II SA/Lu 1214/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Hałabis po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego odnośnie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu p o s t a n a w i a: I. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych; II. odmówić przyznania skarżącemu pomocy prawnej z urzędu. Pismem z dnia 14 listopada 2014 r. (data wpływu do Sądu) skarżący W. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (k. 50). Z treści oświadczenia majątkowego skarżącego załączonego do wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że nie żyje on w ubóstwie. Gospodarstwo domowe prowadzi z żoną oraz teściową, która aktualnie znajduje się pod opieką jego dzieci. Źródłem utrzymania członków rodziny skarżącego są: jego emerytura w wysokości 2.084,53 zł, emerytura żony w wysokości 766,14 zł oraz emerytura teściowej w kwocie 1.285,86 zł. Skarżący jest nadto właścicielem działki o pow. 872 m2 zabudowanej domem jednorodzinnym o powierzchni 164,50 m2 i budynkami gospodarczymi (warsztatem) o powierzchni 99,53 m2, z którego w pełni korzystać nie może. Jest też współwłaścicielem w 1/12 części nieruchomości gruntowych (4 działki) o pow. 6.600 m2. Dysponuje też źródłem przychodu z tytułu wsparcia na zakup lekarstw z Wojskowego Biura Emerytalnego w wysokości ok. 400-600 zł. Z akt sprawy sygn. I SA/Lu 969/14 tut. Sądu wynika ponadto, że z dochodów gospodarstwa domowego skarżącego pokrywane są: rata kredytu hipotecznego w wysokości 1.659 zł, rata kredytu gotówkowego w banku PKO BP – 180 zł, rata kredytu gotówkowego GT Bank – 495 zł, karta kredytowa Bank PKO BP – 70 zł, karta kredytowe Agricole Bank – 70 zł, karta kredytowa Polbank – 50 zł, rata pożyczki PROVIDENT – 200 zł, rata pożyczki PROMETEUSZ – 200 zł, a nadto podatek od nieruchomości (1.154 zł w roku 2014), media oraz zakup lekarstw. Postanowieniem z dnia 31 grudnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który powyższe dane uwzględnił rozstrzygając wniosek skarżącego, umorzył postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i odmówił ustanowienia skarżącemu radcy prawnego (postanowienie – k. 74-78). W sprzeciwie od tego postanowienia z dnia 2 lutego 2015 r. (data stempla pocztowego na kopercie nadawczej – k. 84) wniesionym w terminie, skarżący wniósł o uchylenie "zarządzenia" referendarza sądowego i ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wyjaśnił, że jest w trudnej sytuacji, gdyż nie stać go na podstawowe opłaty i leki, został bezprawnie pozbawiony części własności oraz jest niepełnosprawny i sam nie jest w stanie się bronić (sprzeciw – k. 83). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Oznacza to, że zawarty w sprzeciwie wniosek o uchylenie rozstrzygnięcia referendarza sądowego, błędnie określonego w sprzeciwie jako "zarządzenie", gdyż rozstrzygnięcie to zapadło w formie postanowienia – był chybiony, bowiem po wniesieniu sprzeciwu odnośnie rozstrzygnięcia, które z mocy prawa upada, Sąd władny jest do ponownego merytorycznego rozpoznania zgłoszonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, tak w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jak i przyznania pomocy prawnej z urzędu. Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Natomiast koszty sądowe obejmują zarówno opłaty sądowe (wpis i opłatę kancelaryjną) jak i zwrot wydatków (art. 211 w zw. z art. 212 § 1 p.p.s.a.). Skoro zatem na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a. skarżący z mocy prawa zwolniony jest w niniejszej sprawie od ponoszenia kosztów sądowych w toku całego postępowania, to ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych czyni wniosek skarżącego w tym przedmiocie bezprzedmiotowym. Dlatego postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., według którego, Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Według przepisu art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ze wskazanych uregulowań wynika, że udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Strona występująca na drogę postępowania sądowego wnosząc o przyznanie prawa pomocy winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia takiego wniosku. Podstawowym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Należy mieć przy tym na uwadze, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Dodatkowo obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, czy zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Odnosząc te uwagi do przypadku skarżącego należy stwierdzić, że jego wniosek w omawianym zakresie – nie jest uzasadniony, bowiem nie należy on do kategorii osób ubogich, których prawo pomocy dotyczy. Porównanie dochodu pozostającego w gospodarstwie domowym skarżącego do wysokości minimalnego wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego ustanowionego z urzędu dowodzi, że skarżący ma realną możliwość poniesienia takich kosztów, bez narażenia siebie i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym na uszczerbek utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Przy tym posiadanie przez skarżącego majątku, a w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość przyznania mu pomocy prawnej z urzędu. Na ocenę zasadności złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma wpływu to, że jest on obciążony spłatą kredytu hipotecznego i innych kredytów gotówkowych wobec banków. Utrwalone jest bowiem stanowisko, że kwestia spłacania zaciągniętych kredytów, czy pożyczek, jest indywidualną sprawą skarżącego i fakt ten nie może skutkować przeniesienia na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Fakt zaś udzielania skarżącemu kredytów przez instytucje finansowe świadczy o jego rzeczywistej kondycji finansowej, która opiera się na posiadaniu przez skarżącego odpowiedniej zdolności kredytowej. Z przytoczonych przez skarżącego faktów nie wynika, aby sytuacja materialna jego rodziny nie pozwalała aktualnie na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.