II SA/Lu 1101/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 maja 2017 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., znak: [...], w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzewa I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz A. D. 5 897 (pięć tysięcy osiemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2016 r., znak: [...], po rozpoznaniu odwołania A. D. (dalej także: skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r., znak: [...], o wymierzeniu skarżącej administracyjnej kary pieniężnej w wysokości [...] zł za usunięcie bez zgody właścicieli i bez wymaganego zezwolenia drzewa – jesionu wyniosłego o obwodzie pnia 83 cm, rosnącego na działce nr ewid. [...], przy ul. [...] w L.. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że wbrew twierdzeniom skarżącej, nie można stwierdzić, że usunęła ona wspomniane drzewo, za zgodą właścicieli nieruchomości. Potwierdzają to wyjaśnienia składane w toku postępowania przez właścicieli nieruchomości A. W. i J. S., z których wynika, że nie wyrażali oni zgody na usunięcie drzewa oraz zastrzegali, że jakiekolwiek zabiegi pielęgnacyjne muszą być wykonane w obecności przynajmniej jednego z właścicieli. Niezasadne były również – zdaniem Kolegium – zarzuty skarżącej co do tego, że opisane drzewo stanowiło zagrożenie dla bezpieczeństwa ludzi i mienia pozostających w strefie jego oddziaływania i z tego powodu wymagało natychmiastowego usunięcia. Kolegium podkreśliło, że jak wynika z ekspertyzy dendrologicznej, dopuszczonej jako dowód z urzędu przez organ pierwszej instancji, drzewo przed ścięciem było w dobrej kondycji zdrowotnej i także z uwagi na jego parametry oraz posadowienie nie mogło stanowić zagrożenia dla bezpieczeństwa ludzi i mienia. Jakiekolwiek potencjalne negatywne oddziaływanie mogło być zredukowane poprzez wykonanie przycięć gałęzi, jednakże bez radykalnego działania w postaci usunięcia drzewa. Mając powyższe na uwadze Kolegium podzieliło w całości stanowisko wyrażone w decyzji organu pierwszej instancji. W skardze do Sądu na powyższą decyzję Kolegium skarżąca zarzuciła, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem: - art. 7, 10, 50, 77 § 1, 81, 136 i 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; dalej: k.p.a.), poprzez naruszenie zasad postępowania wynikających z tych przepisów, zwłaszcza wskutek niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy dotyczących tego, czy skarżąca, usuwając drzewo, działała za zgodą współwłaścicieli nieruchomości, na której rosło drzewo; - art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2015 r. poz. 1651; dalej także: "u.o.p."), poprzez wymierzenie skarżącej kary za usunięcie drzewa, w sytuacji gdy z zebranego materiału dowodowego w sprawie nie wynika jednoznacznie, by skarżąca działała bez zgody właściciela; - art. 89 ust. 7 u.o.p., poprzez wadliwe uznanie, że wymierzona kara pieniężna jest adekwatna do zaistniałego stanu faktycznego i nie zachodzą wyjątki ujęte w tym przepisie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Sąd uwzględnił skargę również z innych powodów niż w niej wyrażone, mając na uwadze treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem Sąd – co do zasady – rozpoznając sprawę, bierze pod uwagę wszelkie istniejące naruszenia prawa, nawet, gdy nie zostały one wskazane przez stronę skarżącą w złożonej przez nią skardze. Podkreślenia wymaga, że co do zasady obowiązkiem organów administracji jest rozstrzyganie indywidualnej sprawy administracyjnej w oparciu o przepisy prawa obowiązujące w dacie orzekania przez te organy. Obowiązek ten wynika z wyrażonej w art. 6 k.p.a. i art. 7 Konstytucji zasadzie praworządności, zgodnie z którą organy administracji publicznej mają obowiązek działania na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Regułę tę mogą modyfikować przepisy intertemporalne, które wskazują sposób rozstrzygania sytuacji międzyczasowych poprzez pozostawienie w mocy obowiązującej przepisów zmienianych do spraw wszczętych, a niezakończonych przed wejściem w życie nowych przepisów, bądź też zastosowanie zasady bezpośredniego działania przepisów zmienionych. Wskazać należy, że w dacie orzekania przez organ odwoławczy nie obowiązywały już przepisy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz. U. nr 228, poz. 2306; dalej także: "rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r."), albowiem zgodnie z art. 55 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1045) rozporządzenie to utraciło moc w dniu 29 sierpnia 2016 r., a więc z dniem wejścia w życie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz. U. poz. 1354; dalej także: "rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 25 sierpnia 2016 r."). Podkreślić trzeba, że w przepisach powołanej ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. ani w przepisach rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 25 sierpnia 2016 r. nie wskazano żadnej reguły międzyczasowej nakazującej zastosowanie przepisów uchylanego rozporządzenia wykonawczego z 2004 r. do spraw wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie rozporządzenia z 2016 r. Z powołanego art. 55 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw, jak wskazano wyżej, wynika jedynie, że rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. zachowuje moc do dnia wejścia w życie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 25 sierpnia 2016 r. Mając na uwadze powyższe, nie budzi wątpliwości, że wydając zaskarżoną decyzję w dniu [...] września 2016 r., a więc po wejściu w życie przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 25 sierpnia 2016 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze obowiązane było stosować obowiązujące w tej dacie przepisy prawa materialnego. Okoliczność