II SA/Lu 1184/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos - Janusz (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 września 2015 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2014 r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane oddala skargę. Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., znak: [...] organ pierwszej instancji przyznał A. C.: 1) zasiłek rodzinny na dziecko P. C. na okres od [...] listopada 2012 r. do [...] maja 2013 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, na okres od [...] czerwca 2013 r. do [...] października 2013 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w jednorazowej kwocie [...]zł za wrzesień 2013 r., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania w związku z dojazdem z miejsca zamieszkania do miejscowości w której znajduje się siedziba szkoły w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] listopada 2012 r. do [...] października 2013 r. w wyłączeniem wakacji letnich, 2) zasiłek rodzinny na dziecko A. C. na okres od [...] listopada 2012 r. do [...] października 2013 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w jednorazowej kwocie [...]zł, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania w związku z dojazdem z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] listopada 2012 r. do [...] października 2013 r. w wyłączeniem wakacji letnich, 3) zasiłek rodzinny na dziecko S. C. na okres od [...] listopada 2012 r. do [...] października 2013 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] listopada 2012 r. do [...] października 2013 r., dodatek do zasiłku rodzinnego rozpoczęcia roku szkolnego w jednorazowej kwocie [...]zł, 4) zasiłek rodzinny na dziecko K. C. na okres od [...] listopada 2012 r. do [...] października 2013 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] listopada 2012 r. do [...] grudnia 2012 r., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] listopada 2012 r. do [...] października 2013 roku. W dniu [...] września 2013 r. R. C. złożył w siedzibie Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy C. oświadczenie, iż z tytułu zatrudnienia w firmie K. T. w marcu 2012 r. otrzymał wynagrodzenie w kwocie [...]zł (netto) oraz z tytułu zatrudnienia w firmie A. P. w sierpniu 2012 r. otrzymał wynagrodzenie w kwocie [...]zł (netto). Z przedłożonego materiału dowodowego wynika, że mąż skarżącej zawarł umowę o pracę z K. D. T. na okres próby od [...] lutego 2012 r. do [...] kwietnia 2012 r. i na czas określony od [...] maja 2012 r. do [...] grudnia 2012 r. Z kolei z dołączonych świadectw pracy wynika, że był on zatrudniony w firmie K. T. w okresie od [...] lutego 2012 r. do [...] lipca 2012 r., natomiast w firmie "[...]" A. P. zatrudniony był od [...] lipca 2012 r. do [...] grudnia 2012 r. Z dołączonego do akt sprawy zaświadczenia K. T. z dnia [...] października 2013 r. wynika, że w marcu 2012 r. R. C. otrzymał wynagrodzenie w kwocie [...]zł (netto). Z kolei w zaświadczeniu [...] Oddziału Straży Granicznej w C. z dnia [...] stycznia 2013 r. stwierdzono, że R. C. przebywał na urlopie bezpłatnym w okresie od [...] marca 2012 r. do [...] grudnia 2012 r. Okoliczność uzyskania dochodu przez R. C. z tytułu zatrudnienia w firmie "K. [...] T. " nie była znana organowi pierwszej instancji w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2012/2013. Wniosek o przyznanie prawa do świadczeń został bowiem złożony w dniu [...] września 2012 r., a decyzja przyznająca świadczenia rodzinne na okres od [...] listopada 2012 r. do [...] października 2013 r. została wydana [...] listopada 2012 r. Co więcej, w dniu [...] września 2012 r. strona złożyła oświadczenie, iż od [...] stycznia 2012 r. do dnia złożenia wniosku o świadczenia rodzinne członkowie jej rodziny nie uzyskali dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżąca nie poinformowała organu także o fakcie przebywania męża na urlopie bezpłatnym w okresie od [...] marca 2012 r. do [...] grudnia 2012 r. Wobec powyższego organ pierwszej instancji wydał w dniu [...] października 2013 r. postanowienie znak: [...] o wznowieniu postępowania w sprawie ustalenia A. C. prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami w okresie od [...] listopada 2012 r. do [...] stycznia 2013 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Następnie, decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., znak: [...], sprostowaną postanowieniem