II SA/Lu 1099/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 5 października 2023 r. nr SKO.PS/40/634/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w części odmawiającej przyznania S. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej od 1 lutego 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r.; I. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu na rzecz S. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z 5 października 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu po rozpatrzeniu odwołania S. K. (strona, skarżący) od decyzji Wójta Gminy Hrubieszów z 5 kwietnia 2023 r., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało S. K. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M. K., na okres od 1 września 2023 r. do 30 września 2025 r. Jak wynika z treści tej decyzji, organ wydał zaskarżone rozstrzygnięcie przyjmując następujący stan sprawy. Wnioskiem z 28 lutego 2023 r. strona zwróciła się do Wójta Gminy o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Decyzją z 5 kwietnia 2023 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że w sprawie nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1 b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390, z zm.; "u.ś.r."). Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, że matka wnioskodawcy – M. K. jest wdową, legitymuje się orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Oddział Regionalny, nr GE - Z1 0233342 z 23 czerwca 2022 r., na podstawie którego została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji ze wskazaniem, że wymieniona forma niepełnosprawności istnieje od 1 maja 2022 r. Orzeczenie wydano do czerwca 2023 r. Kolegium nie podzieliło stanowiska zawartego w decyzji organu pierwszej instancji w zakresie stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., stwierdzając, że organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni jego treści i niewłaściwie zinterpretował wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt: K 38/13. Organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawca jest synem M. K. i ciąży na nim obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności. Skarżący przedłożył i podpisał wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oświadczając, że niepełnosprawna matka jest osobą wymagającą stałej opieki, on zaś jest jedyną osobą mogącą taką opiekę sprawować. Z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, że M. K. jest osobą niepełnosprawną, wymagającą opieki i pomocy w czynnościach dnia codziennego. Choruje na dysfagię (zaburzenia połykania), wobec czego musi pozostawać pod stałym nadzorem osób trzecich przy spożywaniu wszystkich posiłków oraz przyjmowaniu leków, ma trudności z poruszaniem, zwłaszcza z chodzeniem, nie jest w stanie samodzielnie egzystować. Z powodu ograniczeń wynikających z niepełnosprawności jest osobą wymagającą całodobowej opieki w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb związanych z codziennym funkcjonowaniem. Wymaga pomocy w ubieraniu, myciu, utrzymaniu higieny osobistej. Pomoc ta jest świadczona przez wnioskodawcę i polega na przygotowaniu i podawaniu posiłków, pomocy przy kąpieli i ubieraniu, sprzątaniu, zakupach, utrzymywaniu kontaktów z lekarzem oraz innych podstawowych czynnościach dnia codziennego w zależności od potrzeb. Pracownik socjalny podkreślił, iż opieka jest sprawowana w sposób prawidłowy i całodobowy. Kolegium zaznaczyło, że wnioskodawca miał ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (decyzja znak: GOPS.4046.7.2.2022.mb z dnia 13 października 2022 r.) - w chwili złożenia wniosku w niniejszej sprawie, decyzja o przyznaniu zasiłku pozostawała w obrocie prawnym i do 30 sierpnia 2023 r. strona miała ustalone prawo do świadczenia, które kolidowało z prawem do świadczenia pielęgnacyjnego. Zbieg praw do świadczeń ustał w chwili wydania przez Wójta Gminy decyzji z 30 sierpnia 2023 r., zgodnie z wnioskiem skarżącego, uchylającej ostateczną decyzję przyznającą mu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ odwoławczy podkreślił, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony 28 lutego 2023 r., jednakże w okresie tym wnioskodawca miał ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, (uchylonego od 30 sierpnia 2023 r.), wobec czego w dacie złożenia wniosku nastąpił zbieg uprawnień do dwóch świadczeń. Zatem świadczenie pielęgnacyjne przyznane zostało począwszy od miesiąca następującego po dacie zakończenia przysługującego stronie specjalnego zasiłku opiekuńczego - od 1 września 2023 r., na czas określony, do 30 września 2025 r., zgodnie z datą ważności orzeczenia o niepełnosprawności. