II SA/Lu 1163/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Protokolant Referent stażysta Jacek Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 marca 2018 r. sprawy ze skargi R. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2017 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi D. P. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] r., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. G. po rozpoznaniu wniosku z dnia [...]. o udzielenie pomocy na żywność i potrzeby bieżące przyznał R. L. (dalej jako "skarżący") zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w jednorazowej kwocie [...]zł. Organ wyjaśnił, że w trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, iż dochód skarżącego nie przekracza 150 % kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z uchwałą Rady Ministrów z dnia [...] r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (M.P. z 2015 r., poz. 821). Stwierdził, że udzielił pomocy w postaci świadczenia pieniężnego na zakup żywności (zasiłek celowy), w oparciu o art. 7 pkt. 4 ustawy o pomocy społecznej w związku z uchwałą o ustanowieniu wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Jednocześnie w uzasadnieniu swojej decyzji dodał, że przyznając pomoc wziął pod uwagę sytuację społeczno-materialną strony oraz wysokość środków finansowych, jakimi dysponował w bieżącym roku kalendarzowym. Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W uzasadnieniu wyjaśnił, że mieszka sam w domu matki, która ze względów zdrowotnych przebywa u brata. Zaznaczył, że pracował ponad 21 lat, ukończył pięćdziesiąt lat i ze względu na słabe zdrowie ma problemy ze znalezieniem zatrudnienia. Podniósł, że w dniu [...] r. złożył wniosek o przyznanie zasiłku okresowego z powodu bezrobocia. Podkreślił, iż "przyznana pomoc jest drastycznie niska" i nie stać go na dojazdy do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, Powiatowego Urzędu Pracy, lekarza specjalisty, Urzędu Gminy. Ponadto dodał, że kończy się ważność jego dowodu osobistego, a na uzyskanie nowego musi wydać ok. [...] zł, bez kosztów dojazdu do Urzędu Stanu Cywilnego. W jego ocenie Urząd Gminy posiada środki finansowe, przy czym stwierdził, iż Wójt Gminy nie stara się o zwiększenie środków od Wojewody, czy z budżetu państwa. Poza tym skarżący zaznaczył, że jest zadłużony w pobliskich sklepach. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy zaznaczył, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.) dalej jako "u.p.s.", a pierwszą i zasadniczą przesłanką kwalifikującą do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej jest spełnienie warunków określonych w art. 7 pkt 1 -15 oraz art. 8 tej ustawy. Jego zdaniem wnioskodawca spełnia warunki do udzielenia pomocy ze środków pomocy społecznej. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] r. pracownik socjalny ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie osiąga dochodu. Mieszka w domu rodzinnym, nie ponosi wydatków na utrzymanie mieszkania. Jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, dotychczas nie otrzymał oferty pracy. Wymaga stałego leczenia, jednakże nie leczy się systematycznie. Pracownik zaznaczył, że wnioskodawca nadużywa alkoholu, był kilkakrotnie kierowany do poradni odwykowej i uczestniczył w terapii leczenia uzależnień. Jak zauważył organ II instancji w uzasadnieniu odwołania skarżący podniósł, że ubiegał się o zasiłek okresowy z powodu bezrobocia. Tymczasem, jak podnosi organ, z treści podania z dnia [...] r. jednoznacznie wynika, że skarżący złożył wniosek o udzielenie pomocy finansowej z przeznaczeniem na żywność i potrzeby bieżące. Przede wszystkim, w ocenie organu, należało zaznaczyć, że skarżący nie osiąga żadnego dochodu, zatem uprawniony jest do uzyskania świadczenia z pomocy społecznej. Kolegium zwróciło uwagę, że decyzja przyznająca świadczenie pieniężne na zakup posiłku w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" ma charakter uznaniowy. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej, często pozbawionych jakichkolwiek źródeł utrzymania. Organ podniósł, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Jest to spowodowane tym, że organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym jest, jak podkreśla organ, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. W niniejszej sprawie uwzględniono sytuację materialną wnioskodawcy i udzielono pomocy w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania'' w kwocie [...]zł. W rozpoznawanej sprawie decyzja wydana została w oparciu o obowiązujące przepisy, a o wysokości przyznanego świadczenia decydowały nie tylko sytuacja życiowa, lecz także możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej.. