II SA/Lu 1190/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 września 2015 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta M. L. z dnia [...] r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz A. G. kwotę 257 zł (dwieście pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 21 października 2014 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267; dalej: "K.p.a."), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. z dnia 16 czerwca 2014 r., znak: [...], o uznaniu za świadczenie nienależnie pobrane zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł, przyznanego A. G. w okresie od dnia 1 lipca 2011 r. do dnia 30 kwietnia 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że organ pierwszej instancji, działając z urzędu, wspomnianą wyżej decyzją z dnia 16 czerwca 2014 r. uznał za nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny wypłacony A. G. na podstawie decyzji tego organu z dnia 15 października 2005 r., znak: [...], zmienionej decyzją własną z dnia 1 sierpnia 2006 r., znak: [...], która następnie została uchylona decyzją własną z dnia 26 maja 2014 r., znak: [...]. Zdaniem organu pierwszej instancji, strona nie poinformowała organu o zmianie stopnia niepełnosprawności, która to zmiana skutkowała utratą uprawnień do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Utrzymując w mocy tę decyzję, Kolegium podkreśliło, że A. G. została prawidłowo pouczona o obowiązku poinformowania organów o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, co oznacza, że spełniona została przesłanka ustalenia nienależnie pobranego świadczenia wymieniona w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm.; dalej także: "u.ś.r."). W skardze na powyższą decyzję A. G. zarzuciła organom naruszenie: - art. 7, 8 i 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej: "K.p.a."), wskutek naruszenia zasad postępowania określonych w tych przepisach, - art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., poprzez stwierdzenie, że skarżąca została prawidłowo pouczona o okolicznościach stanowiących podstawę do uznania świadczenia za nienależnie pobrane. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Z przepisu tego wynika zatem wyraźnie, że ustalenie przez właściwy organ pobrania przez osobę świadczenia rodzinnego w sposób nienależny uzależnione jest od wykazania przez ten organ, że "osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania". W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w doktrynie podkreśla się, że tylko wówczas można mówić o spełnieniu powyższej przesłanki, gdy pouczenie dotyczące warunków legalnego korzystania ze świadczeń rodzinnych, a więc korzystania nienarażającego świadczeniobiorcy na zwrot świadczeń nienależnie pobranych, ma charakter zindywidualizowany, to jest powinno być dostosowane do sytuacji konkretnej osoby. Pouczenia takiego nie zastępuje przytoczenie treści przepisów prawa ani też ogólnikowa informacja uprawnionego o znajomości "przyczyn powodujących ustanie, zawieszenie prawa lub wstrzymanie wypłaty". Organ udzielający pouczenia powinien wymienić całą enumeratywną listę przyczyn narażających na zwrot świadczenia, a ponadto sprecyzować sankcję administracyjną (zwrot świadczenia), jaką zagrożone jest zajście wymienionych w pouczeniu okoliczności faktycznych lub prawnych (A. Korcz-Maciejko, W. Maciejko (red.), Komentarz do art. 30 u.ś.r., w: A. Korcz-Maciejko, W. Maciejko (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, Warszawa 2014, SIP Legalis, nb. 7 wraz z powołanym orzecznictwem). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 kwietnia 2013 r., I OSK 1701/12 (Lex nr 1336320) wyjaśnił, że "pouczenia zamieszczane standardowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji, w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za należyte, w szczególności, gdy przytaczają one jedynie przepis ustawy, bez nawet jakiejkolwiek próby jego wyjaśnienia. Takie sformułowania są bowiem dla większości osób nie posiadających wykształcenia prawniczego zupełnie nieczytelne i nie mogą być traktowane jako pouczenie o tym, kiedy i jakie okoliczności osoba taka winna wziąć pod uwagę w toku pobierania świadczenia. Ponieważ prawidłowe pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku, uznać należy, że brak prawidłowego pouczenia powoduje, że świadczeniobiorca nie ma obowiązku zwrotu pobranych kwot, choćby nawet z innych źródeł mógł powziąć wiadomość o tychże okolicznościach". W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca nie została należycie pouczona o warunkach legalnego korzystania z przyznanego jej zasiłku pielęgnacyjnego. Oczywistym jest bowiem, że opisanych wyżej wymogów, stawianych pouczeniu, nie spełnia zawarte w treści decyzji organu pierwszej instancji z dnia 15 października 2005 r., znak: [...], przyznającej skarżącej zasiłek pielęgnacyjny, pouczenie o następującej treści: "W przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1 jest obowiązania