II SA/Lu 121/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Referent Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 292, 80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i ust. 4, art. 7 pkt 6, art. 8, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania T.W., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] Nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w postaci specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup pralki. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, że decyzją z dnia [...] Nr [...] organ pomocy społecznej odmówił przyznania T.W. świadczenia w postaci specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup pralki. Organ I instancji wskazując na ustalenia wywiadu środowiskowego z dnia 6 listopada 2008 r. stwierdził, że wnioskodawczyni prowadzi nadal samodzielne gospodarstwo domowe. W tym samym budynku zamieszkuje mąż, z którym jest w separacji i prowadzi on oddzielne gospodarstwo domowe. Wydatki mieszkaniowe wnioskodawczyni dzieli na pół z mężem. Za energię elektryczną opłaca 100 zł, za wywóz nieczystości 30 zł, pozostałe koszty to leki i środki higieniczne - 100 zł, spłata rat bankowych 200 zł. Aktualnie źródłem utrzymania jest emerytura w wys. 556,02 zł oraz zasiłek celowy w wys. 200 zł miesięcznie (od lipca do grudnia 2008 r.). Dochód w wysokości 756,02 zł przekracza kryterium dochodowe wynoszące 477 zł. Organ podniósł, że przy uwzględnieniu już udzielonej pomocy przyznanej między innymi na wskazany we wnioskach cel (decyzją z dnia [...] Nr [...] w kwocie 250 zł na dofinansowanie do leczenia i zakupu pralki), posiadanego dochodu i stale udzielanej pomocy T.W. powinna zaspokoić swoje potrzeby w zakresie posiadania pralki. Organ podkreślił, że w miarę posiadanych możliwości udziela pomocy T.W., o czym mogą świadczyć dotychczas przyznane w 2008 r. specjalne zasiłki celowe na kwotę 1960 zł oraz zasiłki celowe na zakup żywności na łączną kwotę 1400 zł. Na poparcie rozstrzygnięcia i wskazanie szczególnego charakteru pomocy z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, organ przywołał w uzasadnieniu decyzji brzmienie stosownych przepisów ustawowych i stanowisko orzecznictwa sądów administracyjnych w tym przedmiocie. Od powyższej decyzji T.W. złożyła odwołanie, w którym stwierdziła, że pracownik socjalny wpisał w części IV wywiadu na stronie pierwszej nieprawdę w sprawie posiadania podstawowego sprzętu domowego, ponieważ brak jest pralki (stara cieknie i tłucze). Zarzuciła, że podstawą odmowy jest kwota przyznanej pomocy w wys. 250 zł na leczenie i zakup pralki podczas, gdy faktury na leki w okresie składania wniosku w maju 2008 r. wynosiły 220 zł a oczekiwanie było na poziomie 400 zł. Organ nie ustalił szczególnej sytuacji na dzień złożenia wniosków np. zakup opału – 630 zł, pomoc - 130 zł, telefon - 25 zł i inne. W dniu 29 grudnia wpłynęło pismo, w którym strona podnosi dodatkowo, że wywiad został przeprowadzony z naruszeniem § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, dlatego wywiad nie jest dowodem w sprawie. Zarzuciła, że wydłużono termin rozpatrzenia sprawy, oraz że uzasadnienie decyzji narusza art. 107 § 3 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ opiera się na decyzji sprzed wielu miesięcy. Wskazała również, że kryterium dochodowe wynosi 716 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie T.W., decyzją z dnia [...] Nr [...] (zaskarżoną niniejszą skargą) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że wnioskiem złożonym w OPS w Niemcach dnia 26 września 2008 r. T.W. zwróciła się o świadczenie na zakup używanej pralki wskazując kwotę 400 zł, zaś wnioskiem złożonym dnia 30 września 2008 r. zwróciła się o zakup pralki nowej określając oczekiwanie na 1000 zł. W dniu 6 listopada 2008 r., doszło do przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, który to wywiad posłużył miedzy innymi do oceny stanu faktycznego sprawy w związku ze złożonymi wnioskami o przyznanie pomocy. Organ odwoławczy stwierdził, że z dokumentacji będącej w jego posiadaniu, aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 6 listopada 2008 r. oraz z poprzednich wynika, że odwołująca prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. W tym samym budynku zamieszkuje mąż z którym jest w separacji i prowadzi on oddzielne gospodarstwo domowe. T.W. zajmuje pokój i pomieszczenie gospodarcze ogrzewane centralnym ogrzewaniem. Pozostałe 2 pomieszczenia (kuchnia i pokój) zajmuje mąż. Piec c.o. usytuowany w pomieszczeniu gospodarczym ogrzewa to pomieszczenie oraz jej pokój i pokój zajmowany przez męża, a także przedpokój. Kuchnia zajmowana przez męża jest ogrzewana odrębnym piecem węglowym. Mieszkanie jest skanalizowane, skromnie wyposażone. T.W. jest osobą w wieku emerytalnym, leczy się