II SA/Lu 1088/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Asystent sędziego Bartłomiej Pastucha, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi C. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zakłócenia stosunków wodnych na gruncie oddala skargę. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania C. S. (dalej: skarżący), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] maja 2016 r., znak: [...], umarzającej postępowanie administracyjne w sprawie dotyczącej zmiany stanu wód na położonych w miejscowości D.: działce nr [...], będącej własnością Z. P. (dalej także: "uczestnik"), ze szkodą dla działki nr [...], będącej własnością skarżącego. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że po dokonaniu analizy zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności sporządzonej w sprawie opinii biegłego z zakresu postępowania wodnoprawnego oraz protokołu oględzin nieruchomości, należało uznać, że dawał on podstawę do wydania zaskarżonej decyzji. Kolegium przywołało obszerne fragmenty opinii biegłego, stwierdzając, że jest ona spójna i logiczna. Zdaniem organu, argumenty podniesione w odwołaniu w zakresie wadliwości tego materiału dowodowego oraz jego oceny są bezzasadne. Skoro organ nie stwierdził naruszenia stosunków wodnych i przepis art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2007 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2015 r. poz. 469 ze zm.; dalej także: "ustawa"), nie mógł być zastosowany, to zasadnie umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. W skardze do Sądu na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie: - art. 7, 77§ 1, 80 i 84 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2016 r. poz. 23 ze zm.; dalej: "k.p.a.") przez niewystarczające ustalenie stanu faktycznego sprawy i błędną ocenę materiału dowodowego, w tym niedostrzeżenie sprzeczności wynikających z treści opinii biegłego, - art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2, w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., poprzez błędne utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy zachodziły podstawy do uchylenia tej decyzji i nałożenia na uczestnika stosownych obowiązków, w trybie art. art. 29 ust. 3 ustawy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu jest ocena tego, czy wskutek działań właściciela działki nr [...] doszło do naruszenia stanu wody na gruncie, szkodliwie wpływającego na należącą do skarżącego sąsiednią działkę nr [...], położoną w miejscowości D.. W ocenie Sądu, organy administracji prawidłowo wyjaśniły i oceniły wszystkie istotne okoliczności w niniejszej sprawie, stosownie do wymogów wynikających z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., zaś organ odwoławczy zgodnie również z art. 136 k.p.a. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uzasadniał bowiem stwierdzenie, że nie zachodziły podstawy do nałożenia na właściciela działki nr [...] obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie bądź wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. Materialnoprawną podstawą decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne. Zgodnie z art. 29 ust. 1 wskazanej ustawy właściciel gruntu nie może: - zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich (pkt 1), - odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (pkt 2). Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2). W myśl ustępu 3 tego artykułu, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. W świetle powołanych przepisów wydanie decyzji nakazującej właścicielowi gruntu podjęcie działań polegających na przywróceniu stanu poprzedniego gruntu lub zrealizowaniu urządzeń uniemożliwiających powstanie szkód możliwe jest jedynie wówczas, gdy stwierdzone zostanie przez organy administracji, że po pierwsze właściciel ten dokonał zmiany stanu wody na swojej nieruchomości, a po drugie spowodowane zmiany wywołują szkody na sąsiednich nieruchomościach. Podkreślenia wymaga, że jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym w trybie art. 29 ustawy, niezbędne jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego (oceny rzeczoznawcy), albowiem bez odniesienia się do wiadomości specjalnych nie można ocenić, czy nastąpiła zmiana stosunków wodnych, mająca szkodliwy wpływ na grunty sąsiednie. W świetle art. 84 § 1 k.p.a., gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Organ ocenia opinię biegłego swobodnie na podstawie zasad wiedzy, nie jest zatem związany tą opinią. Może ją przyjąć, jeśli uzna ją za trafną, ale może ją całkowicie lub częściowo zdyskwalifikować i przyjąć odmienną, własną, opartą na nauce lub doświadczeniu. Organ nie może ograniczyć się w uzasadnieniu decyzji do powołania się na konkluzję zawartą w opinii biegłego, lecz obowiązany jest sprawdzić, na jakich przesłankach biegły oparł swoją konkluzję i skontrolować prawidłowość rozumowania biegłego (E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, Warszawa 1970, s. 178 i 179). Dowód z opinii biegłego podlega ocenie organu – tak jak każdy dowód – z zastosowaniem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 K.p.a. (wyrok NSA z dnia 5 października 2009 r., I OSK 1444/08, niepubl., dostępny w CBOSA). Z akt sprawy wynika, że postanowieniem organu pierwszej instancji z dnia [...] listopada 2014 r. dopuszczono dowód z opinii biegłego [...] Z.. W opinii sporządzonej w [...] stycznia 2015 r. biegły stwierdził, że "ze względu na naturalne ukształtowanie terenu działki nr [...] o dużym spadku w kierunku południowy wschód - północny zachód w stronę drogi gminnej, wody opadowe spływały zawsze i obecnie spływają w sposób naturalny na drogę gminną i dalej do doliny rzeki M.. Podobnie wody opadowe z działki nr [...] spływały zawsze i obecnie spływają, w części na działkę nr [...] a w części bezpośrednio na drogę gminną zgodnie ze spadkiem terenu. Naturalne ukształtowanie terenu wyklucza możliwość spływu wód z działki nr [...] na działkę nr [...], natomiast wody z działki nr [...] spływają do granicy z działką nr [...]. [...] Powierzchnia działki nr [...] w dawnych latach, w czasie budowy domu i budynków gospodarczych została w jakimś stopniu sztucznie uformowana poprzez utwardzenie żwirem drogi wjazdowej do budynku i na posesję a także utwardzenie i wyrównanie podwórza (foto nr [...] i 13). Pomimo tych zmian w ukształtowaniu terenu został zachowany naturalny spadek terenu, utrzymany naturalny kierunek pochylenia terenu i naturalny kierunek spływu wód w stronę drogi gminnej. W pasie graniczącym działek nr [...] teren jest zrównany i zachowuje naturalną wysokość. Działkę nr [...] obrazują fotografie nr [...] i 14 oraz mapa sytuacyjno-wysokościowa w skali 1 : 1000. Wzdłuż wjazdu do budynku mieszkalnego (foto nr [...]) i na podwórze budynków gospodarczych (foto nr [...]) na działce nr [...], stanowiącej własność Pana Z. P. istnieje rowek (foto nr [...]) przy granicy z działką 7036, wykonany w odległości rożnej od 0,30 do 0,80 m od ogrodzenia stalowego wykonanego bez podbudowy betonowej. Ogrodzenie jest oddalone od ściany budynku mieszkalnego Pana C. S. około 1,20 - 1,30 m (foto nr [...]). Przedmiotowy rowek zbiera i odprowadza wody opadowe z wjazdu, z podwórza i z dachów budynków gospodarczych Pana Z. P. a także wody z działki Pana C. S., spływające w sposób naturalny do granicy działek" (s. 9, 10 opinii, k. 29 akt administracyjnych pierwszej instancji). Odnosząc się do podnoszonej w toku postępowania przez skarżącego kwestii dotyczącej rowku wykonanego przez uczestnika, biegły wskazał jednoznacznie, że "wykonany rowek poprawia a nie pogarsza warunki spływu i odprowadzenia wód na drogę gminną zarówno dla Pana Z. P. jak i dla Pana C. S.. Usytuowanie rowka jest prawidłowe. Najwłaściwszą lokalizacją rowka byłoby usytuowanie go wzdłuż granicy działek, takie usytuowanie uniemożliwia ogrodzenie działek". W związku z tym, zdaniem biegłego, "żądanie skarżącego, dotyczące przesunięcia rowka w środek drogi wjazdowej jest niedopuszczalne i nieuzasadnione" (s. 10 opinii, k. 29 akt administracyjnych pierwszej instancji). Należy przy tym zauważyć, że biegły stwierdził jednocześnie: "Małe parametry rowka i jego słaba drożność są powodem, że w czasie bardzo intensywnych opadów woda nie mieści się w rowku i spływa całą szerokością wjazdu a także może podtapiać budynek P. C. S. oddalony ok. 1,50 m od rowka. Newralgicznym miejscem jest przejście rowka pod brama wjazdową (foto 4), gdzie na skutek zbyt małego otworu następuje dławienie przepływu i spiętrzenie wody w obrębie narożnika budynku i Pana C. S.. Swobodne przejście dla wody należy wykonać pod bramą wjazdową rurą z PCV lub PE długości około 1,5 m o średnicy 0,30 m" (s. 10 opinii, k. 29 akt administracyjnych pierwszej instancji). Podkreślenia wymaga, że wbrew twierdzeniom strony skarżącej, nie można – w żadnym razie – traktować powyższego stwierdzenia biegłego, jakiego pozostającego w sprzeczności z cytowanym wcześniej jego stanowiskiem co do braku zmiany stanu wód na gruncie, wskutek wykonania opisanego rowka na działce nr [...], należącej do uczestnika. Trzeba bowiem pamiętać, że czym innym jest dokonanie zmiany naturalnego spływu wód, powodującej szkodę na gruncie sąsiednim – co zostało przez biegłego w tej sprawie wykluczone, a czym innym – wykonanie urządzenia, które – jak wskazał biegły – "poprawia, a nie pogarsza warunki spływu i odprowadzenia wód na drogę gminną". Nawet jeśli zatem, zdaniem biegłego, przywołanym wyżej, urządzenie to (rowek) może być jeszcze ulepszone, by lepiej spełniać swoje zadanie, to dotyczy to zupełnie innej kwestii aniżeli będąca przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. Na podstawie własnych ustaleń oraz w oparciu o analizę zgromadzonego w sprawie materiału biegły, wskazał jedynie dodatkowo – choć również ta kwestia nie odnosiła się bezpośrednio do przedmiotu niniejszego postępowania, które dotyczyło sprawdzenia, czy nastąpiła zmiana stanu wód na działce nr [...] ze szkodą dla działki nr [...] – że jego zdaniem, "podtapianie lub zawilgocenie ścian budynku Pana C. S. w czasie krótkotrwałych przepływów wody rowkiem nie wynika tylko z braku należytej przepustowości rowka a wynika z braku opaski brukowej wokół domu Pana C. S. szerokości 60 - 80 cm i wyniesionej ponad teren 6 -m 8 cm. Teren przy ścianie budynku P. C. S. w rejonie przedmiotowego rowka jest lokalnie obniżony, co sprzyja spływom wód do ściany budynku a nie odwrotnie, powodując zawilgocenie lub podtopienie budynku" (s. 10-11 opinii, k. 29-30 akt administracyjnych pierwszej instancji). Z ustaleń biegłego, mających spójny i logiczny charakter, wynika zatem, że brak jest jakichkolwiek podstaw, by powiązać – niesporny w niniejszej sprawie – fakt wykonania omawianego rowka przez uczestnika z podtapianiem lub zawilgoceniem ścian budynku skarżącego. Ponadto biegły stwierdził, że "odprowadzenie wód z dachów budynków gospodarczych i z podwórza tych budynków na działce nr [...] i przeprowadzenie tych wód z prawej strony na lewą za pomocą rury i wpuszczenie do przedmiotowego rowka usytuowanego na własnej działce jest prawidłowe. Nie ma tu innego racjonalnego rozwiązania odprowadzenia wód z placu otoczonego budynkami gospodarczymi istniejącymi od zawsze a w dodatku takie skierowanie odpływu wody nie powoduje zmiany naturalnego spływu wód i nie może powodować pogorszenia stosunków wodnych na działce nr [...]." W związku z tym ponownie podkreślił, że "żądanie przez skarżącego zasypania przedmiotowego rowka jest bezprzedmiotowe i nielogiczne. Po zasypaniu rowka woda spływałaby całą szerokością wjazdu na posesję Pana Z. P. a także i w pasie graniczącym z działką Pana C. S.. Przeprowadzenie wód z prawej na lewą stronę za pomocą rury PE i wykonanie rowka przy granicy z działką nr [...] na działce nr [...] nie spowodowało zmiany stanu wody na gruncie działki nr [...]. Wykonanie tych robót nie spowodowało pogorszenia a polepszenie stosunków wodnych na działce nr [...]. Nie można dopatrywać się tu żadnej złośliwości wobec sąsiada i celowego odprowadzania wód z działki nr [...] na działkę nr [...] bo takie możliwości nie występują. Działka nr [...] jest nieznacznie wyżej położona od działki nr [...]." (s. 11 opinii, k. 30 akt administracyjnych pierwszej instancji). Autor opinii wyjaśnił również, że "wody spływające z dachu budynku mieszkalnego na działce nr [...] odprowadzane są na teren własnego ogródka, tj. do ziemi (foto nr [...]). Ścieki sanitarne odprowadzane są do szamba usytuowanego przy drodze gminnej (foto nr [...]). Wody spływające z dachu z jednej rynny od strony południowo - wschodniej odprowadzane są na teren drogi wjazdowej na posesję i do przedmiotowego rowka. W toku wizji terenowej przeprowadzonej w dniu [...].01.2015r. po okresie ciągłych opadów deszczu ze śniegiem, na działkach nr [...] nie stwierdzono żadnych szkód spowodowanych spływem wód deszczowych (wyrw w ziemi, oberwisk, osuwisk i zapadnięć). Nie stwierdzono śladów sztucznego kierowania wody z działki nr [...] na działkę nr [...] ani też nie stwierdzono wybudowanych przeszkód powodujących zmianę kierunku spływu wód z działki nr [...]. [...] Stwierdzam, że istniejący sposób odprowadzania wód opadowych z dachów budynków gospodarczych, z podwórza i drogi wjazdowej na działkę nr [...] można uznać za prawidłowy" (s. 11-12 opinii, k. 30-31 akt administracyjnych pierwszej instancji). Podsumowując swą opinię stwierdził, że "z uwagi na naturalne ukształtowanie terenu działki nr [...], wody opadowe spływały zawsze i mają prawo spływać z działki wyżej położonej nr [...] na działkę nr [...] niżej położoną w ilości i intensywności naturalnej. Pomimo braku zagospodarowania własnych wód na działce nr [...] to nie ma tu zastosowania art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne wobec właściciela działki nr [...]" (s. 12 opinii, k. 31 akt administracyjnych pierwszej instancji). Jednocześnie biegły wskazał, że w gestii skarżącego i uczestnika jest rozważenie podjęcia innych działań, zmierzających do poprawienia naturalnego spływu wód na obu działkach. W tym zakresie biegły zwrócił uwagę na możliwość wykonania – w miejscu istniejącego rowka – "ścieku korytkowego szczelnego na geowłókninie filtracyjnej oraz wykonanie przejścia ścieku korytkowego rurą ?30 cm pod bramą wjazdową na działkę nr [...] przy narożniku budynku na działce nr [...]". Ponadto, jego zdaniem, w interesie skarżącego jest "wykonanie opaski brukowej wokół domu, a szczególnie od strony granicy z działką nr [...] o szerokości około 60-80 cm, wyniesionej ponad teren 6-8 cm, ze spadkiem od ścian budynku" (s. 16 opinii, k. 35 akt administracyjnych pierwszej instancji). Oczywiste jest jednak, że te ostatnie kwestie nie dotyczą przedmiotu postępowania w sprawie zmiany stanu wód na gruncie, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (art. 29 ust. 3 ustawy), a jedynie stanowią propozycje poprawienia naturalnego przepływu wód na tych nieruchomościach. Na nieporozumieniu opierają się zatem zarzuty strony skarżącej, która twierdzi, że powyższe uwagi biegłego świadczą o tym, że jego opinia "zawiera sprzeczności", a tym samym nie może stanowić dowodu w sprawie. Podkreślenia wymaga bowiem, na co także zwracał uwagę biegły, że przepisy ustawy Prawo wodne nie nakładają na właścicieli nieruchomości obowiązku zatrzymywania wód spływających w sposób naturalny na własnych działkach bądź uniemożliwiania swobodnego naturalnego spływu tych wód na działki sąsiednie. Przepisy te zakazują natomiast właścicielom nieruchomości zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich, a także odprowadzania wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie było zatem rozstrzygnięcie, czy właściciel działki nr [...] dokonał zmiany stanu wody na gruncie, która szkodliwie wpływa na sąsiednią działkę nr [...], stanowiącą własność skarżącego. Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że organy, które wyczerpująco ustaliły i oceniły wszystkie istotne okoliczności w sprawie, zgodnie z wymogami określonymi w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., a organ odwoławczy – również zgodnie z art. 136 k.p.a. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymaganiom art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto Sąd nie dopatrzył się naruszenia w niniejszej sprawie innych przepisów postępowania, które to naruszenie mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), skargę oddalił.