ta niewątpliwie ma istotne znaczenie dla sprawy, przepisy tego rozporządzenia – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji – przewidywały odmienny sposób ustalania wysokości kary za usunięcie drzewa bez zezwolenia. Niezależnie od powyższego, za zasadne należy uznać podniesione w skardze zarzuty dotyczące niewyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że organ odwoławczy, z naruszeniem art. 7, 75 § 1, 77 § 1, 80, 107 § 3 i 136 k.p.a., nie odniósł się do podniesionej w odwołaniu, a mającej istotne znaczenie w sprawie okoliczności, a mianowicie do tego, że zarówno skarżąca, współwłaściciele działki nr ewid. [...], przy ul. [...] w L., na której rosło wspomniane drzewo, a także inne osoby, których oświadczenia dołączono do odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, zgodnie twierdzili, że drzewo to było przechylone na stronę nieruchomości skarżącej, stanowiąc realne zagrożenia dla życia i zdrowia ludzi oraz bezpieczeństwa mienia (zob. k. 2-7 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Uwadze Kolegium uszło również, że kwestia ta nie została należycie wyjaśniona przez organ pierwszej instancji, w szczególności – wbrew stanowisku organu odwoławczego – nie rozstrzygnęła wątpliwości w tym zakresie ekspertyza dendrologiczna, dopuszczona jako dowód z urzędu przez organ pierwszej instancji. Jakkolwiek bowiem Prezydent Miasta L. zlecając biegłemu – inż. M. K. wykonanie tej ekspertyzy wskazał na konieczność wyjaśnienia, "czy usunięcie [drzewa] mogło być związane z zaistnieniem stanu wyższej konieczności", to niewątpliwie znajdująca się w aktach sprawy ekspertyza dendrologiczna, sporządzona w kwietniu 2016 r. zawiera w tym zakresie jedynie lakoniczne stwierdzenie, że drzewo przed ścięciem było żywe i zdrowe, a rozkład konarów świadczy o prawidłowej budowie korony, co oznacza, że "drzewo nie mogło stanowić zagrożenia dla bezpieczeństwa ludzi i mienia" (k. 23 akt administracyjnych pierwszej instancji). Biegły nie odniósł się natomiast w żaden sposób do wskazanej wyżej okoliczności, niekwestionowanej przez żadną ze stron postępowania, że omawiane drzewo było przechylone w taki sposób na stronę nieruchomości skarżącej, że stanowiło zagrożenie dla bezpieczeństwa ludzi i mienia. Oczywiste jest przy tym, że organ odwoławczy – w uzasadnieniu swej decyzji – nie odniósł się wyczerpująco do treści tej opinii, nie prześledził należycie toku rozumowania przyjętego przez biegłego, a jedynie ograniczył się do konkluzji, że "Należy uznać, iż biorąc pod uwagę treści tej ekspertyzy, dokumentowi temu przyznać należy wiarygodność i status dowodu w sprawie. Sporządzona opinia spełnia wymagania wynikające z przepisu art. 84 k.p.a.". Wskazać należy również, że Kolegium nie odniosło się w swej decyzji do treści art. 89 ust. 7 u.o.p. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 28 sierpnia 2015 r.), który stanowi, że w przypadku usunięcia albo zniszczenia drzewa lub krzewu, albo uszkodzenia drzewa w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności, nie wymierza się administracyjnej kary pieniężnej. Niewątpliwie również przywołany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pogląd, wyrażony w wyroku WSA w Krakowie z dnia 30 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1320/13, nie może być uznany za zachowujący aktualność w niniejszej sprawie. Skoro bowiem od dnia 28 sierpnia 2015 r., to jest od dnia nowelizacji wspomnianego przepisu art. 89 ust. 7 u.o.p., nie wymierza się administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez zezwolenia drzewa "w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności", oznacza to, że utraciły aktualność wywody tego Sądu, że "posiadacz nieruchomości czy też inny podmiot nie ma uprawnień do samodzielnej oceny rodzaju i wielkości drzew lub krzewów i samowolnego usunięcia drzew lub krzewów, które według jego oceny z jakiś powodów powinny zostać usunięte". Oczywiste jest bowiem, że na podstawie przepisów obowiązujących zarówno w dacie wycinki drzewa, jak i w dacie orzekania przez organy obu instancji, usunięcie drzewa – przez uprawnione do tego podmioty – w razie zaistnienia "stanu wyższej konieczności", nie mogło prowadzić do wymierzenia tym podmiotom kary pieniężnej, o której mowa w art. 88-89 u.o.p. Z powyższego wynika, że na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych sprawy nie można stwierdzić, że nie zachodziły podstawy do odstąpienia od wymierzenia skarżącej kary określone w art. 89 ust. 7 u.o.p. Z tych względów Sąd obowiązany był uchylić zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" P.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy, stosownie do art. 153 P.p.s.a., uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku. Obowiązkiem Kolegium będzie rozpoznanie sprawy na podstawie obowiązujących przepisów prawa materialnego, po uprzednim wyjaśnieniu istotnych dla sprawy okoliczności. Organ odwoławczy odniesie się również wyczerpująco do wszystkich zarzutów skarżącej podnoszonych w toku postępowania, czemu da wyraz w uzasadnieniu decyzji, stosownie do wymogów z art. 107 § 3 k.p.a. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 205 § 2 w związku z art. 200 P.p.s.a. Na koszty te składają się: uiszczony wpis od skargi w wysokości [...] złotych, określony na podstawie § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz koszty zastępstwa procesowego w wysokości [...] złotych, określone na podstawie § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. "a" w związku z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.) w związku z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1667) i art. 1 ust. 1 pkt 2 oraz pkt IV załącznika do ustawy z 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1827).