z powodu astmy oskrzelowej, systematycznie przyjmuje lekarstwa, sama chodzi na zakupy i do lekarza. Orzeczeniem z dnia [...] zaliczona została do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i stara się o przyznanie usług opiekuńczych. Wydatki mieszkaniowe dzieli na pół z mężem. Jak ustalił organ za energię elektryczną opłaca 100 zł, za wywóz nieczystości 30 zł, pozostałe koszty to leki i środki higieniczne - 100 zł, spłata rat bankowych 200 zł. Do postępowania odwoławczego załączyła dowód wpłaty za telefon komórkowy kwoty 57,78 zł w dniu 2 października 2008 r. i paragon dot. zakupu węgla (bez wskazania kupującego) na kwotę 630 zł z dnia 24 września 2008 r. Aktualnie źródłem utrzymania jest emerytura w wys. 556,02 zł oraz zasiłek celowy w wys. 200 zł miesięcznie (od lipca do grudnia 2008 r. przyznany zasiłek celowy w wysokości 200 zł miesięcznie na zakup żywności z rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania). T.W. otrzymała w 2008 r. pomoc w łącznej wysokości 3360 zł (na dzień wydania decyzji przez organ pomocy społecznej). W aktach znajduje się kopia karty świadczeń T.W. za 2008 r. obrazująca skalę pomocy. Kolegium podniosło, że dochód odwołującej obliczony został zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej i wynosi 756,02 zł. W związku z przekroczeniem przez T.W. kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, organ analizował, czy w niniejszej sprawie zachodzi podstawa do przyznania specjalnego zasiłku celowego o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej i stwierdził, iż taka sytuacja nie zachodzi. Kolegium podniosło również, że zarzuty odwołania nie mają istotnego wpływu na ocenę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zarzut wpisania w części IV wywiadu na stronie pierwszej nieprawdy dot. posiadania podstawowego sprzętu domowego jest niezasadny, ponieważ takiego sformułowania nie ma. Podstawą odmowy przyznania świadczenia jest między innymi przyznanie już na ten cel dofinansowania, zaś pomoc społeczna nie może finansować wszystkich zgłaszanych potrzeb, tym bardziej w całości. Nietrafny jest też zarzut, że organ nie ustalił szczególnej sytuacji na dzień złożenia wniosków np. zakup opału – 630 zł, pomoc - 130 zł, telefon - 25 zł i inne, ponieważ odwołująca, jeśli uważała to za istotne, powinna wskazać do protokołu jeszcze i te wydatki i dołączyć jeśli posiada dokumenty świadczące o ich poniesieniu. Zarzuty z pisma, które wpłynęło w postępowaniu odwoławczym nie mają też znaczenia dla sprawy. Wywiad przeprowadzony w dniu 6 listopada 2008 r. organ miał prawo wykorzystać do ustalenia stanu faktycznego sprawy, ponieważ uwzględniał stan aktualny, zaś termin załatwienia sprawy został przedłużony pismem z dnia 27 października 2008 r. do 26 listopada 2008 r. w związku z rozpatrywaniem przez Kolegium odwołania strony od decyzji w przedmiocie dofinansowania do leczenia i zakupu pralki, które to rozstrzygnięcie Kolegium mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiocie złożonych wniosków. Uzasadnienie decyzji nie narusza art. 107 § 3 ustawy o pomocy społecznej, a ponadto wskazane w piśmie kryterium dochodowe nie dotyczy ustawy o pomocy społecznej. Kolegium analizując stan faktyczny sprawy nie uznało, iż wskazanie na dodatkowo ponoszone koszty zmieniło sytuację odwołującej. Wskazane wydatki nie są nieprzewidywalne i odwołująca z posiadanych dochodów, otrzymując dodatkowo systematycznie pomoc społeczną, powinna wygospodarować środki finansowe na załatwienie niezbędnych potrzeb, tym bardziej, że udzielona pomoc jest znacząca. Kolegium stwierdziło że przedmiotowe rozstrzygnięcie organu pomocy społecznej odmawiające przyznania zasiłku specjalnego celowego nie nosi znamion dowolności i ma uzasadnienie w stanie faktycznym sprawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T.W. stwierdziła, że decyzja organu odwoławczego naruszyła § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje : Skarga jest bezzasadna, ponieważ sądowa kontrola zaskarżonej decyzji nie wykazała naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej określają przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". Cele pomocy społecznej określone zostały w art. 2 i 3 ustawy jako wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 3 ustawy – rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. W świetle art. 39 ustawy, zasiłek celowy, którego domaga się skarżąca, może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Podnieść również należy, że zgodnie art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91 ustawy, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza określonej kwoty (od dnia 1 października 2006 r. jest to kwota 477 zł). Przyznanie świadczeń jest więc uzależnione od ustalenia dochodu osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z powołanym przepisem. Z bezspornych ustaleń organu wynika, że skarżąca przekracza wskazane wyżej kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarujące, ponieważ jej dochód wynosi 756,02 zł. W takiej sytuacji organ pomocy obowiązany był rozważyć przyznanie specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy, stanowiącego, że zasiłek ten przysługuje w przypadkach szczególnie uzasadnionych, mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Słusznie, w ocenie Sądu, organ stwierdził, iż sytuacji T. W. nie można uznać za przypadek szczególnie uzasadniony, ponieważ świadczenie, o jakim stanowi art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej jest przyznawane w przypadkach zasługujących na szczególna uwagę. Jak słusznie bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny, przepis art. 41 pkt 1 ustawy w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, gdyż o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe (wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2006 r., sygn. akt I OSK 777/05 LEX nr 194414). Powyższa ocena jest oczywista, skoro przyjęcie stanowiska reprezentowanego w skardze doprowadziłoby do zatarcia różnicy, jaką ustawodawca nadaje zasiłkowi celowemu i specjalnemu zasiłkowi celowemu. Trafnie zatem podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (wyrok z dnia 17 maja 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 272/07), że specjalny zasiłek celowy o jakim stanowi art. 41 ustawy z uwagi na swój szczególny charakter powinien być przeznaczony na określony cel bytowy. Świadczenie to nie może być podstawowym źródłem utrzymania i służyć zaspokojeniu każdej potrzeby życiowej. Zwrócił na to uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 8 maja 2007 r. (sygn. aktI SA/Wa 469/07), dowodząc, że zasiłek specjalny nie jest przeznaczony na pokrycie pełnych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą i refundowania w całości poniesionych przez nią wydatków, ale ma charakter szczególnej pomocy doraźnej. Jest też jasne, że wspomniany przepis nie daje podstaw do przyznawania świadczeń pieniężnych w kwotach jakich domaga się osoba objęta pomocą. Udzielana pomoc jak już wspomniano, musi uwzględniać także możliwości pomocy społecznej, które w przypadku skarżącej zostały czytelnie przedstawione. Zebrany materiał sprawy nie pozwalał także na stwierdzenie, że organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania w stopniu istotnym dla wyniku sprawy. Przeciwnie, wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 kpa. W myśl przepisu art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wyraża jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, zasadę prawdy obiektywnej. Zasada ta oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązki te ciążą zarówno na organie pierwszej, jak i drugiej instancji. Stosownie bowiem do przepisu art. 136 i 138 kpa przedmiotem postępowania odwoławczego jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzją organu pierwszej instancji. W rozpoznawanej sprawie organy administracji zgodnie z przedstawionymi wyżej wymogami dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz jego prawidłowej oceny. Podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Podkreślono zarówno zły stan zdrowia skarżącej, jak i jej sytuację materialną. W przeprowadzonym wywiadzie szczegółowo opisano warunki w jakich żyje skarżąca, jej sytuację mieszkaniową i rodzinną, podano wydatki i dochody. Jednocześnie wskazano, że T. W. korzysta z szeregu świadczeń pieniężnych, które w 2008 r. osiągnęły kwotę 3360 zł (do dnia wydania decyzji). Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2005 r., Nr 77, poz. 672), Sąd podziela stanowisko organu administracji, iż jest bezzasadny i nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej, z wyjątkami określonymi ustawowo, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 ustawy), a w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia po raz kolejny – po sporządzeniu aktualizacji wywiadu (art. 107 ust. 4 ustawy). Wywiad środowiskowy stanowi swoiste postępowania dowodowe i ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osób i ich rodzin (art. 107 ust. 1 ustawy). W rozpatrywanej sprawie warunek powyższy został spełniony, bowiem decyzja organu pomocy społecznej została wydana po przeprowadzeniu w dniu 6 listopada 2008 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego oraz ustaleniu aktualnej sytuacji faktycznej wnioskodawczyni. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U Nr 153, poz.1270 ze zm.) skargę należało oddalić. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 wspomnianej ustawy w związku z § 19 i § 18 ust.1 lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.1348 ze zm.).