II SA/Lu 1198/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędzia NSA Zdzisław Sadurski (spr.), Protokolant Małgorzata Duda, po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji dot. zarejestrowania samochodu osobowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1i art. 158 § 1 kpa utrzymało w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] Nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej w przedmiocie odmowy zarejestrowania samochodu osobowego marki Suzuki Samuraj. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy podał, iż Kierownik Wydziału Komunikacji Transportu i Drogownictwa Starostwa Powiatowego działając z upoważnienia Starosty Powiatowego, na wniosek J. B. decyzją z dnia [...] znak: [...] odmówił w/w zarejestrowania samochodu osobowego marki Suzuki Samuraj. Po rozpatrzeniu odwołania J. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] znak: [...] utrzymało w/w decyzję w mocy. Wnioskiem z dnia [...] marca 2002 r. J. B. zwrócił się do Kolegium o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej z upoważnienia Starosty Powiatowego z dnia [...] znak: [...], bowiem zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 kpa dające podstawę prawną do eliminacji z obrotu prawnego tego orzeczenia. Decyzją z dnia [...] znak: [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2002 r. J. B. zwrócił się do SKO o ponowne rozpatrzenie sprawy kwestionując twierdzenie Kolegium zawarte w uzasadnieniu decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po ponownym rozpatrzeniu sprawy podało, że we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji J. B. podniósł, że zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 kpa dające podstawę do eliminacji z obrotu prawnego tego orzeczenia. Wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej ma ten skutek, iż rozpatrywana sprawa zakończona tą decyzją badana jest na dzień wydania orzeczenia. Nie mają znaczenia późniejsze zdarzenia i okoliczności. Nie budzą wątpliwości Kolegium następujące fakty: 1/ ingerencja w pole numerowe nadwozia pojazdu, potwierdzona badaniami mechanoskopijnymi. Co prawda postępowanie prokuratorskie w tej kwestii zostało umorzone, niemniej przestępstwo zostało popełnione; 2/ organy nie kwestionowały faktu kupna samochodu przez J. B. od L. Z. na podstawie umowy zawartej w dniu [...] listopada 2000 r. nie zaś jak utrzymuje strona kupionego na przetargu w trybie egzekucji sądowej. Przytoczone okoliczności wyczerpywały znamiona art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. Nr 98, poz. 602 ze zm./ i § 6, § 28 ust. 1 lif.f rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów /Dz.U. Nr 59, poz. 632 ze zm./ stanowiąc podstawę do odmowy zarejestrowania pojazdu. Sfałszowane numery nadwozia spowodowały bowiem, że dokumenty w oparciu o które pojazd ten był uprzednio zarejestrowany nie stanowiły podstawy do przeniesienia własności na rzecz zainteresowanego; umowy kupno-sprzedaż nie można było uznać za dowód własności pojazdu w rozumieniu w/w przepisów prawa. W myśl art. 156 § 1 pkt 2 kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy przesłanki odmowy zarejestrowania pojazdu nie wyczerpują znamion kwestionowanej decyzji jako wydanej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Skargę na powyższą decyzję wniósł J. B., zarzucając jej niezgodność z prawem i domagał się jej uchylenia. W uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję I instancji stwierdzając, że przedmiotowy pojazd może być zarejestrowany dopiero po ustalenia prawa własności pojazdu w trybie przepisów kpc. Zdaniem Kolegium pojazd jest "niewiadomego pochodzenia a tym samym stał się przyczyną do nieuznania umowy sprzedaży za dowód własności pojazdu".mW związku z powyższym w dniu [...] stycznia 2002 r. strona wystąpiła do Sądu Rejonowego z wnioskiem o ustalenie prawa własności ruchomości. Wyrokiem z dnia [...] lutego 2002 r. Sąd Rejonowy I Wydział Cywilny w sprawie sygn. akt [...] oddalił powództwo wyjaśniając, że umowa kupna-sprzedaży zawarta w dniu [...] listopada 2000 r. była i jest ważna. Sąd orzekł, iż nie istnieją żadne uzasadnione podstawy faktyczne czy też prawne do kwestionowania prawa własności przedmiotowego pojazdu. Bez znaczenia również zdaniem Sądu jest fakt ingerencji w oznaczenia identyfikacyjne pojazdu oraz okoliczność, że pierwszym nabywcą pojazdu pochodzącego z egzekucji był L. Z. W dniu [...] lutego 20002 r. strona ponowiła wniosek do Starostwa Powiatowego o nabicie nowych numerów i rejestrację pojazdu. Tym razem organ I instancji dokonał rejestracji samochodu, pomimo, że w sprawie nie zaistniały żadne nowe okoliczności. Z tego względu decyzja o odmowie zarejestrowania