II SA/Lu 1152/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 marca 2017 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]września 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...]. wydaną z upoważnienia Burmistrza B. przez Głównego Specjalistę Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. odmówiono J. W. przyznania świadczenia wychowawczego na córkę P. W. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł miesięcznie, przekroczył zatem kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia wychowawczego wynoszące [...] zł. Od decyzji tej odwołał się wnioskodawca. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucił, iż organ błędnie przyjął dla jego rodziny kryterium dochodowe w wysokości [...] zł. Jego córka legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, więc kryterium winno wynosić [...] zł. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję organu I instancji utrzymało w mocy. W motywach uzasadnienia podano, że zgodnie z art. 5 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia [...]. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016r. poz. 195) świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości [...] zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł .Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko przysługuje, jeżeli dochód w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł. Kolegium podało, że rodzina odwołującego składa się z 3 osób - ojca i 2 dzieci. Syn M. W. ma ukończone 18 lat. Stąd też pierwszym dzieckiem jest córka P. . Kolegium nie zgodziło się z odwołującym, według którego należało uwzględnić dochód na osobę w rodzinie w wysokości [...] złotych z uwagi na niepełnosprawność córki. Podano, że w świetle art. 2 pkt 9 powołanej ustawy dziecko niepełnosprawne oznacza dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych albo orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności. Według orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...]. P. W. została zaliczona do lekkiego stopnia niepełnosprawności, nie może być zatem potraktowana jako dziecko niepełnosprawne, a kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia wychowawczego to kwota [...]zł, a nie [...] zł. Dochód rodziny w 2014r. wyniósł [...] zł miesięcznie na osobę w rodzinie i dlatego świadczenie nie może być przyznane. Kolegium nie podzieliło zapatrywania odwołującego, utrzymującego, że skoro podstawą do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego jest rok 2014, to należy przyjąć wszystkie inne dane, jakie były w tym roku, a więc także i to, że do [...]. stopień niepełnosprawności córki nie był ustalany. Zgodnie bowiem z art. 48 ust. 2 ustawy w przypadku ustalania prawa do świadczeń wychowawczych na okres od dnia wejścia w życie ustawy do [...]., rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do tych świadczeń, jest rok kalendarzowy 2014r. Rok 2014r. jest jedynie rokiem dla ustalenia dochodów. Wszelkie inne warunki należy spełnić na dzień składania wniosku i wydawania decyzji administracyjnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. W. zarzucił decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego nieuwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie. Skarżący zwrócił uwagę, że celem ustawy o pomocy państwa w wychowania dzieci, jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Jednak przyjęta w tej formie ogranicza i nierówno traktuje dzieci z orzeczonym lekkim stopniem niepełnosprawności. Uregulowania prawne Konstytucji RP oraz Europejskiego Komitetu Praw C. mówią, że wsparcie państwa zasadne jest wobec osób, których sytuacja życiowa wymaga pomocy szczególnie tam, gdzie państwo na specjalny obowiązek jej udzielania, a więc wobec rodzin, osób ubogich, czy niepełnosprawnych. Taki szczególny charakter dbałości państwa ma swoje podstawy wywodzące się m.in. z art. 18 Konstytucji (nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólnym przesłaniu), jak również z art. 71 Konstytucji (szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietnym i niepełnym) ale również art. 69 Konstytucji (osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej). Skarżący podkreślił, że artykuł 69 Konstytucji , nie dzieli osób niepełnosprawnych z uwagi na stopień niepełnosprawności. Stąd też interpretacja przepisów dokonana przez organy administracji narusza konstytucyjną zasadę równego traktowania, polegającą na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowani równo. A więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań, zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących, a w związku z tym ustawa powinna traktować równo osoby niepełnosprawne. Punktem wyjścia orzekania o zasadzie równości musi więc zawsze być ustalenie, czy istnieje wspólność cechy relewantnej pomiędzy porównywanymi sytuacjami, a więc, innymi słowy, czy zachodzi podobieństwo tych sytuacji. Wystąpienie takiego podobieństwa stanowi przesłankę zastosowania zasady równości. Jeżeli więc zostaje stwierdzone, że sytuacje podobne zostały przez prawo potraktowane odmiennie, to wskazuje to na możliwość naruszenia zasady równości. Zdaniem skarżącego nie zawsze jednak odmienność potraktowania sytuacji podobnych jest konstytucyjnie niedopuszczalna, bo mogą zachodzić wypadki, gdy będzie ona usprawiedliwiona. Wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować uzasadnienie w odpowiednio przekonujących argumentach. Nie ma podstaw do różnego traktowania osób niepełnosprawnych, chyba że Państwo chce zaoszczędzić na świadczeniu wychowawczym. Wystąpienie podobieństwa w postaci niepełnosprawności powinno stanowić przesłankę zastosowania zasady równości. W ocenie skarżącego rządowy program wspierania rodzin powinien zapewnić jednakowy dostęp do świadczenia wychowawczego rodzinom wychowującym dzieci w lekkim stopniem niepełnosprawności z tymi, które wychowują dzieci z orzeczonym umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności. Niedopuszczalne jest odmienne traktowanie dzieci legitymujących się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. Wychowywanie dziecka z niepełnosprawnością w stopniu lekkim również niesie za sobą poważne obciążenia finansowe dla rodziny, są to np. koszty leczenia i rehabilitacji oraz dodatkowe nakłady finansowe na rozwój i edukację. Skarżący wyjaśnił, że córka uczy się w liceum ogólnokształcącym, jest w klasie maturalnej, a to się wiąże z płatnymi dodatkowymi zajęciami, które przygotują do matury. Jego rodzina żyje na poziomie minimum socjalnego, pomimo tego, że jest zatrudniony nieprzerwanie od 1994r., a Państwo w żaden sposób mu nie pomaga, a wręcz wyklucza dopuszczając do obiegu prawnego tak funkcjonującą ustawę, która w drastyczny sposób łamie art. 71 ust: 1 Konstytucji. Funkcjonujące uregulowanie uprawnienia do świadczenia wychowawczego narusza nie tylko zasadę równości, ale także społeczne poczucie sprawiedliwości, które nie powinno być pominięte. Skarżący wskazał ponadto na art. 3 Konwencji o prawach dziecka, zgodnie z którym we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, sprawą nadrzędną powinno być najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. W jego mniemaniu ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest nieprecyzyjna, niekonstytucyjna, dyskryminująca, a przy ich stosowaniu należy posiłkować się wykładnią w zgodzie z Konstytucją. Oznacza to, że organy powinny ustalić, czy przepisy Konstytucji, prawo międzynarodowe nie nakazuje zapewnienia równego traktowania w zakresie dostępu do wszystkich form wsparcia (tym samym również do świadczenia 500+) osobom z orzeczonym lekkim stopniem niepełnosprawności. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016r. poz. 195) dziecko niepełnosprawne oznacza dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych albo orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie do art. 2 pkt 18 ustawy umiarkowany stopień niepełnosprawności oznacza niepełnosprawność w umiarkowanym stopniu w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do II grupy inwalidów. Z kolei znaczny stopień niepełnosprawności stosownie do art. 2 pkt 22 ustawy oznacza niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidzkiej lub niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Odwołując się natomiast do ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych wspomniany przepis wskazuje nie na stopnie niepełnosprawności o których mowa w art. 3 ustawy, do których nawiązują definicje umiarkowanego i znacznego stopnia niepełnosprawności, ale na orzeczenie o niepełnosprawności, które zgodnie z art. 1 pkt.3 ustawy dotyczy potwierdzenia niepełnosprawności osób, wydanym przed ukończeniem 16 roku życia. W istocie zatem orzeczenie o niepełnosprawności obejmuje sytuacje o których jest mowa w art. 4a tej ustawy, zgodnie z którym osoby, które nie ukończyły 16 roku życia zaliczane są do osób niepełnosprawnych, jeżeli mają naruszoną sprawność fizyczną lub psychiczną o przewidywanym okresie trwania powyżej 12 miesięcy z powodu wady wrodzonej, długotrwałej choroby lub uszkodzenia organizmu, powodująca konieczność zapewnienia im całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku. Bez wątpienia żadna z tych przesłanek nie ma w sprawie miejsca. Według orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z [...]. P. W. została zaliczona do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności, samo zaś orzeczenie zostało wydane po ukończeniu przez nią 16 roku życia. Jakkolwiek zatem Kolegium nie przedstawiło właściwie żadnej interpretacji tego przepisu, to przecież wynikająca z uzasadnienia decyzji konkluzja nie może być uznana za wadliwą, jak uważa skarżący. Wynika z niej natomiast, że dziecko legitymujące się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności nie może być uznane w świetle tego przepisu za dziecko niepełnosprawne. Nie ma podstaw do zarzucenia Kolegium naruszenia zasady równości, o której mowa w art. 32 ust.1 Konstytucji RP, tym bardziej, że według treści skargi zarzut ten w istocie odnosi się do ustawodawcy, a nie do organu. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podkreślano, że zasada równości to nakaz jednakowego traktowania wszystkich adresatów norm prawnych charakteryzujących się w takim samym stopniu tą samą relewantną cechą. Konstytucyjna zasada równości nakazuje zatem nakładać jednakowe obowiązki, względnie przyznawać jednakowe prawa podmiotom odznaczającym się tą samą cechą istotną, a jednocześnie dopuszcza, lecz nie wymaga, by nakładać różne obowiązki, względnie przyznawać różne prawa podmiotom, które taką cechę posiadają oraz podmiotom, które jej nie posiadają (por. wyroki TK z dnia 6 marca 2007 r., sygn. akt P 45/06, OTK ZU nr [...]?/A/2007, poz. 22 i z dnia 23 listopada 2010 r. sygn. akt K 5/10, OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 106). Zarzut naruszenia wspomnianej zasady jest zatem bezzasadny, skoro nie można uznać, aby osoby legitymujące się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, albo orzeczeniem o niepełnosprawności znajdowały się w tej samej sytuacji, jak osoby legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu lekkim. Zaskarżona decyzja podlega jednak uchyleniu z powodu braku przejrzystego wykazania sposobu wyliczenia uzyskiwanego przez rodzinę skarżącego dochodu. Jest to o tyle istotne, jeśli zważyć, że według Kolegium przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania świadczenia wychowawczego wyniosło [...] złotych. Organ odwoławczy nie przedstawiając żadnych wyliczeń oraz nie podając, na podstawie jakich dokumentów dokonał stosownych wyliczeń uniemożliwił zarazem weryfikację przedstawionego stanowiska. Z tego powodu na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit.c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2016r. poz. 718 ze zmianami ) należało uchylić zaskarżoną decyzję.