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem Kolegium strona złożyła skargę, w której wniosła o uchylenie decyzji w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie: - art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego od 1 września 2023 r., a nie od miesiąca złożenia wniosku tj. od 1 lutego 2023 r.; - art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez skarżącego stanowi negatywne kryterium do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. poprzez jego błędną interpretację i pominięcie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem w zakresie okresu, na który zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Skarżący wskazał, że wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego złożył w lutym 2023 r. wraz z oświadczeniem co do uchylenia decyzji zasiłkowej. Według strony brak było podstaw prawnych, aby ograniczać świadczenie pielęgnacyjne przyznane na rzecz skarżącego na okres od 1 września 2023 r., a nie od momentu złożenia wniosku, tj. od 1 lutego 2023 r. Zdaniem skarżącego organ błędnie przyjął, że sam fakt pobierania przez niego specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., "p.p.s.a.") z uwagi na złożenie w tym zakresie stosownego wniosku przez strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wynik kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji SKO wskazuje, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem organ niezasadnie odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z kolei art. 27 ust. 5 u.ś.r. stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Wreszcie zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W rozpatrywanej sprawie skarżący wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożył wniosek o uchylenie decyzji przyznającej mu specjalny zasiłek opiekuńczy (k. 8 akt administracyjnych). Ponadto pełnomocnik skarżącego w piśmie z 22 lutego 2023 r. wniósł o uchylenie decyzji przyznającej stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnosi (k. 15 akt administracyjnych). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, zauważyć należy, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych, przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną oraz od treści art. 24 ust. 2 ustawy wprowadzającej zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W tym zakresie Sąd podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyroki NSA: z 28 marca 2022 r., sygn. I OSK 1263/21; z 2 czerwca 2023 r., sygn. akt I OSK 1357/22; z 20 grudnia 2023 r., sygn. I OSK 2029/22), zgodnie z którym dokonanie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie oznacza konieczności natychmiastowej rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem decyzji organu przyznającej drugie z tych świadczeń. Organ był zobowiązany podjąć działania zmierzające do przyznania wybranego przez wnioskodawcę świadczenia, zwłaszcza, że nie było potrzeby oczekiwania na wniosek o uchylenie prawa do świadczenia mniej korzystnego, skoro wniosek taki został bezsprzecznie złożony i nie było przeszkód w nadaniu mu biegu już w miesiącu złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Pobieranie więc przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego, wobec złożenia wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczenia o rezygnacji z tego świadczenia na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, nie mogło stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od miesiąca, w którym doszło do złożenia wniosku z jednoczesnym oświadczeniem o rezygnacji z zasiłku. Należy zwrócić uwagę, że do orzeczenia o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego i uchyleniu decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy uprawniony był ten sam organ. Jakkolwiek co do zasady zmiana lub uchylenie decyzji ostatecznych następuje ze skutkiem na przyszłość, jednak dopuszcza się zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego. Sąd podziela w całości pogląd wyrażony w wyroku NSA z 2 czerwca 2023 r., sygn. akt I OSK 1357/22, że decyzja powodująca skrócenie okresu, na który przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy, wydana na skutek dokonania wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., może zostać wydana z mocą wsteczną, co umożliwi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego – zgodnie z brzmieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. – od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Taka wykładnia uwzględnia funkcję świadczeń rodzinnych, które związane są z opieką nad osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji. Natomiast kwestie dotyczące rozliczenia wypłaconego już specjalnego zasiłku opiekuńczego i przyznania za ten sam okres świadczenia pielęgnacyjnego należą do sfery wykonania decyzji i wzajemnej kompensacji świadczeń. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że decyzja Kolegium w zakresie obejmującym odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od miesiąca złożenia wniosku, czyli 1 lutego 2023 r., do 31 sierpnia 2023 r., została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 i art. 24 ust. 2 u.ś.r., co powodowało konieczność uchylenia tej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną, biorąc pod uwagę skuteczne złożenia przez skarżącego oświadczenia o rezygnacji z przysługującego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O kosztach orzeczono w pkt II wyroku – na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., mając na uwadze wysokość wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika strony (480 zł) - § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964).