II SA/Lu 1214/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia NSA Witold Falczyński, Protokolant Starszy referent Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 maja 2015 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. We wniosku z dnia 16 sierpnia 2013 r. W. K. zwrócił się do Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie w Z. o przyznanie "zapomogi na leczenie i lekarstwa, dojazdy do [...] lub samochód z automatyczną skrzynią biegów co 3 tygodnie, w celu kontroli nóg zablokowanych przez cukrzycę – stopa cukrzycowa, oraz leki na dolne leczenie tętnic". Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Kierownik Działu Świadczeń Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie w Z. – działając z upoważnienia Prezydenta [...] – decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił przyznania W. K. zasiłku celowego z przeznaczeniem na zaspokojenie innych potrzeb. Jako powód orzeczonej odmowy organ wskazał przekroczenie kryterium dochodowego. Wyjaśnił, że dochód rodziny wnioskodawcy wynosi [...] zł, zaś kryterium dochodowe dla trzyosobowej rodziny to kwota [...]zł. W odwołaniu od wskazanej decyzji W. K. podniósł, że brakuje mu środków finansowych na leczenie z powodu utraty oszczędności w związku z "koniecznością odpierania bezpodstawnych zarzutów stron przeciwnych" w sprawie dotyczącej rozgraniczenia jego nieruchomości oraz "brakiem możliwości osiągania dodatkowych dochodów z warsztatu i mieszkań", za które jego rodzina płaci podatki. Decyzją z dnia [...] zaskarżoną w niniejszej sprawie – Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że miesięczny dochód rodziny wnioskodawcy przekracza kryterium dochodowe rodziny, określone w art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, gdyż wynosi [...] zł (w przeliczeniu na osobę w rodzinie po [...] zł). Organ odwoławczy wyjaśnił, że na powyższą kwotę składa się wojskowa renta inwalidzka odwołującego w wysokości [...] zł, dochód z wynajmu mieszkania w wysokości [...] zł, emerytura żony wnioskodawcy S. K. w wysokości [...] zł oraz emerytura jego teściowej L. K. w wysokości [...] zł. Kolegium wskazało, że przekroczone kryterium dochodowego rodziny wyklucza przyznanie zasiłku celowego. Odnośnie specjalnego zasiłku celowego organ stwierdził, że jego przyznanie również jest niemożliwe, gdyż w przedmiotowej sprawie – jak ustalił organ I instancji – nie zachodzą szczególne uzasadnione okoliczności do jego przyznania. Skarżący jest w stanie zaspokoić własne potrzeby bytowe z otrzymywanych miesięcznych dochodów rodziny. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję ostateczną skarżący W. K. podniósł, że Kolegium ustaliło wysokość dochodu jego rodziny "nie uwzględniając rozchodu". Nie wzięło bowiem pod uwagę kosztów, jakie skarżący poniósł w sprawie ustanowienia służebności drogi koniecznej dla jego nieruchomości. Ponadto organ II instancji nie uwzględnił "kar nałożonych przez komornika" za niestawienie się przez skarżącego na rozprawie w sprawie karnej dotyczącej usunięcia słupków ograniczających dostęp do jego warsztatu. Pominięto również okoliczność, że rodzina skarżącego, "w celu zabezpieczenia roszczeń i utrzymania się przy życiu" sprzedaje maszyny stanowiące jej dorobek. Jednocześnie skarżący podkreślił, że powyższe okoliczności zmusiły go do zaciągnięcia kredytów hipotecznego i gotówkowych. W podsumowaniu tego stanowiska wniósł o: 1. " wydanie postanowienia pozwalającego mu na odzyskanie utraconego mienia i wypłatę rekompensaty za niesłuszne oskarżenia"; 2. "wydanie postanowienia pozwalającego podzielić działki nr [...] – moja i nr [...] – sąsiadki, w poprzek (...)"; 3. obciążenie kosztami "instytucji lub osób, które dopuściły do sytuacji, w której odebrane przez sąd (...) w 1995 r. budynki zostały w grudniu 2009 r. pozbawione dojazdu, były zalewane i pozbawione wentylacji i drogi dojazdowej". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Mając na względzie wnioski skarżącego zawarte w skardze, na wstępie należy wyjaśnić, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 p.p.s.a., który stanowi między innymi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę według kryteriów określonych powyższymi przepisami należy stwierdzić, że skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego odpowiada prawu. Przypomnieć należy, że rozstrzygnięcie to wydane zostało w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego, którego skarżący domagał się we wniosku z dnia 16 sierpnia 2013 r., wskazując jako cel wnioskowanej pomocy pokrycie kosztów leczenia, w tym zakupu leków oraz dojazdów na kontrole lekarskie do L. Otóż, zasady, tryb oraz procedurę przyznawania pomocy osobom potrzebującym reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 163 z późn. zm., dalej jako "u.p.s."). Jedną z form pomocy społecznej jest przewidziany w art. 39 tej ustawy zasiłek celowy, który może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (ust. 1), w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Przepis art. 2 ust. 1 u.p.s. wyjaśnia natomiast, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei według art. 3 ust. 2 u.p.s., zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4). Powołane przepisy kształtują zatem zasadę pomocniczości polegającą na obowiązku państwa udzielenia obywatelowi pomocy w przezwyciężeniu trudnej sytuacji materialnej, w jakiej się znajduje on lub jego rodzina. Przywołany obowiązek państwa nie jest jednak bezwzględny, gdyż nie można go sprowadzać do konieczności wyręczania jednostki w zadaniach, które może ona zrealizować samodzielnie. Pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka po wykorzystaniu swoich uprawnień, zasobów i możliwości przestaje być samowystarczalna. Ponadto podkreślić należy, iż pomoc społeczna udzielana jest osobom i rodzinom, które spełniają jednocześnie dwa kryteria, a mianowicie: kryterium dysfunkcji, o którym mowa w art. 7 u.p.s. – między innymi