II SA/Lu 1198/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 września 2015 r. sprawy ze skargi A. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...]; 2. przyznaje [...] A. G. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), należnego podatku od towarów i usług oraz kwotę 8,40 zł (osiem złoty czterdzieści groszy) tytułem zwrotu wydatków. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy postanowienie własne z dnia [...] października 2014 r., znak: [...], odmawiające wszczęcia postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza [...] z dnia 14 stycznia 2013 r., znak: [...], odmawiającej umorzenia A. G. zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium podniosło, że przyczyną odmowy wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie było ustalenie, że wniosek A. G. z dnia 5 września 2014 r. dotyczył stwierdzenia nieważności opisanej wyżej decyzji Burmistrza [...], która na skutek jego odwołania z dnia 20 stycznia 2014 r. została uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Zdaniem Kolegium, skoro kwestionowana przez stronę decyzja została w odpowiednim trybie wyeliminowana z obrotu prawnego, brak jest aktu administracyjnego mogącego być przedmiotem postępowania, a to oznacza, że w niniejszej sprawie zaistniała przedmiotowa przesłanka uzasadniająca odmowę wszczęcia postępowania w myśl art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267; dalej: "K.p.a."). W skardze na powyższe postanowienie A. G. zażądał jego uchylenia oraz wskazał na swoją trudną sytuację osobistą i majątkową, wynikającą z odbywania kary pozbawienia wolności, jak również braku możliwości spłaty ciążących na nim zobowiązań alimentacyjnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W piśmie procesowym z dnia 9 kwietnia 2015 r. ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącego precyzując skargę zarzucił, że żądanie zawarte w podaniu skarżącego nie zostało właściwie odczytane przez Kolegium. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że w dniu 9 września 2014 r. wpłynęło do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] pismo skarżącego z dnia 5 września 2014 r., w którym zażądał on "unieważnienia decyzji Burmistrza [...] w przedmiocie umorzenia długu alimentacyjnego, decyzja Burmistrza z dnia 31 stycznia 2014 r., następnie data zażalenia 14 stycznia 2014 r., znak: [...]". W treści tego pisma skarżący opisał szeroko swoją sytuację osobistą i rodzinną, wskazując na istniejące, jego zdaniem, nieprawidłowości w postępowaniu zakończonym odmową umorzenia ciążącego na nim zadłużenia alimentacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] potraktowało to pismo jako skierowany do Kolegium wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza [...] z dnia 14 stycznia 2014 r., znak: [...], odmawiającej umorzenia skarżącemu zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego i postanowieniem z dnia 7 października 2014 r., utrzymanym w mocy zaskarżonym postanowieniem, odmówiło wszczęcia postępowania w tej sprawie z uwagi na to, że decyzja ta nie istnieje w obrocie prawnym, gdyż została uchylona w całości decyzją kasacyjną Kolegium, wydaną na skutek odwołania skarżącego. Podkreślenia wymaga, że w tej sytuacji obowiązkiem organu administracji, do którego skierowany był powyższy wniosek, było wnikliwe rozważenie jego treści, mając na uwadze zasadę, że o charakterze podania wnoszonego do organu administracji w indywidualnej sprawie administracyjnej nie decyduje jego nazwa, lecz treść. Oczywistym jest przy tym, że w razie wątpliwości co do treści żądania zawartego w podaniu, nie do organu administracji publicznej, lecz do podmiotu wnoszącego podanie, należy rozstrzygnięcie o treści tego żądania. W takim przypadku, gdy zachodzą wątpliwości, co do rzeczywistej woli wnoszącego podanie, obowiązkiem organu administracji publicznej jest skierowanie do tego podmiotu wezwania, w trybie art. 64 § 2 w związku z art. 63 § 2 K.p.a., w celu sprecyzowania żądania zawartego we wniosku, pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] nie dochowało tego obowiązku, co, zdaniem Sądu, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy bowiem mieć na uwadze, że skoro decyzja Burmistrza [...] z dnia 14 stycznia 2013 r., znak: [...], odmawiająca umorzenia zadłużenia skarżącego z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, była uprzednio wyeliminowana z obrotu prawnego przez Kolegium, a jednocześnie skarżący żądał umorzenie wspomnianych zobowiązań, koniecznym było ustalenie, czy wniosek skarżącego z dnia 5 września 2014 r. nie stanowił kolejnego wniosku o umorzenie tychże należności. Można nawet domniemywać, mając na uwadze treść żądania zawartego przez skarżącego we wniosku z dnia 5 września 2014 r., że intencją skarżącego było umorzenie należności, nie zaś zwalczanie rozstrzygnięcia wyeliminowanego z obrotu prawnego, na co wskazują zasady logiki. Zauważyć przy tym należy, że przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015 r. poz. 859 ze zm.) nie wprowadzają ograniczenia co do możliwości ponawiania przez dłużnika alimentacyjnego wniosku o umorzenie jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie budzi przy tym wątpliwości, że z uwagi na charakter tego żądania trudno mówić w takim przypadku o zaistnieniu przeszkody do orzekania, określonej w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. (sprawa już uprzednio rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną). Podkreślenia wymaga bowiem, że przesłanki umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego mogą być odnoszone każdorazowo do zmieniających się okoliczności dotyczących sytuacji osobistej, zdrowotnej czy majątkowej strony, będących okolicznościami nowymi w sprawie, które pozwalają na ponowną ocenę, czy w zmienionej sytuacji wnioskodawcy ziściły się przesłanki umożliwiające udzielenie mu ulgi w spłacie należności. Oznacza to więc, że nie można – co do zasady – wyłączyć dopuszczalności merytorycznego rozpoznania kolejnego wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie należności wynikających ze świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. Podejmując wskazane wyżej rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania, bez należytego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności w sprawie, a zwłaszcza pomijając precyzyjne ustalenie treści żądania zawartego w piśmie skarżącego z dnia 5 września 2014 r., organ administracji naruszył nie tylko powołane wyżej przepisy, lecz również art. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a., zobowiązujące do wnikliwego zbadania z urzędu oraz dokonania oceny wszystkich mających znaczenie dla sprawy okoliczności faktycznych i prawnych. Tym samym uchybiono także zasadom ogólnym postępowania unormowanym w art. 8 (zasada zaufania) i art. 9 (zasada informowania) K.p.a. Mając powyższe na względzie Sąd obowiązany był uchylić zarówno zaskarżone postanowienie, jak i utrzymane nim w mocy postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 7 października 2014 r., znak: [...], w oparciu o art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."). Rozpoznając ponownie sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze uwzględni przedstawione wyżej wytyczne w zakresie prawidłowego prowadzenia postępowania, a w konsekwencji podejmie prawem określone działania zmierzające do jednoznacznego ustalenia treści żądania skarżącego zawartego w jego piśmie z dnia 5 września 2014 r. W zależności od wyników tych ustaleń organ wyda w sprawie stosowne rozstrzygnięcie. Z tych względów Sąd orzekł, jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono w oparciu art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 15 pkt 1 i 2 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490).