do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne zgodnie z art. 30 ust. 2 cytowanej ustawy podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.". W tej sytuacji, wbrew stanowisku organów obu instancji, należy uznać, że w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki umożliwiające wydanie decyzji stwierdzającej pobranie świadczenia nienależnego przez skarżącą. Podkreślenia ponadto wymaga, że na podstawie analizy całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych sprawy, a zwłaszcza ze znajdującej się w nich dokumentacji lekarskiej w postaci: - wypisu z treści orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w L. z dnia 24 lipca 1991 r., - wypisu z treści orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w L. z dnia 4 sierpnia 1993 r., - wypisu z treści orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w L. z dnia 19 kwietnia 1999 r., - zaświadczenia lekarskiego z dnia 15 listopada 2012 r., - zaświadczenia lekarskiego z dnia 9 stycznia 2014 r., wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że stan niepełnosprawności, o którym mowa w orzeczeniach o stopniu niepełnosprawności z dnia 21 marca 2014 r. oraz z dnia 25 lutego 2012 r. istnieje u skarżącej od dzieciństwa. Bezsprzecznie bowiem w świetle tych dokumentów stwierdzić można, że skarżąca od wielu lat wymaga stałego leczenia między innymi z powodu dziecięcego porażenia mózgowego, organicznego uszkodzenia mózgu, ślepoty oka prawego od urodzenia, a także innych schorzeń zaistniałych u niej już w okresie dziecięcym. Stwierdzić więc należy, że jakkolwiek w orzeczeniach o stopniu niepełnosprawności z dnia 25 lutego 2012 r. oraz z dnia 21 marca 2014 r., którymi ustalono u skarżącej umiarkowany stopień niepełnosprawności, stwierdzono, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, to należy uznać, że orzeczenia te kwestii tej nie rozstrzygnęły. Ustalony bowiem we wspomnianych orzeczeniach stopień niepełnosprawności na dzień 18 stycznia 2012 r., to jest na dzień złożenia wniosku o wydanie pierwszego z tych orzeczeń, należy traktować jako konsekwencję przyjęcia przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności – za wiążącą w tym zakresie – daty złożenia wniosku, nie zaś ustaleń tego organu co do stanu zdrowia skarżącej. Wskazanie bowiem takiej daty zaistnienia orzeczonej niepełnosprawności może mieć jedynie charakter deklaratoryjny, skoro w orzeczeniu przyjęto, że nie da się ustali tego momentu, a opisana data odnosi się do chwili złożenia wniosku. W istocie więc ustaleń takich nie czyniono w postępowaniu prowadzonym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności. W tej sytuacji, za całkowicie miarodajną w tej kwestii organ winien był uznać opisaną wyżej dokumentację lekarską, z której wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że umiarkowany stopień niepełnosprawności istnieje u skarżącej od dzieciństwa. Oznacza to więc, że stanowisko wyrażone w decyzji organu pierwszej instancji z dnia 26 maja 2014 r., znak: [...], uchylającej decyzję tego organu z dnia 15 października 2005 r., znak: [...] (zmienioną decyzją własną z dnia 1 sierpnia 2006 r., znak: [...]), o przyznaniu skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego – było prawnie wadliwe. Skoro bowiem w świetle całokształtu znajdującej się w aktach dokumentacji należało stwierdzić, że skarżąca – jako osoba o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności powstałym w wieku do ukończenia 21 roku życia – spełnia przesłankę uzyskania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego określoną w art. 16 ust. 3 u.ś.r., brak było podstaw prawnych do uchylenia decyzji przyznającej to świadczenie skarżącej. Organy administracji obu instancji naruszyły zatem nie tylko powołane wyżej przepisy prawa materialnego, ale również art. 7, 77, 80 i 107 § 3 K.p.a., zobowiązujące je do wnikliwego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności w sprawie i do oceny zebranego materiału dowodowego w jego całokształcie, a także do należytego objaśnienia w uzasadnieniu decyzji podjętego rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy prawnie wadliwą decyzję organu pierwszej instancji narusza także art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), zobowiązany był uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji z dnia 16 czerwca 2014 r., znak: [...]. Rozpoznając ponownie sprawę organy obu administracji, stosownie do art. 153 P.p.s.a., obowiązane będą uwzględnić wszystkie przedstawione wyżej uwagi. W szczególności obowiązkiem organów administracji będzie przeprowadzenie we właściwym trybie z urzędu nadzwyczajnego postępowania administracyjnego zmierzającego do uchylenia wadliwej decyzji tego organu z dnia 26 maja 2014 r., znak: [...]. Wskazać należy, że naruszenie prawa, jakiego dopuścił się organ, w tej sprawie niewątpliwie miało charakter rażący, co uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego również tej decyzji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a.