II SA/Lu 115/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Starszy referent Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 października 2016 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych oddala skargę. Sygn. akt II SA/Lu [...] UZASADNIENIE Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. działający z upoważnienia Burmistrza W. uznał, że E. S. nienależnie pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] r. do [...] r. w łącznej kwocie [...]zł. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przedstawił szczegółowo stan faktyczny sprawy. Wykazał numery decyzji przyznających stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz kwoty wypłaconych świadczeń, z wyszczególnieniem dokumentów na podstawie których wydano rozstrzygnięcie. Nadmienił, że strona była pouczona o obowiązku informowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń. Zaznaczył, że w dniu [...] r. otrzymał informację z Prokuratury Rejonowej we W., iż K. S. została z dniem [...] r. przysposobiona w sposób pełny przez męża matki G. S.. Organ w oparciu o art. 121 kro stwierdził, że w tej sytuacji przestał ciążyć na D. B. obowiązek alimentacyjny wobec małoletniej K. S.. W związku z tym decyzją z dnia [...] r. uznał za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone na rzecz K. S. w okresie od [...] r. do [...] r. Wskutek uchylenia decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze organ przeprowadził ponowne postępowanie mające na celu ustalenie, czy E. S. informowała pracowników organu o dokonanym pełnym przysposobieniu córki. Organ dodał, iż kolejną decyzję z dnia [...] r. ustalającą nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego Kolegium ponownie uchyliło do ponownego rozpatrzenia. Podkreślił, że w toku ponownego postępowania w dniu [...] r. przesłuchano jako świadków pracowników socjalnych oraz osoby wskazane przez stronę. W przesłuchaniu uczestniczyła E. S.. Organ zaakcentował, że zeznania świadków korespondują z treścią innych dowodów. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby skarżąca poinformowała organ o pełnym przysposobieniu córki przez G. S.. Strona posługiwała się jedynie odpisem aktu urodzenia nr [...] zawierającym adnotację o nadaniu nazwiska S.. Ponadto organ zwrócił uwagę, że w dniu [...] r. w trakcie wywiadu środowiskowego E. S., poinformowała o wniesionym pozwie o zasądzenie alimentów na dzieci od G. S.. Z tej przyczyny skarżąca "zrezygnowała z alimentów na córkę K. od biologicznego ojca". Ostatecznie organ zaakcentował, że skoro strona brała udział w rozprawie w dniu [...] r. dotyczącej przysposobienia K. S., to tym samym była świadoma, że obowiązek alimentacyjny nie ciąży już na D. B.. Pomimo to w lutym 2009 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. S. przedkładając zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji alimentów od D. B.. W tej sytuacji organ stwierdził, że w sprawie ma zastosowanie art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W odwołaniu od powyższej decyzji strona oświadczyła, że informowała pracowników o przysposobieniu K. przez G. S., ale nie jest w stanie tego udowodnić. Jej zdaniem pracownicy powinni sprawdzić dokumentację stanowiącą podstawę do przyznania świadczeń, tym bardziej, że Urząd Stanu Cywilnego znajduje się w tym samym budynku co MOPS. Wyjaśniła, że nikt od niej nie żądał odpisu akt urodzenia z aktualną datą, z tego powodu uważała, że ten który przedłożyła o nadaniu nazwiska S. jest wystarczający. Nadmieniła, że nie była informowana o obowiązujących przepisach i skutkach przysposobienia. O braku podstaw do pobierania alimentów dowiedziała się od kuratora w 2012 roku. Ze względu na fakt, że pracownicy, z którymi współpracowała wypierają się, nie może udowodnić tej okoliczności. Stwierdziła, że to pracownicy organu powinni kontrolować, czy świadczenia są prawidłowo wypłacane. Podkreśliła, że nie miała świadomości, iż pobiera nienależne świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławczego po rozpatrzeniu odwołania E. S. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza W. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] r. - na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 K.p.a. oraz art. 2 pkt. 7 lit. b, art. 23 ust. 1, ust. 2, ust. 4 ustawy z dnia [...] r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i uznało, że E. S. pobrała nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od [...] r. do [...] r. w łącznej kwocie [...]zł oraz zobowiązało E. S. