II SA/Lu 1127/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha Protokolant Specjalista Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2024 r. sprawy ze skargi I. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 25 października 2023 r. nr SKO.41/4474/OS/2023 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Lublin z 12 czerwca 2023 r. nr MOPR.D-OZ.4611.8585.8.2023 Decyzją z 25 października 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (SKO, organ), po rozpatrzeniu odwołania I. C. (strona, skarżąca) od decyzji Prezydenta Miasta Lublin z 12 czerwca 2023 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie sprawy. We wniosku z 9 maja 2023 r. (doprecyzowanym 29 maja 2023 r.) skarżąca wniosła o umorzenie należności alimentacyjnych powstałych w związku z wypłatą świadczeń z funduszu alimentacyjnego w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie oraz wstrzymanie egzekucji należności alimentacyjnych. Strona powołała się we wniosku na trudną sytuacją osobistą i majątkową. Organ pierwszej instancji wezwał stronę do złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz przedłożenia dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia wniosku - potwierdzających aktualną sytuację materialną, bytową, zdrowotną i życiową strony, co zostało przez stronę wykonane 29 maja 2023 r. Organ oddalając wniosek stwierdził, że nie znajduje on podstaw do uwzględnienia w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ ustalił, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada obecnie na utrzymaniu innych osób, zamieszkuje w lokalu socjalnym. Przeciętny miesięczny dochód rodziny wyniósł 445,58 zł, źródłem dochodu jest zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia w okresie od 1 grudnia 2022 r. do 31 maja 2023 r. Zgodnie z oświadczeniem strony oraz załączoną dokumentacją, ponosi ona miesięczne koszty utrzymania mieszkania około 400,00 zł oraz koszty związane z zapłatą rachunków: za prąd 59,46 zł w maju 2023 r. Wnioskodawczyni oświadczyła, że pomimo potrzeby leczenia psychicznego, ginekologicznego, stomatologicznego, ortopedycznego i okulistycznego nie jest w stanie pokryć kosztów jakiegokolwiek leczenia z uwagi na problemy finansowe. Strona nie załączyła do akt sprawy pełnej dokumentacji potwierdzającej powyższe, a także dokumentacji potwierdzającej, że strona wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji czy konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna. Strona w trakcie prowadzonego postępowania nie legitymowała się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Organ przyjął, że w odniesieniu do obecnej sytuacji zdrowotnej strony, nie istnieją żadne szczególne okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Należy dodać, że w przypadku pogorszenia sytuacji zdrowotnej i wykazania tej okoliczności właściwym dokumentem, strona w każdym czasie może ze stosownym wnioskiem wystąpić. Obecnie strona pozostaje w wieku aktywności zawodowej, ma 51 lat, jest zatrudniona, a także biorąc pod uwagę wysokie kwalifikacje zawodowe strony (wykształcenie wyższe, studia podyplomowe, kursy) może w przyszłości podjąć lepiej płatne zatrudnienie, co dla wierzyciela daje możliwość dalszego dochodzenia należności w drodze egzekucji sądowej. Zgodnie ze złożonym w dniu 29 maja 2023 r. oświadczeniem majątkowym, strona nie posiada ruchomości ani też nieruchomości, mogących stanowić zabezpieczenie roszczeń względem wierzyciela. Na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w L. z 9 lutego 2022 r. sygn. akt [...] strona zobowiązana została do płacenia alimentów na rzecz dzieci: M. K. i V. K. w wysokości 1.200,00 zł miesięcznie (poprzedni tytuł wykonawczy: postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia 2 sierpnia 2019 r. sygn. akt [...]), a także na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w L. z siedzibą w Ś. z dnia 19 sierpnia 2020 r. sygn. akt [...] strona zobowiązana została do płacenia alimentów na rzecz dziecka – M. K. w wysokości 600,00 zł miesięcznie (poprzedni tytuł wykonawczy: postanowienie Sądu Rejonowego w L. z siedzibą w Ś. z dnia 8 listopada 2018 r. sygn. akt [...]). Z uwagi na fakt, że strona nie wywiązywała się ze swojego obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, stały się one uprawnione w rozumieniu ustawy do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie jako organ właściwy wierzyciela począwszy od dnia 1 lutego 2019 r. do dnia 30 września 2021 r. wypłacał osobom uprawnionym. Łącznie zobowiązanie dłużnika z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzień 12 czerwca 2023 r. wyniosło 16.965,35 zł plus odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości 3.404,33 zł (łącznie 20.369,68 zł). Z akt sprawy nie wynika, aby strona starała się rozwiązać sytuację w jakiej się znalazła, bowiem przez długi czas egzekucja pozostaje bezskuteczna. W ocenie organu ponoszenie wszelkich wydatków egzystencjalnych czy fakt spłaty zadłużenia stanowi obciążenie dla gospodarstwa domowego strony, jednak nie czyni sytuacji wyjątkowej, nadzwyczajnej na tle innych dłużników alimentacyjnych. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności organ pierwszej instancji nie znalazł podstaw do umorzenia całości zadłużenia zgodnie z wnioskiem strony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję w całości podtrzymało ustalenia i argumentację organu pierwszej instancji. Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji dokonał oceny materiału dowodowego z uwzględnieniem reguł zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego, a więc w sposób bezstronny i nienaruszający granic swobodnej oceny oraz zgodnie z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy co znajduje oparcie w prawidłowo dokonanej ocenie całokształtu materiału dowodowego. Kolegium w pełni podzieliło argumentację organu pierwszej instancji zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uznając, że nie ma potrzeby jej ponownego przytaczania. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że może oprzeć się w całości na dowodach zgromadzonych przez organ pierwszej instancji oraz powtórzyć wnioski wysnute przez ten organ podczas oceny dowodów, uznając argumentację organu pierwszej instancji za swoją. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego strona złożyła skargę, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca wskazała na swoją sytuację materialną, kłopoty w znalezieniu stałego zatrudnienia oraz złą sytuację finansową w związku z prowadzoną egzekucją komorniczą. Podniosła, że najczęściej traci pracę po wkroczeniu komornika, który potrafił egzekwować nawet 100% miesięcznego wynagrodzenia i zajmować maksymalną możliwą kwotę, nie zostawiając minimum socjalnego, co czasem zmuszało stronę do starania się o zasiłek z CUS. Skarżąca podkreśliła, że jej sytuacja na rynku pracy uległa pogorszeniu i nie może wykonywać zawodu w którym ma doświadczenie. Studia podyplomowe straciły ważność, a dotyczyły zarządzania projektami UE w latach 2007-2014 r. Prace dorywcze, które strona podejmuje przynoszą niewielki dochód. Skarżąca zwróciła uwagę na swoje dolegliwości zdrowotne, pobyt w szpitalu neuropsychiatrycznym i zalecenie dalszego leczenia i rehabilitacji oraz wyznaczony w niedługim czasie termin stawiennictwa na komisji w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności. Strona zauważyła, że M. K. jest już dorosły od kilku lat pracuje, przebywa za granicą zatem nie potrzebuje alimentów. W odniesieniu do młodszych dzieci w toku jest sprawa o uchylenie alimentów. Strona opisała w skardze swoje trudne relacje z M. K. oraz z jego rodzicami A. K. i J. K., z którymi popadła w konflikt na tle obowiązku alimentacyjnego. Skarżąca wskazała, że M. K. także był zobowiązany do płacenia alimentów, których nie uiszczał i w związku z tym odbywał karę pozbawienia wolności. Skarżąca zwróciła się o uchylenie zadłużenia alimentacyjnego i zaprzestanie egzekucji bieżącej i zaległych alimentów z powodu trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli jest decyzja w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych wraz z odsetkami. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 581; dalej: "u.p.o.u.a."), właściwy organ może - na wniosek dłużnika alimentacyjnego - umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Jest więc oczywiste, że decyzja w powyższym zakresie musi uwzględniać konkretną sytuację dochodową i rodzinną osoby wnioskującej o zastosowanie instytucji umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń. Tymczasem organy obu instancji, odmawiając skarżącej umorzenia należności z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, stwierdziły, że sytuacja skarżącej nie jest wyjątkowa, co nie znajduje pokrycia w ustaleniach faktycznych organów, mając potwierdzić tę ocenę. Zdaniem Sądu ocena ta nie znajduje więc potwierdzenia w ustaleniach poczynionych przez same organy na podstawie zebranego przez nie materiału dowodowego. Kwota zaległości powstała w wyniku wypłacanych uprawnionym osobom świadczeń z funduszu alimentacyjnego wniosła na dzień 12 czerwca 2023 r. - łącznie z odsetkami 20.369,68 zł. Skarżąca wniosek o umorzenie należności alimentacyjnych motywowała trudną sytuacją osobistą, materialną i złym stanem zdrowia, który się pogarszał. Wnioskodawczyni oświadczyła, że pomimo potrzeby leczenia psychicznego, ginekologicznego, stomatologicznego, ortopedycznego i okulistycznego nie jest w stanie pokryć kosztów leczenia z uwagi na problemy finansowe. Strona przedstawiła zaświadczenia o korzystaniu z pomocy oferowanej osobom bezdomnym oraz pozostawaniu w trudnej sytuacji materialnej. Ponadto zwróciła uwagę na prowadzone wobec niej postępowanie egzekucyjne. Jak ustaliły to organy administracji, strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada na utrzymaniu innych osób, zamieszkując w lokalu socjalnym. Przeciętny miesięczny dochód wyniósł 445,58 zł, a jego źródłem jest zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia - w okresie od 1 grudnia 2022 r. do 31 maja 2023 r. Zgodnie z oświadczeniem strony oraz załączoną dokumentacją dłużnik ponosi miesięczne koszty utrzymania mieszkania około 400,00 zł, koszty związane z zapłatą rachunków: za prąd 59,46 zł w maju 2023 r. Zgodnie ze złożonym w dniu 29 maja 2023 r. oświadczeniem strona nie posiada majątku w postaci ruchomości ani też nieruchomości, mogącego stanowić zabezpieczenie roszczeń względem wierzyciela. Już w świetle powyższych okoliczności za całkowicie arbitralne uznać należy stwierdzenie organu odwoławczego, że na tle innych dłużników alimentacyjnych, sytuacja skarżącej nie jest wyjątkowa. Po pierwsze, odwołanie się do sytuacji innych dłużników alimentacyjnych, jakkolwiek mogące być w szczególnej sytuacji przydatne, nie zwalniało organu odwoławczego od skonkretyzowania sytuacji osobistej skarżącej na tle przeciętnej sytuacji wspomnianych dłużników. Zaniechanie przez organ dokonania takiej analizy uniemożliwia skontrolowanie prawidłowości dokonanej przez organ oceny. Po drugie, organ całkowicie pominął znaczenie okoliczności, które wynikały ze zgromadzonych w sprawie dokumentów, które w ocenie Sądu wskazują jednoznacznie na co najmniej trudną sytuację osobistą skarżącej. Ze znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów - kopii zaświadczeń z urzędu skarbowego o dochodach członka rodziny - wynika, że strona w roku podatkowym 2020 uzyskała dochód w wysokości 8.777,91 zł; w roku podatkowym 2021 dochód wyniósł 13.385,39 zł, a w roku podatkowym 2022 dochód strony wniósł 22.828,53 zł (k. 22 akt administracyjnych). Natomiast z dołączonych do akt administracyjnych sprawy (odpowiednio na k. 18 i 19 akt administracyjnych) kopii decyzji Prezydenta Miasta Lublin z 28 kwietnia 2023 r. wynika, że organ odstąpił od ustalenia stronie opłaty za pobyt dzieci M. K. i V. K. w pieczy zastępczej - od 8 kwietnia 2020 r. do dnia faktycznego pobytu dziecka w pieczy zastępczej, z uwagi na zbyt niskie dochody skarżącej, jako strony zobowiązanej do uiszczania miesięcznych opłat za pobyt dzieci w rodzinnej pieczy zastępczej. Dodatkowo z zaświadczenia Centrum Usług Społecznych w Ś. z 27 marca 2023 r. (k. 5 akt administracyjnych) wynika, że strona znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie posiada obecnie stałego źródła utrzymania. Te okoliczności nie mogą być pominięty przez organ. Zauważyć przy tym należy, że w trakcie rozprawy przed WSA w Lublinie (8 lutego 2024 r.) skarżąca okazała decyzję z 11 stycznia 2024 r. wydaną przez Centrum Usług Społecznych w Ś., przyznającą skarżącej - od 1 stycznia bieżącego roku - zasiłek stały w wysokości 699,34 zł, stanowiący, zgodnie z oświadczeniem strony, jej jedyne źródło dochodu. Ponadto skarżąca poinformowała, że jej dzieci znajdują się pod opieką babci, ustanowionej dla nich rodziną zastępczą. Organy, odmawiając stronie umorzenia wnioskowanych należności, jedynie w części wzięły pod uwagę sytuację osobistą i dochodową skarżącej, pomijając szereg wskazanych wyżej okoliczności, w świetle których za uprawdopodobnione uznać trzeba twierdzenie skarżącej, że jej sytuacja trwale uniemożliwia wywiązanie się z obowiązku zapłaty spornych należności. Wobec powyższego uznać należy, że rozstrzygnięcia organów obydwu instancji wydane zostały z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, wynikającej z art. 7 k.p.a., gdyż w toku postępowania organy administracji publicznej nie podjęły wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Sporne decyzje wydane zostały w oparciu o niewłaściwie i niewyczerpująco ustalony stan faktyczny, czym organy naruszyły obowiązki wynikające z art. 7, 8 § 1 i 77 § 1 k.p.a. Zdaniem Sądu porównanie sytuacji zdrowotnej skarżącej, powoływane przez nią schorzenia z jej sytuacją dochodową, rodzinną i majątkową dowodzi trudnej sytuacji życiowej. Zły stan zdrowia, dolegliwości z jakimi boryka się skarżąca pozwala stwierdzić, że nie jest to sytuacja typowa, powtarzająca się w innych przypadkach podobnych dłużników. Wątpliwe są twierdzenia organu o możliwości podjęcia zatrudnienia zgodnie z posiadanymi wysokimi kwalifikacjami zawodowymi, które rokują na przyszłość wysokimi dochodami pozwalającymi spłacić powstałe zadłużenie, skoro skarżąca znajduje się w sytuacji wykluczenia społecznego wobec braku środków na leczenie i braku miejsca stałego zamieszkania. W związku z powyższym istnieje uzasadniona potrzeba analizy podawanych przez skarżącą okoliczności związanych z sytuacją materialną (dochodową) zdrowotną pod kątem tego czy nie uzasadniają one uwzględnienia wniosku strony o umorzenie zaległości. Dopiero dokonanie takich ustaleń pozwoli na ocenę całokształtu sytuacji skarżącej i stanowić będzie podstawę rozstrzygnięcia organu, który powinien w tym zakresie rozważyć zasadność wniosku zarówno co do zasady, jak i zakresu żądania strony. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., "p.p.s.a.") w zw. z art. 135 p.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji.