II SA/Lu 114/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 maja 2025 r. sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 stycznia 2025 r., znak sprawy: DZ/1013759966 w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 września 2024 r.; znak sprawy: DZ/1013759966; II. umarza postępowanie administracyjne. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej również jako: Prezes ZUS), decyzją z 7 stycznia 2025 r., znak sprawy: DZ/1013759966, po rozpatrzeniu odwołania D. Z. (dalej również jako: skarżąca, strona) – utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej również jako ZUS) z 27 września 2024 r., znak sprawy: DZ/1013759966, w przedmiocie nienależnie pobranego dofinansowania obniżenia opłaty za pobyt dziecka w żłobku. Zaskarżona decyzja Prezesa ZUS została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z 5 kwietnia 2022 r. skarżąca wystąpiła do ZUS o dofinansowanie obniżenia opłaty za pobyt jej dziecka – K. S. w żłobku. We wniosku jako datę rozpoczęcia uczęszczania dziecka do żłobka wskazała 2 sierpnia 2021 r., przy czym nie wskazała daty zakończenia uczęszczania dziecka do wybranego żłobka. Informacją z 18 maja 2022 r. ZUS zawiadomił skarżącą o przyznaniu dofinansowania obniżenia opłaty za pobyt [...] w żłobku, począwszy od 1 stycznia 2022 r., w kwocie 400 zł miesięcznie. Następnie, decyzją z 27 września 2024 r., ZUS stwierdził, że przyznane skarżącej dofinansowanie obniżenia opłaty za pobyt dziecka w żłobku, które zostało wypłacone za okres od 1.09.2023 r. do 30.09.2023 r. w łącznej kwocie 400 zł, stanowi nienależnie pobrane dofinansowanie o którym mowa w art. 34 ustawy o rodzinnym kapitale opiekuńczym w zw. z art. 64p ust. 1 pkt 1 ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do 3 lat. W decyzji zamieszczono informacje o konieczności zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Decyzją z 7 stycznia 2025 r., Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS z 27 września 2024 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wyjaśnił, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji ZUS, ponieważ skarżąca nie posiadała prawa do dofinansowania za okres od 1.09.2023 r. do 30.09.2023 r., gdyż jej dziecko przestało uczęszczać do Żłobka [...] od 1.09.2023 r. a wypłacone jej dofinansowanie stanowi nienależnie pobrane świadczenie podlegające zwrotowi zgodnie z art. 34 ustawy o rodzinnym kapitale opiekuńczym w zw. z art. 64p ust. 1 pkt 1 ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do 3 lat. Prezes ZUS wskazał, że w rejestrze żłobków błędnie została umieszczona informacja, że K. S. po miesiącu sierpniu 2023r. przebywał w Żłobku [...]. W związku z tą informacją zamieszczoną w rejestrze, ZUS przekazał na konto żłobka dofinansowanie za miesiąc wrzesień 2023 r. W skardze na powyższą decyzję Prezesa ZUS. Skarżąca podniosła, że po otrzymaniu decyzji z dnia 27 września 2024 r. skontaktowała się z dyrektorem Żłobka w celu wyjaśnienia sprawy nienależnie pobranego dofinansowania. Dyrektor poinformowała ją, że przez pomyłkę złożyła raport, że dziecko uczęszczało w okresie 1.09.2023 r. do 30.09.2023 r., jak również, że złożyła korektę, że dziecko nie uczęszczało w tym okresie do żłobka. Strona wskazała, że dyrektor zwróciła nienależnie pobrane dofinansowanie po otrzymaniu przez skarżącą decyzji. Skarżąca dołączyła również potwierdzenie dokonania przelewu w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego dofinansowania wraz odsetkami w kwocie 440, 93 zł., którego dokonała dyrektor Żłobka 17 października 2023 r. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Kontrolowane decyzje zostały wydane na podstawie przepisów ustawy z 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz.U. z 2024 r., poz. 338, ze zm., dalej jako "ustawa o opiece"). Zgodnie z art. 64c ust. 1 ustawy o opiece, rodzicom przysługuje dofinansowanie obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna. Dofinansowanie, o którym mowa w ust. 1, przysługuje na dziecko, które uczęszcza do żłobka, klubu dziecięcego albo jest objęte opieką sprawowaną przez dziennego opiekuna, jeżeli nie został przyznany na to dziecko rodzinny kapitał opiekuńczy, o którym mowa w ustawie z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym, nie dłużej jednak niż do ukończenia roku szkolnego, w którym dziecko ukończy 4. rok życia (ust. 2). Przez opłatę rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna rozumie się miesięczną opłatę ponoszoną przez rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna z uwzględnieniem przyznanych zniżek. Do opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna nie wlicza się opłaty za wyżywienie (ust. 4). Dofinansowanie, o którym mowa w ust. 1, wynosi 400 zł miesięcznie na dziecko w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, nie więcej jednak niż wysokość opłaty ponoszonej przez rodziców za pobyt dzieci w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna (ust. 5). Dofinansowanie, o którym mowa w ust. 1, jest przekazywane na rachunek bankowy podmiotu prowadzącego żłobek, klub dziecięcy, zatrudniającego dziennego opiekuna lub rachunek bankowy dziennego opiekuna prowadzącego działalność na własny rachunek w terminie do 20. dnia każdego miesiąca, za miesiąc poprzedni (ust. 6). W myśl art. 64p ust. 1 pkt 1 ustawy o opiece, w sprawach nieuregulowanych w rozdziale 8a tej ustawy stosuje się odpowiednio przepisy art. 9, art. 14, art. 18, art. 20-25, art. 26 ust. 1 i 2, art. 33, art. 33a i art. 34 ustawy z 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz.U z 2023 poz. 883 dalej jako "u.r.k.o"). Decyzja o zwrocie nienależnego dofinansowania (obniżenia) opłaty za żłobek została wydana na podstawie art. 34 ust 1. u.r.k.o. Zgodnie z tym przepisem, osoba, która pobrała nienależnie kapitał, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrany kapitał uważa się kapitał wypłacony: 1) na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę otrzymującą ten kapitał; 2) mimo braku prawa do tego kapitału; 3) osobie innej niż osoba uprawniona do tego kapitału z przyczyn niezależnych od organu, który przyznał ten kapitał. Jest oczywiste, że zakres odesłanie z art. 64p ust. 1 pkt 1 ustawy o opiece obejmuje całą jednostkę redakcyjną art. 34 u.r.k.o., nie tylko jego ust. 1 i 2. Zgodnie zaś z ust. 10, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może odstąpić od żądania zwrotu kwoty nienależnie pobranego kapitału łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Ponadto, do nienależnie pobranego kapitału stosuje się odpowiednio przepisy art. 84 ust. 8a-8e ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Jest więc jasne, że obowiązkiem organów jest nie tylko ustalenie, że uprawniony był świadomy braku prawa do pobierania świadczenia, pomimo uprzedniego pouczenia w tym przedmiocie, co jest warunkiem wstępnym odpowiedzialności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia, ale i ocena, czy zachodzą w danej sprawie przesłanki odstąpienia od żądania zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia w całości lub w części, albo odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z tych obowiązków organy się nie wywiązały. Jest także istotne w sprawie, że zgodnie z art. 64aa ustawy o opiece, informacje zawarte w rejestrze oraz wykazie udostępnia się, w zakresie niezbędnym do realizacji zadań ustawowych, Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, między innymi w celu udzielenia dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust. 1. Zgodnie z art. 27 ust. 1 rejestr prowadzi wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce prowadzenia żłobka lub klubu dziecięcego przy użyciu systemu teleinformatycznego, o którym mowa w art. 62a. Rejestr zawiera dane dotyczące dziecka uczęszczającego do żłobka lub klubu dziecięcego m.in datę rozpoczęcia i zakończenia uczęszczania prze dziecko do danego żłobka lub klubu dziecięcego (lit. d), wysokość opłaty za pobyt dziecka w żłobku lub klubie dziecięcym w poszczególnych miesiącach (ust. 4). Informacje, o których mowa w ust. 4, są przetwarzane przez ministra właściwego