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w ustalonym stanie faktycznym oraz prawnym organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego i prawidłowo rozpoznał wniosek strony przyznając świadczenie pieniężne w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", przy czym zaskarżoną decyzją nie naruszył zasad określonych w ustawie o pomocy społecznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. , skarżący zarzucił organom administracji przekroczenie granic uznania administracyjnego przy ustalaniu wysokości zasiłku i nieuwzględnienie przepisów ustawy o pomocy społecznej. Skarżący podkreślił, że znalazł się w trudnej sytuacji po utracie pracy i w jego ocenie powinien otrzymywać zasiłek w związku z pozostawaniem bez pracy a nie na dożywianie. Podniósł, że nawet przyznany zasiłek nie spełnia swojego celu i nie ma oparcia w przepisach o pomocy. Wyszczególnił wydatki jakie ponosi, aby otrzymać pomoc (wysłanie wniosku ok. [...] zł, odebranie zaświadczenia z PUP ok. [...] zł, dojazd do lekarza specjalisty w celu wydania zaświadczenia ok. [...] zł). Wykazał także, że poniesie koszty w celu odebrania nowego dowodu osobistego. Oświadczył, że Wójt [...] domaga się od niego podatku za "śmieci" i odmówił umorzenia tych należności. Zaznaczył, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł. G. ma wiedzę o jego długotrwałym bezrobociu. Podniósł, że nie może oczekiwać pomocy od matki, która jest chora i sama wymaga opieki. Nadmienił, iż jego problemy alkoholowe nie powinny mieć wpływu na uzyskanie pomocy. Stwierdził, iż wykazał, że przyznany zasiłek został nieprawidłowo przyznany i tym samym przekroczona została granica uznania administracyjnego, a wyjaśnienia GOPS w Ł. G. dotyczące ograniczonych środków i finansowych są mało wiarygodne, zwłaszcza, że Wójt Gminy kupił nowy samochód. Skarżący oznajmił, że może podjąć zatrudnienie przez 4-5 dni w miesiącu, przy czyszczeniu poboczy dróg gminnych lub wykonywać inne prace. Oświadczył, że zasiłek przyznany w związku z pozostawaniem bez pracy, po odliczeniu kosztów jego uzyskania, powinien wystarczyć na skromne przeżycie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.) prawo do świadczeń pieniężnych, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje: osobie samotnię gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł ustalonej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058). zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt. 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W myśl przepisu art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Ponadto wskazać należy, że zgodnie z uchwałą Nr 221 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (t.j. M. P. z 2015 r. poz. 821) ze środków przekazywanych w ramach Programu gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 ww. ustawy. Ze środków przekazanych gminom z Programu udziela się wsparcia w szczególności: dzieciom do czasu podjęcia nauki w szkole podstawowej (pkt. 1), uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej (pkt. 2), osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym (pkt. 3) - w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Z brzmienia powołanych unormowań oraz użytego w nich zwrotu "może", wynika, że zasiłek celowy nie jest świadczeniem obligatoryjnym, lecz fakultatywnym. Decyzja wydana w tym trybie przez organ administracji, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach władzy dyskrecjonalnej. Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, okoliczność ta powoduje, że nawet fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. W niniejszej sprawie skarżącemu przyznano zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w jednorazowej kwocie [...]zł. Biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy i ustalenia organu w zakresie okoliczności relewantnych prawnie, w ocenie sądu nie zasadny jest zarzut skarżącego, że organ przekroczył granice uznania administracyjnego. Zauważyć trzeba, że Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej - takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ administracji publicznej prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne. Decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa materialnego czy procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Bez wątpienia nie ma powodów do zarzucenia organowi, że takiemu obowiązkowi uchybił. W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego pracownik socjalny stwierdził, że skarżący (lat 52) jest bezrobotny, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie osiąga dochodu, nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, nadużywa alkoholu, ale nie korzysta z terapii leczenia uzależnień. Wszystkie te okoliczności dawały wystarczająca podstawę, aby przyznać skarżącemu pomoc finansową. Należy natomiast zauważyć, że organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Tym samym są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi właśnie na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rzetelnie rozdzielać pomiędzy osoby wymagające wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. Sąd podkreśla, że w pełni podziela w tym zakresie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uzasadnieniach wyroków: z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/06, opubl. LEX nr 299415, z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07, opubl. LEX nr 500091 i z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Podkreślenia wymaga fakt, że skarżący jest pod stałą opieką Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. G. i korzysta z jego świadczeń w postaci zasiłków celowych i zasiłków okresowych, nie zostaje zatem pozbawiony potrzebnego materialnego wsparcia. Stwierdzić zatem należy, że rozstrzygnięcie organu jest oparte na należytych ustaleniach stanu faktycznego i niewadliwym zastosowaniu instytucji uznania administracyjnego. Z tych powodów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2017r. poz. 1369 ) skargę należało oddalić. Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, znajduje natomiast uzasadnienie w art. 250 powołanej ustawy oraz § 4 ust. 1 i 3 w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714). Jest to kwota [...]złotych powiększona o podatek od towarów i usług, wyliczony według stawki 23 %.