II SA/Lu 1051/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Protokolant Stażystka Anna Chmielewska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 lipca 2006 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] M. B. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...], wydaną z upoważnienia Wójta Gminy, przyznającą T. W. pomoc w postaci zasiłku celowego w kwocie 100 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie potrzeb wymienionych we wnioskach z dnia 19 i 21 lipca oraz 8 sierpnia 2005 r. W uzasadnieniu decyzji Kolegium ustaliło, że T. W. wymienionymi w decyzji wnioskami zwróciła się o przyznanie świadczeń na opłatę energii elektrycznej, na zakup pralki lodówki i na leczenie. Organ pierwszej instancji przyznał jej kwotę 100 zł w formie zasiłku celowego. Z wywiadu środowiskowego wynika ponadto, że w dniu 21 lipca 2005 r. T. W. otrzymała za pośrednictwem Ośrodka Pomocy Społecznej używaną pralkę i lodówkę. Kolegium wskazało, że T. W. regularnie udzielana jest pomoc społeczna w różnych formach. Organy pomocy społecznej nie mają obowiązku uwzględniania wszystkich zgłaszanych żądań, muszą bowiem tak gospodarować środkami przeznaczonymi na pomoc społeczną, by móc przyjść z pomocą jak największej liczbie osób, a ponadto powinny wspierać podopiecznych w przezwyciężaniu trudności we własnym zakresie. W ocenie Kolegium decyzja organu pierwszej instancji jako decyzja pozytywna – przyznająca pomoc społeczną nie może być uchylona, ponieważ byłoby to działaniem na niekorzyść odwołującej się i stanowiłoby naruszenie przepisu art. 139 k.p.a. Od decyzji tej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła T. W.. Skarżąca zarzuciła, że członkowie składu Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazani w pkt 1 i 2 decyzji nie zostali wyłączeni mimo "działań naruszających prawo i złożonych wniosków" . W dniu 10 lipca 2006 r. skarżąca złożyła pismo zatytułowane "Aneks do skargi z 16. 11.05". W piśmie tym podniosła szereg zarzutów co do postępowania Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w szczególności zaś podniosła zarzut niewyjaśnienia wielu okoliczności dotyczących sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej oraz jej syna. Na rozprawie w dniu 11 lipca 2006 r. pełnomocnik skarżącej, ustanowiony z urzędu, poparł skargę. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ drugiej instancji podniósł, że skarżąca nie składała w sprawie niniejszej wniosku o wyłączenie któregokolwiek członka składu orzekającego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa", ani przepisów postępowania. Stosownie do przepisu art. 39 ust. 1 i 2 ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Konstrukcja tego przepisu wskazuje na zastosowanie instytucji uznania administracyjnego, które pozwala organowi administracji na wybór rozstrzygnięcia. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa z najbardziej właściwy. O tym jaka ma być treść wydawanej decyzji decyduje wyobrażenie organu o celowości wydania decyzji konkretnej treści. Cechą specyficzną tego zagadnienia jest to, że decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia owej celowości (por.: I.Bogucka, "Państwo prawne a problem uznania administracyjnego", Państwo i Prawo 1992 r., z.10, s.32 i nast.). Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądowej. Obowiązujące przepisy nie przewidują swobodnego uznania organów administracji. Kontrola ta jest jednak ograniczona. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 maja 2002 r. (SA/Sz 2548/00, nie publ.), kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wyraża jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, zasadę prawdy obiektywnej. Zasada ta oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązki te ciążą zarówno na organie pierwszej, jak i drugiej instancji. Stosownie bowiem do przepisu art. 136 i 138 k.p.a. przedmiotem postępowania odwoławczego jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzją organu I instancji. W rozpoznawanej sprawie organy administracji zgodnie z przedstawionymi wyżej wymogami dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz jego prawidłowej oceny. W myśl przepisu art. 106 ust. 4 ustawy decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia może być wydana po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, mającego na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin wymagających pomocy (art. 107 ust. 1). W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych (art. 107 ust. 4) Sposób przeprowadzenia wywiadu oraz szczegółowy jego zakres określa rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672). Wywiad rodzinny (aktualizacja wywiadu) przeprowadzony został w sprawie niniejszej zgodnie z wymogami wskazanych przepisów. W wywiadzie szczegółowo opisano aktualną sytuację materialną, osobistą i rodzinną skarżącej. Wskazano na zakres pomocy udzielonej skarżącej w ostatnim czasie. Należy zauważyć, że skarżąca regularnie otrzymuje różne świadczenia z pomocy społecznej, jej sytuacja jest zatem doskonale znana organom administracji. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy). Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1). Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Przepisy ustawy nie nakazują więc przyznania osobie ubiegającej się o pomoc społeczną świadczeń przez nią żądanych, lecz nakazują rozważenie wszystkich okoliczności w celu przyznania świadczeń odpowiednich do potrzeb danej osoby i uwzględniających zarówno cele pomocy, jak i możliwości jej udzielenia przez organ administracji. Organy administracji nie przekroczyły w sprawie niniejszej granic uznania administracyjnego, uwzględniły bowiem wskazane wyżej przepisy ustawy i przeprowadziły postępowanie zgodnie z regułami, wynikającymi z kodeksu postępowania administracyjnego, rozważając wszystkie okoliczności mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom określonym w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. Przyznana skarżącej kwota 100 zł zasiłku celowego odpowiada zarówno potrzebom skarżącej, jak i celom oraz możliwościom pomocy społecznej. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca wymaga stałej pomocy Państwa. Należy jednak zauważyć, że skarżąca nie jest tej pomocy pozbawiona. Jak wynika z danych zawartych w wywiadzie środowiskowym, w lipcu 2005 r. skarżąca trzykrotnie otrzymywała zasiłki celowe w łącznej kwocie 180 zł. Otrzymała też używaną pralkę i lodówkę. Odnosząc się do zarzutu niewyłączenia członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego zauważyć należy, że – jak wynika z akt postępowania administracyjnego - skarżąca nie składała w toku tego postępowania o wniosku o wyłączenie któregokolwiek z członków Kolegium. Podstawy wyłączenia pracownika organu administracji publicznej oraz członka organu kolegialnego wskazane są w przepisie art. 24 § 1 i 3 k.p.a. Żadna z okoliczności w tym przepisie wymienionych nie zachodzi w sprawie niniejszej. Brak w tej sytuacji podstaw do uwzględnienia skargi. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze. zm.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 oraz § 14 ust. 2 pkt 1 litera "c" i § 15 w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).