II SA/Lu 1124/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Sędzia SO del. Arkadiusz Mrowiec, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 października 2014 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej I. oddala skargę; II. przyznaje [...] E. O.-M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] z dnia 30 września 2013 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania K. S., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] z dnia 2 sierpnia 2013 r., nr [...], ustalającą opłatę w wysokości 607,47 zł miesięcznie za pobyt syna – M. S. w Domu Pomocy Społecznej w [...], począwszy od dnia zamieszkania syna w placówce, to jest od dnia 7 maja 2013 r. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że opisana wyżej decyzja Prezydenta Miasta [...] została wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Organ pierwszej instancji, jak podkreśliło Kolegium, stwierdził, że do kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej należą synowie M. S.: T. S. i P. S. oraz jego matka K. S. Z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że dochód K. S. wynosi 2 233,47 zł i przekracza kwotę 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Wysokość wspomnianej opłaty, mając na uwadze art. 61 ust. 2 pkt. 2 lit. a ustawy o pomocy społecznej, wynosi zatem 607,47 zł. Jednocześnie organ pierwszej instancji wyjaśnił, że K. S. po otrzymaniu projektu umowy dotyczącej wysokości opłaty za pobyt syna w Domu Pomocy Społecznej w [...] odmówiła jej podpisania. Organ podniósł, że osoba zobowiązana powinna znać warunki odpłatności za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej, dlatego w pierwszej kolejności na podstawie art. 59 ust. 1 powołanej ustawy, należało ustalić kwotę tej opłaty. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji i jego argumentację. Kolegium podkreśliło dodatkowo, że dla celów ustalenia omawianej opłaty obowiązki zstępnych, wstępnych osoby przebywającej w domu pomocy społecznej są zależne wyłącznie od sytuacji dochodowej tych osób, co wynika z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, czy majątkowej nie mają znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązanego. Mogą natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ administracji rozstrzygnięcia o zwolnieniu z obowiązku ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Wskazać należy, że organ z urzędu nie może orzec o zwolnieniu z ponoszenia wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, a jedynie na wniosek osoby zainteresowanej. Z uwagi na powyższe organ odwoławczy pouczył stronę, że ze względu na trudną sytuację zdrowotną i dochodową może ona złożyć do organu odrębny wniosek o zwolnienie całkowite lub częściowe z ponoszenia opłaty ustalonej zaskarżoną decyzją. Skargę do Sądu na powyższą decyzję Kolegium złożyła K. S., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji oraz o umorzenie postępowania administracyjnego w tej sprawie. W skardze oraz w piśmie procesowym z dnia 22 grudnia 2013 r. skarżąca podkreśliła, że nie jest w stanie ponosić opłaty w wysokości 607,47 zł za pobyt syna w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Skarżąca wyjaśniła, że jest schorowaną 82-letnią osobą, a jej stan zdrowia stale się pogarsza. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.; dalej: "ustawa"). Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej oraz decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy, obowiązani są (w kolejności wskazanej w tym przepisie): 1. mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka; 2. małżonek, zstępni przed wstępnymi; 3. gmina, której mieszkaniec został skierowany do domu pomocy społecznej. Z przepisu tego wynika, że osoby oraz gmina, określone w pkt 2 i 3, nie mają obowiązku wnoszenia opłat, o ile mieszkaniec domu pomocy społecznej ponosi pełną odpłatność za swój pobyt w tej instytucji. Przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy stanowi, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Z wspomnianego wyżej art. 103 ust. 2 ustawy wynika zaś, że kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala – w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu – wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Opłata ta nie może być jednak zwiększana w sytuacji, gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów określonych w art. 64 ustawy. W przypadku, gdy osoba zobowiązana do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej jej członka rodziny, odmawia podpisania umowy, o której mówi art. 103 ust. 2 ustawy, organ pierwszej instancji wydaje, na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy, decyzję określającą wysokość kwoty poniesionych wydatków na świadczenie z pomocy społecznej, to jest wniesionej zastępczo przez gminę opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. W niniejszej sprawie jest poza sporem, że jak wynika z obwieszczenia Starosty [...] z dnia 14 marca 2013 r., nr [...], w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej oraz średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej w 2013 r. ([...]), średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej w [...] wynosi 2 727,00 zł. Niekwestionowanym jest również, że decyzją z dnia 29 kwietnia 2013 r., nr [...], Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], skierował M. S. do Domu Pomocy Społecznej w [...]