II SA/Lu 1107/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 marca 2013 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] E. O.-M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia ... Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia ...o odmowie przyznania J. S. zasiłku okresowego. W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie toczy się na wniosek J. S. z dnia 21 sierpnia 2012r. o zasiłek okresowy. Na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia 29 sierpnia 2012r. ustalono, że J. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką H. P. – wspólnie z nią zamieszkuje w mieszkaniu składającym się z pokoju i kuchni, korzystając ze wspólnej łazienki oraz sprzętów znajdujących się w mieszkaniu. H. P. jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, zaś J. S. w stopniu umiarkowanym. O wspólnym gospodarowaniu świadczy to, że J. S. nie ma własnych źródeł utrzymania, poza dodatkiem mieszkaniowym i pomocą na dożywianie, a zatem nie jest w stanie sama się utrzymać bez pomocy finansowej matki. Organ wskazał, że prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego oznacza korzystanie z pomieszczeń domowych i sprzętu znajdującego się w domu, utrzymywanie czystości, robienie zakupów, przyrządzanie i spożywanie posiłków, gospodarowanie pieniędzmi, a taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, gdyż J. S. dotychczas opiekowała się matką, robiła wspólne zakupy dla nich, dbała o czystość w mieszkaniu, przygotowywała posiłki. Organ wyjaśnił, że w toku postępowania J. S. kwestionowała fakt wspólnego gospodarowania z matką wskazując na zawartą z nią umowę użyczenia lokalu mieszkalnego z dnia 8 marca 2006r. wraz z aneksem z dnia 24 marca 2011r., zgodnie z którym każda z nich zobowiązuje się płacić za siebie rachunki za wodę i ścieki oraz z aneksem z dnia 6 grudnia 2011r., zgodnie z którym matka zajmuje tylko część lokalu i płaci córce ryczałt odpowiadający połowie sumy za rachunek energetyczny. J. S. powoływała się również na ugodę sądową z dnia 16 kwietnia 2012r., na podstawie której H. P. zobowiązała się płacić na rzecz córki - począwszy od 1 grudnia 2011r. - alimenty w wysokości 100 zł miesięcznie. Są to jednak, zdaniem organu, działania pozorne, które nie świadczą o prowadzeniu przez J. S. i jej matkę odrębnych gospodarstw domowych. Wspólne zamieszkanie w lokalu o małym metrażu, posiadanie stałego dochodu tylko przez matkę odwołującej, jej stan zdrowia, nie pozwalający na samodzielne dokonywanie przez nią wielu czynności życia codziennego, wskazują na wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego. Nie wyklucza tego również to, że H. P. ma ustanowionego opiekuna w osobie syna, zwłaszcza że opiekun ten w oświadczeniu z dnia 11 października 2012r. wyjaśnił, że rachunki czasem płaci nie on, lecz J. S., która ponadto chodzi z matką na wizyty lekarskie. W konsekwencji uznania, że J. S. prowadzi wspólne gospodarstwo wraz z matką organ ustalił, że na dochód rodziny składa się emerytura matki wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 886,92 zł oraz dodatek mieszkaniowy J. S. w kwocie 131,39 zł, co łącznie daje kwotę 1018,31 zł. Wydatki rodziny to opłata za energię elektryczną – 56,95 zł, dopłata do czynszu – 60 zł, leki - 28, 63 zł. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że rodzina skarżącej przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące od 1 października 2012r. dla dwuosobowej rodziny 912 zł, dlatego zasiłek nie może być wnioskodawczyni przyznany. Organ wskazał również, że J. S. systematycznie otrzymuje pomoc w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła J. S., domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji. Skarżąca kwestionując rozstrzygnięcie wskazała na wcześniejsze decyzje organów, wydane w 2011r., w których organy przyjmowały, że skarżąca ze względu na stan zdrowia nie opiekuje się matką. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem nie można zarzucić zarówno organowi I instancji, jak i organowi odwoławczemu naruszenia obowiązujących przepisów. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia był art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz.539 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z tym przepisem zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej oraz rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Jedną z podstawowych przesłanek - w świetle tego przepisu - jest więc zachowanie kryterium dochodowego rodziny bądź osoby w rodzinie, o ile wnioskodawca stanowi rodzinę w zrozumieniu ustawy - a jeśli zostanie ustalone, że osoba ubiegająca się o pomoc nie spełnia tej przesłanki, zasiłek okresowy nie może być przyznany. Wbrew zarzutom skargi słuszne jest stanowisko organów, iż skarżąca J. S. stanowi wraz z matką rodzinę w rozumieniu przepisów ustawy. Zgodnie z art. 6 pkt 14 ustawy - osoby spokrewnione ze sobą stanowią "rodzinę", o ile wspólnie zamieszkują i gospodarują, a taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, skoro wnioskodawczyni mieszka na stałe wraz z matką i pozostaje na jej utrzymaniu, gdyż poza dodatkiem mieszkaniowym w kwocie 131,39 zł oraz świadczeniem pieniężnym (alimentacyjnym) w kwocie 100 zł nie ma własnych dochodów. Zarówno skarżąca, jak i jej matka ponoszą koszty związane z użytkowaniem wspólnego mieszkania, w szczególności opłacają czynsz, energię elektryczną, wodę czy gaz. Oczywistym jest, że osoby te ponosić muszą także koszty zakupu żywności, leków, odzieży i innych niezbędnych potrzeb bytowych. O wspólnym gospodarowaniu świadczy również to, że w istniejących warunkach lokalowych nie da się w żaden sposób wyodrębnić gospodarstwa matki i córki. J. S. nie może prowadzić jednoosobowego gospodarstwa, gdyż nie posiada własnych środków na jego utrzymanie – jej dochód to alimenty od matki w kwocie 100 zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 131, 39 zł, z którego pokrywa czynsz. Wspólne zamieszkiwanie, finansowane z dochodu tylko jednej osoby zawsze będzie oznaczać wspólne gospodarowanie. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2011r. (I OSK 1061/11 Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W związku z powyższym wspólnego gospodarowania skarżącej i jej matki nie wyklucza fakt, iż H. P. ma opiekuna faktycznego. Ponadto, skoro skarżąca wraz z matką wspólnie zamieszkują w jednopokojowym mieszkaniu, korzystając ze wspólnych urządzeń i pomagając sobie wzajemnie, to niezależnie od formalnych umów (użyczenia, alimentów) nie można przyjąć, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, nawet jeśli każda z nich ponosi we własnym zakresie niektóre wydatki bądź opłaty (np. za energię). Wspólne gospodarowanie to bowiem nie tylko ponoszenie wspólnych ciężarów, ale również czerpanie korzyści, przy czym nie musi mieć to wymiaru jedynie ekonomicznego. W razie wspólnego zamieszkiwania o braku wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego mogłyby świadczyć takie okoliczności, jak np. wyraźny konflikt pomiędzy tymi osobami, krótkotrwały, a nie stały charakter wspólnego zamieszkiwania oraz takie urządzenie mieszkania i zorganizowanie życia codziennego, które wskazuje na brak wzajemnego oddziaływania na siebie mieszkających wspólnie osób, a więc ich niezależność, przejawiającą się w samodzielnym podejmowaniu przez nie decyzji co do wspólnie zajmowanego mieszkania oraz urządzeń w nim się znajdujących. W ocenie Sądu, organy rozpatrując niniejszą sprawę nie miały podstaw do stwierdzenia takiej niezależności skarżącej i jej matki, która - pomimo wspólnego zamieszkiwania - uzasadniałaby przyjęcie, że prowadzą one odrębne gospodarstwa domowe, dlatego słusznie uznały, że prowadzą to gospodarstwo wspólnie. Okoliczność, iż w innych decyzjach wydanych w odrębnych sprawach organ dokonał odmiennych ustaleń w zakresie sytuacji życiowej skarżącej nie może być natomiast uwzględniana w obecnym postępowaniu, a skarżąca miała prawo kwestionować te decyzje w odpowiednim trybie. W konsekwencji słusznie organy uznały, że skarżąca prowadzi wspólnie z matką gospodarstwo domowe. W ocenie Sądu organy administracji prawidłowo również ustaliły, że dochód skarżącej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 1018,31 zł i obejmował: emeryturę H. P. w kwocie 886, 92 zł oraz dodatek mieszkaniowy J. S. w kwocie 131,39 zł. Dochód na osobę w rodzinie przekroczył więc ustawowe kryterium dochodowe wynoszące w dacie wydania zaskarżonej decyzji dla dwuosobowej rodziny 912 zł (wynikające z art. 8 ust. 1 pkt 3 i art. 38 ust 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej), uprawniające do przyznania zasiłku okresowego, a zatem wniosek nie mógł być uwzględniony. W ocenie Sądu, zarówno przebieg postępowania administracyjnego, w którym skarżąca brała udział, jak i uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazują, że organy nie naruszyły obowiązujących przepisów, dlatego skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).