do spraw rodziny w celu umożliwienia prowadzenia rejestru oraz w celu umożliwienia uzyskania przez rodziców dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust. 1, realizacji prawa do tego dofinansowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a także w celu monitorowania realizacji tego prawa (ust. 6). Zgodnie z art. 62a. ust. 1 minister właściwy do spraw rodziny zapewnia system teleinformatyczny służący do realizacji ustawy przez gminę, wojewodę, ministra właściwego do spraw rodziny, podmioty zamierzające prowadzić żłobki lub kluby dziecięce, podmioty prowadzące żłobki lub kluby dziecięce, podmioty zatrudniające dziennych opiekunów oraz przez osoby, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 1. Stosownie do art. 35 ust 1 pkt 2 lit. b w przypadku zmiany danych lub informacji zawartych w rejestrze podmiot wpisany do rejestru jest zobowiązany do dokonania zmian za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, o którym mowa w art. 62a, w terminie 5 dni roboczych liczonych od pierwszego dnia danego miesiąca, według stanu na ostatni dzień poprzedzającego miesiąca - w przypadku danych lub informacji, o których mowa w art. 27 ust. 4 pkt 11-14. Zgodnie z art. 54 ww. ustawy nadzór m.in. nad żłobkiem sprawuje wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce prowadzenia żłobka lub klubu dziecięcego albo miejsce sprawowania opieki zarówno w zakresie warunków i jakości świadczonej opieki, jak i m.in. w zakresie zgodności danych zawartych odpowiednio w rejestrze lub wykazie ze stanem faktycznym oraz wywiązywania się z obowiązku obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna w związku z otrzymaniem dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust. 1. Z powyższych przepisów wynika że to podmiot prowadzący żłobek jest zobowiązany do dokonania zmian danych zawartych w rejestrze. Ponadto dane zawarte odpowiednio w rejestrze lub wykazie muszą być zgodne ze stanem faktycznym. Nadto nadzór nad zgodnością tych danych ze stanem faktycznym sprawuje wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce prowadzenia żłobka lub klubu dziecięcego albo miejsce sprawowania opieki. Skoro więc dofinansowanie do opłaty za żłobek jest wypłacane na podstawie danych z rejestru żłobków a dane te ma obowiązek aktualizować podmiot prowadzący żłobek nie można tutaj przypisać jakiegokolwiek zaniechania ze strony skarżącej. Należy również przypomnieć, że zgodnie z art. 64 c ust. 6 ustawy o opiece dofinansowanie, o którym mowa w ust. 1, jest przekazywane na rachunek bankowy podmiotu prowadzącego żłobek, klub dziecięcy, zatrudniającego dziennego opiekuna lub rachunek bankowy dziennego opiekuna prowadzącego działalność na własny rachunek w terminie do 20 dnia każdego miesiąca, za miesiąc poprzedni. W tej sytuacji nie ma podstaw by uznać, że skarżąca była świadoma pobrania świadczenia nienależnie, skoro dofinansowanie to było przekazywane na rachunek innego podmiotu. Nie można zatem uznać, że pobranie przez żłobek świadczenia nastąpiło w wyniku świadomego działania lub zaniechania strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnie pobranego. Warunkiem uznania dofinansowania za nienależnie pobrane jest bowiem świadomość braku prawa do jego pobierania. Z tych względów uznać należało, że przekazane dofinasowanie (obniżenia) opłaty za pobyt dziecka skarżącej w żłobku w okresie od 1 września 2023 r. do 30 września 2023 r., nie było świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 34 ust. 1 i 2 ustawy o rodzinnym kapitale opiekuńczym. Z tych wszystkich względów oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 27 września 2024 r. Mając na względzie, że skarżąca nie tylko nie była świadoma pobrania przez żłobek spornego świadczenia, ale i świadczenie to zostało w całości zwrócone organowi wraz z należnymi odsetkami - okoliczność bezsporna - sąd, korzystając z uprawnienia przewidzianego w art. 145 § 3 p.p.s.a., umorzył prowadzone postępowanie administracyjne, jako bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a.