II SA/Lu 114/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia NSA Witold Falczyński po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi C. C. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., znak: [...], w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego - w zakresie sprzeciwu C. C. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 114/16, postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżąca w dniu 20 kwietnia 2016 r. złożyła – na urzędowym formularzu – wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Pełnomocnik skarżącej, wezwany do uzupełnienia braków formalnych złożonego druku PPF, poprzez między innymi sprecyzowanie, czy wnosi o ustanowienie adwokata bądź radcy prawnego, w punkcie drugim pisma z dnia 30 maja 2016 r. oświadczył, że wnosi o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Wezwanie zawierało pouczenie o tym, że nie uzupełnienie braków formalnych skutkować będzie pozostawieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2016 r. starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie postanowił: odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych (pkt I sentencji), pozostawić bez rozpoznania wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (pkt II sentencji). Odpis tego postanowienia doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 6 lipca 2016 r. W dniu 13 lipca 2016 r. wniósł on sprzeciw w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie I sentencji postanowienia, to jest odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Pełnomocnik skarżącej podniósł, że jego matka, będąca osobą w podeszłym wieku i bardzo schorowaną, została wielokrotnie wykorzystana przez osoby trzecie do zawarcia transakcji, które doprowadziły ją do "ruiny finansowej". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie jest zasadny. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718; dalej: P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., w tym postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu, referendarz zasadnie uznał, że skarżąca nie wykazała tych przesłanek, pomimo tego, że w świetle powołanego przepisu to na nim, jako wnioskodawcy, spoczywał ten obowiązek. Należy bowiem podkreślić, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne, leży po jego stronie, zaś rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przez niego udowodnione (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2012, s. 618-619). Z oświadczenia skarżącej zawartego we wniosku o przyznanie prawa wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie wraz z synem, z którym zamieszkuje w L. w lokalu mieszkalnym w budynku mieszkalnym wielorodzinnym i utrzymuje się ze swojej emerytury w kwocie 2 229,58 złotych netto, czynszu za wynajem w kwocie 700 złotych miesięcznie oraz pobieranego przez syna zasiłku dla opiekuna w kwocie 520 złotych miesięcznie. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącej wynosi 3.449,58 złotych netto. Skarżąca jest właścicielem będącego w budowie budynku mieszkalnego (drewnianego) o wartości 100 000,00 złotych i budynku gospodarczego o powierzchni 112 m2, z którego powierzchni 32 m2 wynajmowana jest na sklep, zaś powierzchni 80 m2 użytkowana jest jako komórka. Skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,63 ha, które oddała w dzierżawę za opłacenie podatku rolnego. Syn opiekuje się skarżącą. Nie posiada żadnego majątku. Skarżąca spłaca kredyt w kwocie 55 000,00 złotych zaciągnięty na budowę domu w miesięcznych ratach po 1 179,11 złotych. Do spłaty pozostała kwota 14 589,00 złotych. Spłaca też drugi kredyt w kwocie 54 000,00 złotych w miesięcznych ratach po 829,89 złotych. Do jego spłaty pozostała kwota 44 647,00 złotych. Do pozostałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego skarżąca zaliczyła podatek rolny, zakup lekarstw 100 złotych miesięcznie oraz opłatę z tytułu wyłączenia z rolniczego użytkowania gruntu rolnego o powierzchni 456 m2 pod najem – 1 727,72 złotych rocznie. Po poniesieniu powyższych opłat na poczet kosztów wyżywienia oraz zakupu gazu, węgla i opału pozostaje kwota 1 151,00 złotych. Podkreślenia wymaga, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Jeżeli natomiast strona ma środki majątkowe, w szczególności zaś posiada świadczenia emerytalno-rentowe, a także nieruchomości, przynoszące stały dochód, to niewątpliwie powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego. Nie budzi wątpliwości Sądu, że mając na uwadze wysokość miesięcznych dochodów rodziny skarżącej, przy uwzględnieniu wykazanych wydatków, nie można przyjąć, aby skarżąca wraz z synem byli osobami ubogimi, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź osobami, których dochody nie są w stanie pokryć wydatków związanych z najistotniejszymi potrzebami życiowym. Koszty sądowe związane z niniejszym postępowaniem każdorazowo nie przekroczą bowiem kwoty 100 złotych. Należy również podkreślić, że niezasadne są pozostałe zarzuty skarżącej podniesione w sprzeciwie. Poza sporem jest, jak wskazano wyżej, że skarżąca spłaca jednocześnie dwa kredyty: w kwocie 55 000,00 złotych zaciągnięty na budowę domu w miesięcznych ratach po 1 179,11 złotych oraz w kwocie 54 000,00 złotych w miesięcznych ratach po 829,89 złotych. Pełnomocnik skarżącej podniósł także, iż jego matka zmuszona była ponosić koszty niekorzystnych dla siebie transakcji, Okoliczności te nie dają jednak podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest bowiem pogląd, że obciążenia finansowe w postaci licznych zobowiązań, w tym należności publicznoprawnych oraz kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek pozostają w sferze indywidualnej osoby i nie mogą skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (zob. postanowienia NSA z dnia 16 września 2014 r., II FZ 1309/14 oraz z dnia 18 listopada 2015 r., II OZ 1146/15). Niewątpliwie zatem opisane wyżej należności nie mogą – co do zasady – wyprzedzać należności sądowych. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł, jak w postanowieniu.