samochodu wydana została z naruszeniem prawa a w zasadzie bez podstawy prawnej, ponadto w kontekście wyroku Sądu Cywilnego zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa i jako taka powinna być unieważniona. W odpowiedzi na skargę wnoszono o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stwierdzenie nieważności decyzji jest odrębnym postępowaniem weryfikacji decyzji. Jest to instytucja procesowa dająca prawną możliwość eliminacji z obrotu prawnego decyzji dotkniętych przede wszystkim wadami materialnoprawnymi. Instytucja ta ma niejednolity charakter bowiem występują w niej zarówno elementy charakterystyczne dla środka zaskarżenia, środka nadzoru jak i w zakresie ograniczonym – odwołania. Przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji nieco różnią się w zależności od aktu prawnego w jakim zostały zawarte /Kodeks postępowania administracyjnego czy Ordynacja podatkowa/. Z uwagi na to, że strona domaga się stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego powołując się na art. 156 § 1 pkt 2 tej ustawy należy podnieść, że dopuszczalność stwierdzenia nieważności wymaga spełnienia kilku przesłanek. Jedną z tych przesłanek jest wystąpienie którejkolwiek z wyliczonych w art. 156 § 1 podstaw; inną jest termin czy też spowodowanie przez decyzję nieodwracalnych skutków. Strona we wniosku wskazała jako podstawę stwierdzenia nieważności decyzji art. 156 § 1 pkt 2 kpa, który stanowi, iż nieważna jest decyzja wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Zawiera więc ten przepis dwie podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji: 1/ wydanie decyzji bez podstawy prawnej oraz 2/ wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Skoro strona w trakcie postępowania nie doprecyzowała czy wniosek jej oparty jest na jednej z w/w podstaw czy też łącznie na obu wyżej wymienionych, dlatego celowym wydaje się bliższe omówienie obu podstaw stwierdzenia nieważności decyzji wskazanych w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Wprawdzie brak jest ustawowych definicji pojęć zawartych w tym przepisie to jednak bogate orzecznictwo NSA, SN oraz doktryna przyjęły, iż decyzje wydane bez podstawy prawnej to decyzje, wykraczające poza sferę stosunków administracyjnoprawnych, wydane; na podstawie pozaustawowych przepisów prawnych, w których stan prawny jest kształtowany z mocy samego prawa, co wyklucza możliwość działania administracji w formie decyzji, wydane w sprawach, w których z mocy przepisów prawa materialnego czynności powinny być dokonane w formie innej niż decyzja wydana na podstawie przepisów prawa materialnego. Podobnie rzecz się ma jeśli chodzi o pojęcie rażącego naruszenia prawa, które nie zostało zdefiniowane ustawowo jednak na podstawie orzecznictwa sądowego można przyjąć, iż decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa materialnego wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy jest ewidentnie sprzeczne z wyraźnym i nie budzącym wątpliwości przepisem, co na podstawie jego brzmienia niejako od razu "rzuca się w oczy". Można tu przywołać niektóre z orzeczeń NSA: wyrok z 11 sierpnia 2000 r. III SA 1935/99, wyrok z 13 maja 1999 r. IV SA 881/97, wyrok z 4 marca 1999 r. II SA 1918/98, wyrok z 15 lutego 1999 r. II SA 1288/98. Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego sprawy należy stwierdzić, iż strona uniknęłaby problemów prawnych związanych z rejestracją samochodu, gdyby zachowała właściwą kolejność czynności prawnych i faktycznych dostosowaną do sytuacji w jakiej się znalazła. Nie jest rzeczą Sądu ocenianie na tym etapie postępowania dlaczego strona nie zachowała odpowiedniej do sytuacji kolejności działań, jednak brak pewnych informacji uniemożliwiał organom prawidłowe zarejestrowanie przedmiotowego samochodu. Z tego też względu nie można przyjąć, aby rozstrzygnięcie właściwych organów na tym etapie postępowania nosiło znamiona określone w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Dotyczy to także sugerowanej przez stronę oceny ważności umowy kupna sprzedaży dokonaną przez organ, bowiem odmienna interpretacja danego przepisu nawet gdyby była później uznana za nieprawidłową nie stanowi rażącego naruszenia prawa /wyrok NSA z 9 marca 2000 r. I SA/Ka 1582/98, wyrok z 8 sierpnia 1999 r. II SA 1387/98/. To samo należy odnieść do odmiennej oceny dowodów dokonanej przez organy o co wydaje się chodzi skarżącemu. Powyższe okoliczności świadczą zatem o niezasadności skargi skutkującym jej oddaleniem na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowania przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1270/ w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające /Dz.U. Nr 153, poz. 1271/.