne - wybór renty w miejsce wyższego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ powinien także wziąć pod uwagę, że w sytuacji opiekunów pobierających renty, złożenie wniosku o ich zawieszenie i wstrzymanie wypłaty wiązać się może z obawą pozostania - przez pewien okres - bez środków do egzystencji, skoro nie jest oczywiste, czy świadczenie pielęgnacyjnie zostanie przyznane, a wznowienie wypłaty renty, zgodnie z art. 135 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, następuje nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty. Sąd podziela ugruntowane już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko, że wymaganie przez organ, aby strona wnioskująca w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego (korzystniejszego), stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już ustalonego i aktualnie otrzymywanego. Trafny jest więc dominujący w orzecznictwie NSA pogląd, że skoro przepisy prawa umożliwiają wybór świadczenia (art. 27 ust. 5 u.ś.r.), to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (zob. np. wyroki NSA z: 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2852/20; 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20; 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20; 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 i sygn. akt I OSK 2006/20; 17 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2010/20; 24 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 2631/20; 22 października 2021 r., sygn. akt I OSK 690/21). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ w pełni uwzględni konsekwencje wynikające z wiążących wskazań zawartych w prawomocnym wyroku WSA w Lublinie z 5 stycznia 2023 r. (sygn. akt II SA/Lu 658/22) oraz przedstawione wyżej wskazania i rozpoznając wniosek skarżącej uwzględni rzeczywistą wolę uzyskania przez nią prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z zastrzeżeniem związania organu poglądem wyrażonym w cyt. wyroku WSA, że nie jest możliwe jednoczesne pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu kwestia ta należy jednak do zagadnienia wykonania decyzji, a więc okoliczności pobierania świadczenia, nie zaś jego wyboru. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 153, w zw. z art. 135 p.p.s.a., WSA uchylił obydwie wydane w sprawie decyzje. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.) zasądzając na rzecz skarżącego od organu kwotę [...]zł.