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W.. Organ odwoławczy przedstawił szczegółowo tok postępowania w niniejszej sprawie. Wskazał, że przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest rozstrzygnięcie, czy skarżąca składając wnioski o przyznanie świadczenia alimentacyjnego świadomie wprowadziła w błąd organ I instancji, nie ujawniając wydanego postanowienia orzekającego o przysposobieniu pełnym K. S. przez G. S.. W ocenie organu istotne jest zatem ustalenie, czy zachodzą przesłanki określone w art. 2 pkt. 7 lit. b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ zwrócił uwagę, że z przedłożonego materiału dowodowego wynika, że świadkowie - pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. zostali przesłuchali w dniu [...] r. w obecności E. S.. Przesłuchane osoby oświadczyły, że E. S. nie informowała o wydanym postanowieniu sądu orzekającym o przysposobieniu pełnym jej córki K. S. przez G. S.. W trakcie wywiadów środowiskowych przeprowadzonych w dniach: [...] r., [...] r., [...] r., [...] r. skarżąca nie informowała pracowników socjalnych o orzeczonym przysposobieniu pełnym jej córki K. przez G. S.. Natomiast w dniu [...] r. strona poinformowała pracowników organu o wniesionym pozwie o rozwód, jednocześnie przedłożyła wyrok Rejonowego Sądu we W. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r. zasądzający alimenty od G. S. na rzecz małoletnich dzieci K. S. i K. S.. Oświadczyła również, że "zrezygnowała z alimentów na córkę K. od biologicznego ojca". Podnieść także należy, że na rozprawie Sądu Rejonowego we W. w dniu [...] r. skarżąca cofnęła powództwo przeciwko D. B. o podwyższenie alimentów nie wskazując przyczyn dla których zajęła takie stanowisko. Postępowanie w tej sprawie wobec cofnięcia wniosku zostało umorzone (postanowienie Sądu Rejonowego we W. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r. sygn. akt III RC [...]). W oparciu o akta sprawy organ stwierdził poza tym, że organ I instancji został poinformowany o przysposobieniu pełnym K. S. przez męża jej matki dopiero w piśmie z Prokuratury Rejonowej we W. z dnia [...] r. doręczonym w dniu [...] r. Kserokopie postanowienia z dnia [...] r. sygn. akt III Nsm [...] organ otrzymał w dniu [...] r. Niewątpliwie z datą uprawomocnienia się tegoż postanowienia - tj. z dniem [...] r. ustał obowiązek alimentacyjny D. B. wobec biologicznej córki K.. W ocenie Kolegium E. S. została prawidłowo pouczona obowiązku informowania organu o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Pouczenia zawarte były w decyzjach przyznających te świadczenia, jak również na formularzu wniosków o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Poza tym składając w dniu [...] r. pierwszy wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego E. S. przedłożyła odpis zupełny aktu urodzenia Nr [...] r. wydany w dniu [...] r. zawierający adnotację o nadaniu dziecku nazwiska S. . Tymczasem była już w posiadaniu odpisu zupełnego aktu urodzenia wydanego w dniu [...] r. zawierającego adnotację o postanowieniu Sądu Rejonowego we W. z dnia [...] r. sygn. akt III Nsm [...] orzekającego o przysposobieniu dziecka K. przez męża matki G. S.. Świadoma była również, że na rozprawie w dniu [...] r. Sąd Rejonowy we W. orzekł o przysposobieniu pełnym małoletniej K. S. przez G. S.. W konsekwencji powyższych ustaleń doszło do wypłaty nienależnie pobranych świadczeń. Niepowiadomienie bowiem organu I instancji o przysposobieniu dziecka przez G. S. i tym samym wygaśnięciu obowiązku alimentacyjnego D. B. wobec biologicznej córki, spowodowało, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od [...] r. do [...] r. łącznej kwocie [...]zł. Organ odwoławczy wskazał, że nie można podzielić zarzutów podnoszonych w odwołaniu, że skoro Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. znajduje się w tym samym budynku co Urząd Stanu Cywilnego, to organ we własnym zakresie powinien w ramach kontroli uzyskać informację o orzeczonym .przysposobieniu. Wyjaśnił, na organie administracji nie spoczywa ciężar poszukiwania dowodów. Ponadto organ odwoławczy biorąc pod uwagę harmonogram wpłat stwierdził, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od [...] r. do [...] r. w łącznej kwocie [...]zł, a nie jak ustalił organ I instancji w wysokości [...] zł. Za wadliwe uznał przy tym brak orzeczenia o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz odsetkami. Dodatkowo Kolegium wyjaśniło, że stosownie do art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Podkreślił przy tym, że postępowanie w sprawie udzielenia ulgi w spłacie nienależnie pobranych świadczeń jest odrębnym postępowaniem, a przesłanki do zastosowania powołanego przepisu, nie mogą być brane pod uwagę w postępowaniu w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła E. S. zarzucając naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy t.j. niewyjaśnienie, niepoinformowanie jej przez pracowników socjalnych o skutkach prawnych zupełnego przysposobienia