. Organ ten ustalił jednocześnie opłatę ponoszoną przez mieszkańca Domu Pomocy Społecznej w [...] w wysokości 378,40 zł miesięcznie, stanowiącą 70% jego dochodu. W sentencji tej decyzji organ zawarł nadto informację, że opłatę stanowiącą różnicę pomiędzy średnim kosztem utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w [...] wynoszącym 2 727,00 zł miesięcznie a opłatami wnoszonymi przez osoby zobowiązane, to jest w pierwszej kolejności mieszkańca, następnie dzieci, a w przypadku ich niewywiązywania się, ponosić będzie zastępczo miasto [...], któremu przysługiwać będzie prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (k. 36 akt adm.). Niewątpliwie, jak zauważyło Kolegium, w powyższej decyzji nie wskazano w sposób jednoznaczny, czy matka Pana M. S. jest zobowiązana do ponoszenia opłaty. Poza tym w aktach administracyjnych sprawy brak jest dowodu doręczenia skarżącej tej decyzji. Z akt administracyjnych wynika również, że Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...], działając z upoważnienia Starosty [...], decyzją z dnia 30 kwietnia 2013 r., nr [...], orzekł o umieszczeniu M. S. w Domu Pomocy Społecznej dla osób w podeszłym wieku oraz osób przewlekle somatycznie chorych w [...] (k. 41 akt adm.). Nadto, jak wynika z pisma Dyrektora Domu Pomocy Społecznej w [...] z dnia 14 maja 2013 r., nr [...], syn skarżącej M. S. jest mieszkańcem tego domu od dnia 7 maja 2013 r. (k. 44 akt adm.). W świetle prawidłowych ustaleń organu pierwszej instancji, osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłat za pobyt M. S. są jego synowie: P. S. i T. S. oraz skarżąca będąca jego matką. Przeprowadzony u T. S. wywiad środowiskowy wykazał, że osiągany przez niego dochód nie przekracza kwoty 300% ustawowego kryterium dochodowego, a zatem zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy brak było podstaw prawnych do zobowiązania go przez organ pierwszej instancji do wnoszenia opłat za pobyt ojca w DPS w [...]. Ponadto Sądowi jest wiadome z urzędu, że w odrębnym postępowaniu wydana została przez natomiast przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], decyzja z dnia 27 listopada 2013 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia P. S. miesięcznej opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 30 stycznia 2014 r., nr [...]. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji w niniejszej sprawie dniu 12 czerwca 2013 r. ustalono, że skarżąca, urodzona w 1932 r., prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury wypłacanej wraz dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie 2 233,47 zł. Ze względu na stan zdrowia znaczną cześć dochodu skarżąca przeznacza na leczenie, a ponadto spłaca ona kredyt i ponosi opłaty za mieszkanie. Prawidłowo zatem stwierdziły organy, że dochód skarżącej jest wyższy od 300% kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 1.626 zł (542 zł x 300%), a po wniesieniu opłaty w wysokości 607,47 zł, pozostała kwota nie jest niższa niż 300 % tego kryterium (2.233,47 zł - 607,47 zł). W myśl bowiem art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 542 zł. Z powyższego wynika, że istotnie skarżąca kwalifikuje się do ponoszenia odpłatności za pobyt syna w domu pomocy społecznej. Z tej przyczyny obowiązkiem organów obu instancji było ustalenie wysokości tej opłaty. Odnosząc się do zarzutów skarżącej podkreślić należy, że jak trafnie podniosło Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, przepis art. 64 ustawy umożliwia osobom wnoszącym opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej złożenie wniosku o zwolnienie częściowo lub całkowicie z tej opłaty, między innymi wówczas gdy występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Wniosek taki podlega jednak rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu, prowadzonym po ostatecznym zakończeniu postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Mając powyższe na względzie, brak było podstaw do uwzględnienia skargi. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł w oparciu o art. 250 powołanej ustawy oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).