II SA/Lu 106/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Asesor WSA Wojciech Kręcisz, Asesor WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Stażysta Anna Chmielewska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 września 2006 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] G. S. tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wynagrodzenie w kwocie 292, 80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) w tym 22 % VAT w kwocie 52, 80 (pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy); płatne ze środków Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie). Decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr OPS [...] Wójt Gminy odmówił przyznania Z. W. świadczenia w postaci zasiłku celowego. W uzasadnieniu decyzji podano, że wnioskodawca domagał się przyznania zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. W toku postępowania ustalono, że jest on osobą samotnie gospodarującą. Zgodnie z art. 8 ust.1 pkt.1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, kryterium dochodowe, jakie uprawniałoby do uzyskania świadczenia pieniężnego wynosiło w tym przypadku 461 złotych. Tymczasem Z. W. otrzymuje rentę w wysokości 495,57 zł netto miesięcznie wypłacaną przez ZUS. Oznacza to, że nie spełnia on przesłanki dochodowej uprawniającej do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej. Organ podkreślił, że brak jest podstaw do przyznania wnioskodawcy także specjalnego zasiłku celowego. Zdaniem Wójta przemawia za tym dogłębna analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego w postaci wywiadu środowiskowego, licznych pism i wniosków kierowanych do Ośrodka Pomocy Społecznej oraz sytuacja finansowa osoby ubiegającej się o pomoc. Zaznaczono, że Ośrodek od Kilkunastu lat zabezpiecza jej potrzeby finansowe. Ośrodek nie otrzymywał potwierdzeń o wykorzystaniu pieniędzy zgodnie z przeznaczeniem określonym w decyzjach o przyznaniu pomocy. Wspomniano ponadto, że decyzją z dnia 21 lipca 2005 r. Z. W. przyznano specjalistyczne usługi opiekuńcze , które miała wykonywać Firma Opiekuńcza [...]. Odmówił on jednak przyjęcia opieki, nie nawiązał żadnego kontaktu z jej pracownikami. Zdaniem organu powinien on skorzystać z tego świadczenia. Za bezpodstawne uznano natomiast domaganie się przyznania pieniędzy na spłatę zaciągniętego kredytu. Po rozpoznaniu odwołania Z. W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało powyższą decyzje w mocy . Kolegium podzieliło w całości stanowisko prezentowane przez organ I instancji. Odnosząc się do kwestii specjalnego zasiłku celowego organ odwoławczy stwierdził, że obowiązujące przepisy prawa w zakresie usług opiekuńczych z uwagi na schorzenie odwołującego się, przewidują jedynie możliwość przyznania mu specjalistycznych usług opiekuńczych, które powinna świadczyć osoba z odpowiednim przygotowaniem. Mimo przyznania tego rodzaju pomocy, odwołujący się nie chce z nich korzystać. Brak jest zatem podstaw do przyznania mu świadczenia pieniężnego na opłacenie tego rodzaju usług przez osoby trzecie (spłata kredytu zaciągniętego na ten cel). Poza tym, jak dowodził organ, nie ma podstaw do przyznania świadczenia pieniężnego na pokrycie kosztów usług opiekuńczych, skoro ustawa przewiduje je, jako odrębną formę pomocy osobom uprawnionym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z. W. podniósł, że decyzja Kolegium narusza "Konstytucję RP, ustawę o pomocy społecznej, ustawę o ochronie zdrowia psychicznego, kodeks postępowania administracyjnego , SKO itd.’’. W aneksie do skargi z dnia 30 czerwca 2006r. skarżący stwierdził ,że jego sytuacja jest szczególna. Podał wysokości rachunków za telefon, wodę, szambo, wskazał na koszty skarg i odwołań, zakupu opału do kuchni węglowej. Wyjaśnił, że opiekunki wskazane przez Ośrodek Pomocy Społecznej nie miały kwalifikacji i po zapoznaniu się z przepisami odmawiały wykonywania opieki. Jego zdaniem obowiązkiem Ośrodka jest przyznanie mu nawet z urzędu specjalistycznych usług opiekuńczych. Zaznaczył, że organy nie wystąpiły do niego o złożenie dowodów – wydatków. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga jest pozbawiona podstaw. Stosownie do art. 8 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U Nr 64, poz.593 ze zmianami) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Z bezspornych ustaleń organów administracji wynika, że skarżący otrzymuje rentę w wysokości 495,57 zł miesięcznie, a więc nie spełnia jednego z kryteriów uzyskania pomocy. Zasadnym było w tej sytuacji rozpoznanie sprawy w oparciu o art. 41 ustawy umożliwiający przyznanie bezzwrotnej pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego, mimo niespełnienia wspomnianego już kryterium dochodowego. Warunkiem udzielenia pomocy jest wykazanie, że chodzi tu o przypadek szczególnie uzasadniony. Orzekające w sprawie organy doszły do wniosku, że skarżący takiego warunku nie spełnia. Za taka oceną miałby przemawiać wieloletni okres korzystania przez niego ze świadczeń pomocy społecznej, a także fakt, że decyzją z dnia 21 lipca 2005 r. skarżącemu przyznano pomoc w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych, z których jednak nie skorzystał. Podstawy do odmowy uzyskania statusu przypadku szczególnie uzasadnionego w myśl art. 41 ustawy, trudno doszukiwać się w fakcie wieloletniego korzystania ze świadczeń pomocy społecznej. Przeciwnie, okoliczność ta może wskazywać, że skarżący mimo znacznego wsparcia finansowego nadal nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, a posiadane przez niego środki finansowe są nadal niewystarczające. Zwrócić należy uwagę, że różnica pomiędzy dochodem skarżącego, a dochodem określonym ustawą, uprawniającym do korzystania ze świadczeń pieniężnych wynosi zaledwie 34,57 złotych. Nie jest to zatem kwota, która w zdecydowany sposób poprawiła jego sytuację materialną. Nie sposób natomiast odmówić racji organom w pozostałej części. Z treści decyzji wnosić należy, że dotyczy ona wniosków skarżącego z dnia 20 lipca i 8 sierpnia 2005 r. Dotyczyły one przyznania zasiłku celowego na spłatę kredytu zaciągniętego dla spłaty zadłużenia z tytułu świadczonych na rzecz skarżącego usług opiekuńczych. Z treści art. 32 ust.1 ustawy o pomocy społecznej wynika, że zasiłek celowy z pomocy społecznej może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Na aprobatę zasługuje pogląd, że w pojęciu niezbędnej potrzeby bytowej nie mieści się konieczność spłaty zaciągniętego kredytu. Strona sama bowiem zobowiązała się w umowie do systematycznego uiszczania rat kredytowych. Zawierając tę umowę powinna była więc przewidzieć, że na niej ciąży obowiązek spłaty zaciągniętego kredytu. Nie bez znaczenia pozostaje także, że udzielenie zasiłku celowego na pokrycie zadłużenia z tytułu zaciągniętego kredytu, byłoby w istocie rzeczy udzieleniem pomocy wierzycielowi skarżącego, a więc podmiotowi, do którego na pewno nie jest adresowana ustawa o pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2000 r. I SA 2129/99 LEX 55040, wyrok NSA z dnia 12 grudnia 1996r. I SA 1138/96 Pr. Pracy 1998/2/41 ) . Zaznaczyć przy tym trzeba, że nie jest istotny cel na jaki zobowiązanie zostało zaciągnięte. Przypomnieć także należy, że specjalny zasiłek celowy, podobnie jak zasiłek celowy są świadczeniami uznaniowymi. Odmawiając jego udzielenia organy zwróciły uwagę, że decyzją z dnia 21 lipca 2005r. nr [...] skarżącemu przyznano świadczenie w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 4 godzin dziennie z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych. Odmówił on jednak korzystania z tego rodzaju pomocy, dowodząc, że opiekunka nie była skłonna do wykonywania takich czynności jak pranie, gotowanie, przygotowywanie posiłków, palenie w kuchni węglowej i kotle c.o. Tymczasem z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w L. z dnia 11 czerwca 2002r. wynika, że skarżący wymaga jedynie częściowej opieki osób drugich. Należy w tej sytuacji przychylić się do stanowiska organów, że odmowa wykorzystania opieki zapewnionej przez Ośrodek Pomocy Społecznej i zaciągnięcie kredytu na sfinansowanie usług opiekuńczych we własnym zakresie stanowi uzasadniony powód odmowy udzielenia specjalnego zasiłku celowego na pokrycie spłaty tego zobowiązania. Wbrew przekonaniu skarżącego zaskarżona decyzja nie stanowi także naruszenia Konstytucji RP. W wyroku z dnia 14 marca 2002r. (III RN 141/2001 OSNP 2002/24/584) Sąd Najwyższy stwierdził, że przepisy Konstytucji nie mogą stanowić samoistnej podstawy ubiegania się o uzyskanie pomocy społecznej. Ich treść normatywna nie nadaje się do zbudowania podstawy prawnej do rozstrzygnięcia sporu o prawo podmiotowe, ani nie umożliwia oparcia na nich orzeczenia zasądzającego (uwzględniającego) roszczenie. Są więc raczej źródłem gwarancji, aniżeli praw. Ich materializacja następuje w ustawach, gdzie konstruowane są poszczególne prawa podmiotowe, w tym także w ustawie o pomocy społecznej, która stanowi podstawę udzielania stosownych świadczeń. Z tego powodu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zmianami) skargę należało oddalić. O wynagrodzeniu adwokata z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 powołanej ustawy.