dziecka przez G. S.. W oparciu o tak postawione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżąca zwracając uwagę na różnicę między pojęciem "świadczenia nienależnego" a pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego". Oświadczyła, że nie miała świadomości, iż otrzymanie alimentów po przysposobieniu dziecka bezpośrednio z funduszu alimentacyjnego może zostać uznane za nienależnie pobrane. Podniosła również, że pracownicy GOPS we W. znali jej sytuację rodzinną i byli informowani o przysposobieniu jej dziecka przez męża. Wyjaśniła, że nie znała przepisu dotyczących skutków prawnych przysposobienia i nie miała świadomości, że nie może pobierać świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 i 2 ustawy z dnia [...] r. Prawo po ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów i prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargę na decyzję administracyjna następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik (lit. a), naruszenie prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik na sprawy (lit. c). Przeprowadzone przez sąd w granicach tak określonej kognicji kontroli legalności zaskarżonej decyzji, a także z mocy art. 135 P.p.s.a. decyzji organu I instancji wykazała, że decyzje te odpowiadają prawu. Odnosząc się do przedmiotu kontroli podnieść należy, że materialną podstawą w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia [...] r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015 r., poz. 859 ze zm.). Poza sporem w niniejszej sprawie jest fakt, iż egzekucja alimentów od D. B. dla K. S. córki skarżącej była bezskuteczna i z tej przyczyny pobierała na nią świadczenia przyznane z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł miesięcznie w okresach: od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., [...] r. do [...] r. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacono w łącznej kwocie [...]zł. Nie noszą cech dobrowolności ustalania organu, iż skarżąca ubiegając się o powyższe świadczenie nie poinformowała MOPS we W., iż postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt III NSm [...], w którym Sąd Rejonowy we W. orzekł o przysposobieniu pełnym małoletniej K. urodzonej [...] r., przez męża matki dziecka – G. S.. Postanowienie uprawomocniło się [...] r. Organy orzekające w niniejszej sprawie ustalając stan faktyczny sprawy przesłuchały (w obecności skarżącej) pracowników MOPS we W. na okoliczności związane z informowaniem organów przez E.S. o przysposobieniu córki przez męża G. S.. Ponadto z treści wywiadów środowiskowych przeprowadzonych: w maju 2008. Lutym 2009, czerwcu 2010, marcu 2011 nie wynika, by skarżąca powiadomiła pracowników socjalnych o orzeczonym przysposobieniu. We wniesionej skardze skarżąca usiłował wykazać, że brak jest podstaw do wydania orzeczenia o zwrocie świadczeń nienależnie pobranych, ponieważ nie miała ona świadomości, że wypłacane jej z funduszu alimentacyjnego świadczenie nie przysługuje, nie była bowiem informowana przez organy o skutkach przysposobienia pełnego córki K.. Zarzuty te nie mogą odnieść skutku zważywszy na fakt, iż kserokopia postanowienia z dnia [...] r. (Sygn. akt NSm [...]) została doręczona organowi przez prokuraturę dopiero [...] r. Podkreślić przy tym należy, że przysposobienie powyższe miało charakter przysposobienia pełnego, które polegało na tym, że zgodnie z art. 121 kro pomiędzy przysposobionym powstaje takie stosunek jak między rodzicami a dziećmi, a jednocześnie w myśl art. 121 § 3 kro ustają prawa i obowiązki tych krewnych wobec niego. Oznacza to, że z chwilą uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie K. S. przez G. S. ustało prawo wyżej wymienionej do alimentów od jej biologicznego ojca. Składając wnioski i podpisując zawarte w nim oświadczenia zobowiązywała się ona do powiadomienia organu o każdych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego podobne pouczenia zawierały decyzje przyznające świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W tych warunkach zarzut skarżącej, że brak właściwego pouczenia o obowiązkach strony przyczynił się do pobrania nienależnych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest niezasadny. W toku przedmiotowego postępowania administracyjnego stan prawny uległ zmianie od dnia [...] r. na mocy ustawy z dnia [...] r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1302 ze zm.), w której zmieniono brzmienie art. 23 ust. 2 na: "Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna". Przepis ten w aktualnym brzmieniu jednoznacznie wskazuje, że ustalenie i zwrot nienależnie pobranych świadczeń następuje jedną decyzją. Z powyższych względów skoro zaskarżona decyzja prawa nie narusza Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.