z dnia [...] października 2014 r., znak: [...] uchylił w całości decyzję z dnia [...] listopada 2012 r., znak: [...] przyznającą świadczenia rodzinne. Z kolei decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., znak: [...] wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy C., działając z upoważnienia Wójta Gminy C., odmówił przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na P. C., A. C., S. C. i K. C. w okresie od [...] listopada 2012 r. do [...] stycznia 2013 r. i przyznał A. C. prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na okres od [...] lutego 2013 r. do [...] października 2013 r. Powyższe decyzje nie zostały zaskarżone przez stronę i stały się ostateczne. W tych okolicznościach Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy C., działając z upoważnienia Wójta Gminy C. na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.), wydał w dniu [...] sierpnia 2014 r. decyzję znak: [...] uznającą świadczenie rodzinne wypłacone A. C. w okresie od [...] listopada 2012 r. do [...] stycznia 2013 r. w łącznej kwocie [...]zł za nienależnie pobrane. Odwołanie od tej decyzji wniosła A. C.. Decyzją z dnia [...] października 2014 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że na skutek wszczęcia nadzwyczajnego trybu weryfikacji decyzji ostatecznych - wznowienia postępowania administracyjnego - z obrotu prawnego została wyeliminowana decyzja przyznająca skarżącej świadczenia rodzinne i wydana została nowa decyzja orzekająca o odmowie przyznania tych świadczeń na okres od [...] listopada 2012 r. do [...] stycznia 2013 r. i przyznająca prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na okres od [...] lutego 2013 r. do [...] października 2013 roku. Biorąc pod uwagę powyższe organ wskazał, że w sprawie ma zastosowanie art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenia przyznane na podstawie decyzji, która zastała następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych Kolegium uznało, że świadczenia rodzinne wypłacone skarżącej od dnia [...] listopada 2012 r. do [...] stycznia 2013 r. stanowią świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu powołanego przepisu. Kolegium podkreśliło ponadto, że brak formalnego zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie uznania świadczeń za nienależnie pobrane nie stanowi uchybienia skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Jednocześnie Kolegium zwróciło uwagę, że w oparciu o art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Przepisy art. 30 ust. 2 oraz art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych normują dwa odrębne postępowania, przy czym celem pierwszego z nich jest ustalenie nienależnie pobranych świadczeń, drugiego zaś umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty. Zatem, jak podniosło Kolegium, kwestia zaistnienia przesłanek warunkujących możliwość zastosowania ulgi, o której mowa w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych będzie mogła być przedmiotem oceny organu administracji dopiero w postępowaniu toczącym się na podstawie tego przepisu. Skargę na powyższą decyzję wniosła A. C., żądając jej uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi administracji. Skarżąca wyjaśniła, że w okresie od [...] lutego 2012 r. jej mąż R. C. podjął pracę zarobkową. Zatrudnił się w firmie K. D. T. na stanowisku kierowcy - przedstawiciela handlowego na czas określony do [...] grudnia 2012 r. W tej sprawie złożył w dniu [...] września 2013 r. w siedzibie Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy C. stosowne oświadczenie. Zyskał wynagrodzenie miesięczne w wysokości [...] zł netto. Natomiast od dnia [...] marca 2012 r. utracił możliwość zarobkowania w [...] Oddziale Straży Granicznej w C. z powodu urlopu bezpłatnego, na którym przebywał do dnia [...] grudnia 2012 r., nie osiągając w tym czasie żadnego wynagrodzenia. Utracił dochód miesięczny w wysokości [...] zł netto. W związku z powyższym, w ocenie skarżącej, zachodzi konieczność skorygowania dochodu o dochody utracone i uzyskane. Zdaniem skarżącej, stanowisko organu pierwszej instancji, iż fakt korzystania w czasie zatrudnienia z urlopu bezpłatnego nie może być traktowany jako utrata dochodu, jest niezrozumiałe i niesprawiedliwe. A. C. przyznała, iż uzyskanie dochodu i jego utracenie nie było zgłoszone organowi w stosownym czasie z powodu niewiedzy o obowiązku informowania organu o powyższym fakcie. Skarżąca dodała, że jej mąż jest jedynym żywicielem rodziny, a na utrzymaniu mają czworo dzieci w wieku szkolnym. Wskazała jednocześnie na możliwość umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja uznająca świadczenia rodzinne wypłacone A. C. w okresie od [...] listopada 2012 r. do [...] stycznia 2013 r. w łącznej kwocie [...]zł za nienależnie pobrane. Prawną podstawę tego rozstrzygnięcia stanowi art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia uważa się m. in.: świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Niewątpliwie w rozpatrywanej sprawie zachodzą przesłanki uznania świadczenia rodzinnego wypłacanego A. C. w okresie od [...] listopada 2012 r. do [...] stycznia 2013 r. za nienależnie pobrane, gdyż zostało ono przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania, a wnioskodawczyni odmówiono prawa do tego świadczenia. W sprawie poza sporem jest, że w obrocie prawnym funkcjonują dwie wydane w postępowaniu wznowieniowym ostateczne decyzje Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy C. działającego z upoważnienia Wójta Gminy C.: pierwsza z dnia [...] czerwca 2014 r., znak: [...], uchylająca w całości decyzję z dnia [...] listopada 2012 r., znak: [...] przyznającą wnioskodawczyni świadczenia rodzinne na okres od [...] listopada 2012 r. do [...] stycznia 2013 r. i druga - z dnia [...] lipca 2014 r., znak: [...] odmawiająca A. C. przyznania tych świadczeń w okresie od [...] listopada 2012 r. do [...] stycznia 2013 r. i przyznająca jej prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na okres od [...] lutego 2013 r. do [...] października 2013 r. W okolicznościach faktycznych i prawnych rozpoznawanej sprawy uznanie świadczenia za nienależnie pobrane było zatem prostą konsekwencją spełnienia przesłanki wynikającej z art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Decyzja uznająca świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane nie ma charakteru uznaniowego i nie zależy ani od woli organu, ani od woli strony postępowania. Przeciwnie, determinowana jest przepisami prawa, co oznacza, że przy spełnieniu określonych warunków ustawowych organ zobowiązany jest do określonego działania (wyrok NSA z dnia 7 września 2010 r., OSK 675/10, CBOSA). Zaskarżona decyzja stanowi zatem następstwo wcześniej podjętych w wyniku wznowienia postępowania rozstrzygnięć. Skoro ustawodawca nie pozostawił organom swobody co do uznania za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych przyznanych na podstawie decyzji, którą następnie uchylono w wyniku wznowienia postępowania, a wnioskodawcy odmówiono przyznania tego świadczenia, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie, to nie sposób zarzucić organom naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Również skarga nie zawiera żadnych argumentów, które odnosiłyby się do przesłanki uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Ubocznie należy podkreślić, że – wbrew twierdzeniu skarżącej - fakt korzystania przez jej męża w czasie zatrudnienia z urlopu bezpłatnego nie może być traktowany jako utrata dochodu. Wynika to wprost z treści art. 3 pkt 23 lit. a/ - i/ ustawy o świadczeniach rodzinnych, który zawiera zamknięty katalog przyczyn uznania dochodu za utracony. Skoro okoliczność przejścia na urlop bezpłatny nie została w tym przepisie wymieniona, to nie sposób uznać pozbawienia dochodu z tej przyczyny za utratę dochodu w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z kolei podnoszone przez skarżącą argumenty dotyczące ciężkiej sytuacji materialnej, w jakiej znalazła się jej rodzina, mogą być ewentualnie oceniane na jej wniosek w odrębnym postepowaniu w sprawie umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami (art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Kwestie te podlegać mogą jednak rozpatrzeniu dopiero na dalszym etapie, tj. po wydaniu decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, przy czym oceny w tym zakresie dokonuje organ, który wydał tę decyzję. Zagadnienia te nie mogą stanowić przedmiotu kontroli sądu w niniejszym postępowaniu, dotyczącym ustalenia nienależnie pobranych świadczeń, gdyż wykraczają poza granice niniejszej sprawy w rozumieniu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). W związku z tym, że Sąd nie dopatrzył się w rozpoznawanej sprawie uchybień skutkujących uwzględnieniem skargi należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.