II SA/Lu 1218/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia NSA Jerzy Dudek po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej projekt scalenia gruntów; - w zakresie sprzeciwu skarżącego od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 1218/16 postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 21 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 1218/16 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił J. H. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Referendarz na podstawie formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy druk PPF ustalił, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jest osobą cierpiącą na szereg dolegliwości wymagających stałego leczenia, niepełnosprawną, nie osiągającą żadnych innych dochodów prócz emerytury w kwocie [...] zł, zamieszkującą w domu o powierzchni [...] o wartości [...] zł, który wynajmuje nie opłacając jednak z tego tytułu czynszu. Do stałych miesięcznych kosztów utrzymania skarżący zaliczył wydatki związane z opłatami za media – [...]złotych, zakupem węgla i drzewa na ogrzewanie oraz zapewnienie ciepłej wody – [...] złotych, kosztami leczenia – [...] złotych, bieżącymi remontami zamieszkiwanej nieruchomości – [...] złotych oraz spłatę pożyczki na zakup pompy ciepła – [...] złotych. Z emerytury skarżącego potrąceniu podlega kwota [...] złotych. Oświadczył, że nie posiada gospodarstwa rolnego i nigdy takiego nie przyjął. Skarżący oświadczył również, że posiada uczącą się córkę, którą wspomaga w miarę swoich możliwości a mianowicie wówczas, gdy pozostaną mu jakieś środki finansowe. Podkreślił również, że nie stać go na jej utrzymanie oraz, iż córka mimo tego, że nie ma internatu uczy się. Na druku PPF skarżący oświadczył, że nie stać go na ponoszenie żadnych kosztów i opłat sądowych oraz kosztów ustanowienia adwokata z wyboru. Ponadto podniósł, że analiza oświadczeń złożonych przez skarżącego na druku PPF w sprawach o sygnaturach akt IV SAB/Wa 130/12 , II SA/Lu 911/13, II SO/Lu 14/14 i II SO/15/14 oraz wniosków złożonych w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 718/15 wykazała, że na przestrzeni lat 2012 – 2016 skarżący uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy podawał niemal te same informacje dotyczące wysokości i rodzaju stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego. Z tych powodów – w ocenie referendarza - ustalenia wymagała wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego skarżącego. Dlatego też, mając na uwadze unormowanie § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy, wezwano go do nadesłania dokumentów źródłowych wskazujących na wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego. Odpowiadając na wezwanie skarżący nie nadesłał wymaganych dokumentów źródłowych. Mając na uwadze brak współdziałania ze strony skarżącego, referendarz uznał, że lekceważy on obowiązek nakładany na niego przez art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 255 p.p.s.a. w związku z ubieganiem się o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy wskazał, że z urzędu jest wiadomo, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, na które składają się grunty orne, łąka i las, tworzonego przez działki o numerach ewidencyjnych [...] i [...] (sygn. akt I SA/Lu 381/16). Wobec tego działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzekł o odmowie przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący w szczególności wskazał na swój zły stan zdrowia, który – w jego ocenie – powinien zostać wzięty pod uwagę w sprawie. Podniósł także, że rozstrzygnięcie referendarza zostało wydane bez podstawy prawnej, a poza tym referendarz powołał się na nieprawidłowe dane wynikające z decyzji oraz z PIT za 2015. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., w tym postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie uznał, że strona skarżąca nie wykazała tych przesłanek, pomimo, że w świetle powołanego przepisu to na niej, jako wnioskodawcy, spoczywał ten obowiązek. Należy bowiem podkreślić, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne, leży po jego stronie, zaś rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przez niego udowodnione (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2012, s. 618-619). Wnioskodawca powinien zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, na które powołał się w swym wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości – co miało miejsce w niniejszej sprawie - strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie dokumenty źródłowe dotyczące swego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego w trybie art. 255 P.p.s.a. Niedopełnienie obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że w rozpatrywanej sprawie referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia dokumentów źródłowych wskazujących na wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego (np. faktur VAT, rachunków) za okres grudzień 2016 r. oraz styczeń i luty 2017 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wskazał, że nie ma żadnych rachunków i nikt "nie nakazywał" do ich zbierania. Wyjaśnił jedynie, że nie stać go na "duże wydatki". Wobec tych ustaleń należy wskazać, że skarżący w rzeczywistości nie wykonał wezwania referendarza. Postępowanie skarżącego, w kontekście powyższego, należy ocenić jako uchylanie się od podania informacji niezbędnych dla wszechstronnej i właściwej oceny, czy sytuacja majątkowa wnioskodawcy w pełni odpowiada przesłankom wymienionym w art. 246 P.p.s.a. Podkreślić bowiem należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko wobec osób, które w sposób przekonujący wykazały, że spełniają przesłanki do otrzymania pomocy. Do wykazania w sposób rzetelny swojej rzeczywistej sytuacji finansowej skarżący w tej sprawie nie dążył. Nie ma podstaw do uwzględnienia żądania osoby, która nie wykaże, że spełnia warunki do otrzymania wnioskowanego prawa pomocy. Zasadniczą więc kwestią jest, że wnioskodawca nie przedstawił niezbędnych informacji oraz dokumentów, które pozwoliłyby na ustalenie jego aktualnej i rzeczywistej sytuacji materialnej. Konkludując przyjąć należało, że sytuacji tak przedstawionej przez skarżącego nie można uznać za spójną, pełną i nie budzącą wątpliwości, co prowadzi do oceny, iż strona nie wykazała w sposób wiarygodny i rzetelny, że spełniła przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł, jak w postanowieniu.