ubóstwo, sieroctwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba oraz kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy. W przypadku osoby w rodzinie kryterium to wynosi [...] zł (art. 8 ust. 1 pkt 2 oraz art. 9 ust. 8 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. "b" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej – Dz.U. z 2012 r. poz. 823). W stanie faktycznym niniejszej sprawy organy obu instancji zasadnie uznały, że skarżący nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do pobierania świadczeń z pomocy społecznej. Z niewadliwych ustaleń organów wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i teściową, a łączny dochód tej trzyosobowej rodziny wynosi [...] zł, co w przeliczeniu na jedną osobę daje kwotę [...]zł. Na dochód ten składa się wojskowa renta inwalidzka skarżącego w wysokości [...] zł, dochód z wynajmu mieszkania w wysokości [...] zł, emerytura jego żony w wysokości [...] zł oraz emerytura jego teściowej w wysokości [...] zł. Z tej przyczyny nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skarżącego, jakoby organy niewłaściwie ustaliły wysokość dochodu jego rodziny, albowiem nie wzięły pod uwagę wydatków ponoszonych przez skarżącego w związku z toczącymi się z jego udziałem postępowaniami sądowymi wynikającymi ze sporów sąsiedzkich odnośnie rozgraniczenia nieruchomości, jak też wydatków związanych z leczeniem skarżącego. Przepis art. 8 u.p.s., precyzyjnie bowiem określa sposób obliczenia dochodu osoby domagającej się udzielenia wsparcia z pomocy finansowej, w tym w art. 8 ust. 4 u.p.s. enumeratywnie wymienia rodzaje świadczeń i należności, których do dochodu się nie wlicza. Z przepisów tych nie wynika jednak, by od dochodu wnioskodawcy należało odliczać jakiekolwiek z ponoszonych przez niego wydatków, w tym na cele wskazane przez skarżącego. [...] obciążeń pomniejszających dochód, jak i katalog przychodów odliczanych od dochodu są zaś na gruncie ustawy o pomocy społecznej zamknięte (por. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 700/06, LEX nr 320923). Dlatego należy zatem zgodzić się ze stanowiskiem organów, iż przekroczenie przez skarżącego kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s., uniemożliwiało przyznanie mu na podstawie art. 39 u.p.s. zasiłku celowego na wskazane przez niego cele. W tej sytuacji – jak słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji – żądanie skarżącego mogło być rozważone jedynie pod kątem zasadności przyznania mu specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 u.p.s. Zgodnie bowiem z tym przepisem, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Jak jednak wynika z powołanej regulacji, warunkiem przyznania specjalnego zasiłku celowego jest wystąpienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". W orzecznictwie sądowym "szczególnie uzasadniony przypadek" oznacza przypadek wyrazisty, odbiegający od sytuacji osób spełniających kryteria dochodowe (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. IV SA/Gl 155/07, LEX nr 509368). Przypadek ten musi być przy tym na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok WSA w L. z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. III SA/Kr 401/11, LEX nr 1114175). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego "szczególnie uzasadniony przypadek" to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych (por. wyrok NSA z dnia 12 maja 2011 r., sygn. I OSK 164/11, LEX nr 1080954). Ponadto należy podkreślić, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania na mocy art. 41 u.p.s. zasiłku celowego specjalnego (tak jak i w przypadku zasiłku celowego "zwykłego", o którym mowa w art. 39 u.p.s.), zapada w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że organ pomocy społecznej może odmówić przyznania tych świadczeń nawet wówczas, gdy wnioskodawca spełnia ustawowe kryteria. Uznanie administracyjne pozwala bowiem organowi na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe. W ocenie Sądu organy – uznając w niniejszej sprawie za bezzasadne również przyznanie stronie specjalnego zasiłku celowego – nie naruszyły granic uznania administracyjnego. Zasadnie przy tym przyjęto, że sytuacja życiowa, zdrowotna i materialna skarżącego nie pozwala na zakwalifikowanie jej jako "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 u.p.s. Skarżący – jak wynika z akt sprawy – ma zaspokojone niezbędne potrzeby bytowe i obiektywnie nie jest osobą ubogą. Poza stałym dochodem, który przeszło trzykrotnie przekracza kryterium dochodowe, posiada również majątek w postaci jednorodzinnego domu, nieruchomości rolnej oraz mieszkania, które wynajmuje. Z majątku tego może on zatem osiągać wymierne dochody, ewentualnie częściowo spieniężyć go celem zgromadzenia środków na pokrycie kosztów leczenia i dojazdów do lekarza. W tej sytuacji konieczność systematycznego ponoszenia wydatków na leki i spłaty zaciągniętych pożyczek, czy też fakt poniesienia kosztów sądowych w toczących się z jego udziałem postępowaniach, w żaden sposób nie mogą być uznane za "szczególnie uzasadniony przypadek". Co więcej, przyznanie skarżącemu wnioskowanej pomocy – w ocenie Sądu – przeczyłoby zasadom pomocy społecznej określonym w art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s., skoro jest on w stanie samodzielnie wygospodarować środki na pokrycie zgłoszonych potrzeb. Z regulacji tych wynika bowiem, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych na finansowanie dowolnych celów w wysokości dla nich wygodnej, oczekiwanej, czy pożądanej. Świadczenia z pomocy społecznej powinny być zatem przeznaczane na zaspokajanie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy, a nie na podnoszenie standardów ich codziennego funkcjonowania. Z tych wszystkich względów, wobec braku uzasadnionych podstaw do uwzględnienia skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na mocy art. 151 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu.