II SA/Lu 1122/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Kierek, Sędziowie NSA Leszek Leszczyński, Asesor WSA Jerzy Drwal / spr./, Protokolant st.insp. Elżbieta Czarnecka, po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za właściciela nieruchomości 1/ uchyla zaskarżoną decyzję 2/ zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej J. G. 30 / trzydzieści/ zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Starosta decyzją Nr [...] z dnia [...] maja 2003 r. , wydaną na podstawie art. 104 kpa oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78 ze zm.) po ponownym rozpatrzeniu sprawy, odmówił uznania J.G. za właściciela nieruchomości oznaczonej jako działki Nr [...] i Nr [...] o łącznej powierzchni 0,21 ha, położonej w miejscowości P., gm. K. Decyzję wydano w warunkach ponownego rozpoznania sprawy. Uzasadniając decyzję organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym /Dz.U. 1959 r. Nr 14, poz. 78/, rolników gospodarujących na nieruchomościach państwowych uznaje się za właścicieli tych nieruchomości, jeżeli oni lub ich poprzednicy prawni uzyskali posiadanie tych nieruchomości na podstawie między innymi umowy zawartej przed dniem 13 września 1944 r. z zamiarem nabycia na własność. Według organu niezbędną przesłanką do uznania J.G. za właściciela nieruchomości w postaci działek Nr [...] i Nr [...] , którą kupiła w 1943 r. od H.D., jest by nieruchomość ta stanowiła własność państwową w dniu 21 lutego 1959 r. , to jest w dniu wejścia w życie powołanego art. 6 ust. pkt 1 cyt. dekretu. Argumentacja organu sprowadzała się do omówienia zebranego w sprawie materiału dowodowego stanowiącego: - wykaz opuszczonych majątków pożydowskich znajdujących się w na terenie gminy K., zawierający zapisy o administrowaniu majątkiem przez zarząd gminy w K., na podstawie orzeczenia Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego oraz o ujawnieniu H.D. jako byłego właściciela nieruchomości; - ewidencję gruntów opuszczonych pożydowskich o pow. poniżej 50 ha na terenie gminy K., a będących w administracji Państwowego Funduszu Ziemi, wykazującą H.D. jako byłego właściciela nieruchomości i W.B. jako użytkownika; - protokół z dnia 14 września 1993r. z ustalenia stanu użytkowana nieruchomości powszechnego korzystania, wymieniający działkę Nr [...], jako działkę, która przed rokiem 1963 była użytkowana przez mieszkańców wsi P. jako mienie powszechnego korzystania; - decyzję Nr [...] Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...] listopada 1993 r. , uznająca działkę Nr [...] za mienie gminne (gromadzkie); - decyzję Nr [...] Wojewody z dnia [...] stycznia 2002r., uchylającą decyzję o skomunalizowaniu działki Nr [...], z powodu braku tytułu własności Skarbu Państwa do tej nieruchomości; - wyjaśnienia wnioskodawczyni i jej pełnomocnika, stwierdzające, że nieruchomość nie jest i nie była państwowa (pisma z dnia 11 października 2002r., 4 kwietnia 2003 r. oraz z 7 marca 2001r. – to ostatnie stanowiące wniosek do Sądu o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości) ; - zeznania przesłuchanych świadków w tym S.K., który zeznał, że działka Nr [...] została zakupiona od Urzędu Gminy przez W.B. (męża J.G.) przed 1950 r.; - udostępnione akta sprawy Sądu Rejonowego. o sygn. akt [...] z wniosku J.B. z udziałem J.G. o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości, wskazujące, J.B. z żoną Z. wystąpili o stwierdzenie nabycia nieruchomości stanowiących działki Nr [...], [...] i [...] , a tenże Sąd w oparciu o zeznania świadków oraz opinie biegłych sądowych z zakresu geodezji uznał wniosek za zasadny w odniesieniu do działki Nr [...], odrzucając go w części dotyczącej działek Nr [...] i [...], /Sąd w oparciu o zeznania świadków oraz opinie biegłych sądowych z zakresu geodezji uznał wniosek za zasadny w odniesieniu do działki Nr [...] , odrzucając go w części dotyczącej działek Nr [...] i [...] z motywacją, iż nie udowodniono posiadania przez wnioskodawców tych nieruchomości, dzierżawiących je/. Biorąc pod uwagę, że nie udokumentowano lub przynajmniej nie uprawdopodobniono faktu zawarcia umowy (w 1943 r. ) z zamiarem nabycia na własność nieruchomości oraz zapłacenia ceny, oraz oceniając, że wniosek J.G. o ponowne przesłuchanie świadków J. i Z.B. jest niezasadny z uwagi na fakt, że świadkowie ci już zeznawali w tej sprawie, organ stwierdził, podsumowując zgromadzony materiał dowodowy, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 6 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu (...) bowiem nieruchomość nie stanowiła nieruchomości państwowej. W odwołaniu J.G., reprezentowana przez J.B., wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji uznając ją za niesłuszną i rażąco naruszającą prawo z uwagi na wykazaną i udowodnioną okoliczność, iż wszystkie przesłanki nabycia na własność działek Nr [...] i [...] – wynikające z dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu /.../ zostały przez nią spełnione oraz podnosząc dodatkowy argument, iż Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 maja 2001r. (sygn. akt II SA/Lu 233/00) stwierdzał wprost, iż "... skoro skarżąca przedmiotową nieruchomość nabyła prywatną umową w 1943 r. i dotychczas ma ją w swym posiadaniu, a co innego wynika z dowodów sprawy , to zachodzą podstawy do uwzględnienia jej wniosku na podstawie powyższego przepisu prawnego". Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze , decyzją Nr [...] z dnia [...] lipca 2003 r. – wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Motywy rozstrzygnięcia organu były następujące: Organ I instancji w sposób nie budzący wątpliwości wykazał, że działka Nr [...] nigdy nie stanowiła własności Skarbu Państwa i jej stan prawny dotychczas nie został uregulowany. Dokonywane wpisy w wykazach opuszczonych majątków pożydowskich o administrowaniu majątkiem należącym wcześniej do H.D., przez Zarząd Gminy (na mocy orzeczenia Urzędu Likwidacyjnego), a później przez Państwowy Fundusz Ziemi nie potwierdzały tytułu prawnego Skarbu Państwa do nieruchomości. Postępowanie komunalizacyjne w trakcie, którego uchylono decyzję Nr [...] Wojewody z dnia [...] grudnia 1992r. o komunalizacji działki Nr [...], wykazało jedynie, że Skarb Państwa nie miał tytułu prawnego do tej nieruchomości na dzień 27 maja 1990r. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające organu I instancji dowodziło, że działka Nr [...] stanowi mienie gminne Gminy na podstawie ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego. Nr [...] z dnia [...] listopada 1993 r., co potwierdziła decyzja Wojewody Nr [...] z dnia [...] września 1996r. /o komunalizacji tej działki/. Powołując się na przepis art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) stanowiący, że mienie gminne w rozumieniu przepisu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy, staje się z dniem wejścia w życie ustawy o samorządzie terytorialnym - z mocy prawa mieniem gminy, na której obszarze jest położone oraz przepis art. 98 ust. 2 ustawy z dnia 25 stycznia 1958r. o radach narodowych (Dz.U. z 1975 r. Nr 26, poz. 139), który został uchylony z dniem wejścia w życie ustawy o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r . Nr 142, poz. 1591 ze zm.), a stwierdzający, że dotychczasowe mienie gromadzkie staje się mieniem gminnym, którego definicję zawarto później w § 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1962 r. w sprawie zarządu mienia gromadzkiego i trybu jego zbywania (Dz.U. nr 64, poz. 303) w świetle, którego przez mienie gromadzie należy rozumieć mienie, które od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 25 września 1954 r. o reformie oddziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych, stanowiło majątek dawnych gromad jako majątek gromadzki, dobro gromadzie i inne prawa majątkowe, Kolegium podzieliło pogląd, że organ I instancji prawidłowo ustalił, iż działka Nr [...] będąca mieniem gminnym nie była nieruchomością państwową. Stąd też nie spełniono dwóch przesłanek wynikających z art. 6 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu (...) upoważniających organ do wydania pozytywnej decyzji na rzecz J.G. , albowiem w sprawie nie wykazano, że w chwili wejścia w życie tego przepisu działki Nr Nr [...] i [...] stanowiły własności Skarbu Państwa oraz nie udokumentowano faktu wejścia w posiadanie tych działek, na podstawie umowy zawartej przed dniem 13 września 1944 r. z zamiarem nabycia ich na własność. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J.G. wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji podnosząc zarzuty będące w znacznej części powtórzeniem przedstawionych w postępowaniu odwoławczym. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie podtrzymując swoją argumentację jak w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja narusza prawo. Zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, obowiązującej w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Zasadę tę przyjęto również w art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz. 1270), zgodnie z którym wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. W tej sprawie orzekał już Naczelny Sąd Administracyjny uchylając w dniu 24 maja 2001r. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]stycznia 2000r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uznania J.G. za właściciela nieruchomości położonej w P., gm.K. (wyrok w sprawie sygn. akt II SA/Lu 233/99). Z akt sprawy wynikało, że skarżąca posiada nieprzerwanie nieruchomość /działki Nr [...] i [...]/ od czasu jej nabycia w 1943 r. Wydanie decyzji przez Starostę stwierdzającej nabycie własności działki Nr [...] przez J.G. jest sprawą otwartą z uwagi na uchylenie decyzji Nr [...] Wojewody z dnia [...] grudnia 1992 r. w sprawie komunalizacji działek /w tym działki Nr [...]/ na mocy decyzji Wojewody Nr [...] z dnia [...] stycznia 2002 r. Decyzją Wojewody odmówiono również potwierdzenia nabycia przez Gminę /na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych/ własności nieruchomości /wymienionych w decyzji działek, w tym działki Nr [...]/. W świetle uzasadnienia decyzji, tytuł własności Skarbu Państwa przedmiotowej działki, na dzień wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające /.../, stanowiła Uchwała Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 28 marca 1988 r. Nr XXVI/167/88 w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg gminnych. Dyskusyjną nadal kwestią jest wydanie decyzji przez Starostę w odniesieniu do działki Nr [...] z uwagi na funkcjonującą w obrocie prawnym decyzję Wojewody Z. o skomunalizowaniu tej nieruchomości na rzecz Gminy. Rozstrzygając w sprawie, organ odwoławczy nie rozważył kwestii skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Nr [...] Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] lutego 2002 r. – wydanej na mocy art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające /.../ oraz art. 138 § 1 pkt 3 kpa, po rozpatrzeniu odwołania J.G. od decyzji Wojewody z dnia [...]listopada 2002 r. o odmowie uchylenia decyzji Wojewody z dnia [...] września 1996 r. w sprawie komunalizacji działki Nr [...] – umarzającą postępowanie odwoławcze. Rozpoznanie skargi ma wpływ na toczące się postępowanie w tej sprawie. Powyższe zagadnienie komunalizacji działek Nr [...] i [...] sygnalizowano już w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2001 r. /sygn. akt II SA/Lu 233/99/. Po uchyleniu zaskarżonej decyzji przez Sąd należy powtórnie wyjaśnić problem własności działek. Wprawdzie materiał dowodowy w postaci opinii uzupełniającej biegłego z zakresu geodezji wskazywał, że nieruchomość mogła być wydzierżawiona J.B., jednakże biegły nie określał czy decyzja Nr [...] dotyczyła przejęcia gruntów na własność Państwa, czy też tylko ich dzierżawy. W ocenie Sądu niesłusznie zrezygnowano z dowodów dodatkowych w postaci ponownego przesłuchania w charakterze świadków J. i Z. B., uznając że ich zeznania nie wniosą nic nowego do sprawy. Organ powinien we własnym zakresie ocenić ponownie status działki Nr [...] o nieregulowanym obecnie stanie prawnym mając na uwadze pojęcie własności państwowej szeroko rozumianej w dacie wejścia w życie art. 6 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu (...) oraz wpływ postępowania w sprawie skargi na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej. Wypada podkreślić, iż generalną zasadą było, że własność wszystkich składników mienia przysługiwała niepodzielnie Państwu z wyjątkiem praw majątkowych należących do innych osób. Nie może budzić wątpliwości, że pojęcie mienie gromadzkie (gminne) należało do szeroko ujmowanego mienia państwowego. Zatem działka Nr [...] mogła stanowić kategorię mienia państwowego. Sąd uznając, że nie wyjaśniono wszystkich okoliczności dotyczących podstawy do wydania na rzecz skarżącej decyzji, a tym samym naruszono zasady postępowania wyrażone w art. 7 i 77 § 1 kpa, uchylił zaskarżoną decyzję. Organ powinien był ocenić czy nie zachodzą podstawy do zawieszenia postępowania /art. 97 § 1 pkt 4 kpa/ w związku z postępowaniem wywołanym skargą na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej. Stąd też zaskarżoną decyzję należało uznać za przedwczesną nie tylko z wyżej wymienionych powodów. W rozpoznawanej sprawie nie dokonano całościowej interpretacji pojęcia mienia państwowego, niezbędnej do zastosowania art. 6 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu /.../. W tym celu należało wyjaśnić kwestię administrowania mieniem przez Zarząd Gminy na podstawie orzeczenia Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego oraz sprawowanej administracji Państwowego Funduszu Ziemi. Niezbędne jest także poczynienie ustaleń odnośnie wpisu W. B. jako użytkownika /figurującego w ewidencji gruntów opuszczonych pożydowskich, o pow. 50 ha na terenie Gminy K./ nieruchomości. Z tych względów stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit."c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o zwrocie kosztów uzasadniał przepis art. 200 wyżej wymienionej ustawy.