II SA/Lu 1218/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Jarosław Harczuk po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej projekt scalania gruntów p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy druk PPF wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wniosek uzasadniła tym, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jest osobą cierpiącą na szereg dolegliwości wymagających stałego leczenia, niepełnosprawną, nie osiągającą żadnych innych dochodów prócz emerytury w kwocie [...]złotych netto, zamieszkującą w domu o powierzchni [...] m2 o wartości [...] złotych, który wynajmuje nie opłacając jednak z tego tytułu czynszu. Do stałych miesięcznych kosztów utrzymania skarżący zaliczył wydatki związane z opłatami za media – [...] złotych, zakupem węgla i drzewa na ogrzewanie oraz zapewnienie ciepłej wody – [...] złotych, kosztami leczenia – [...] złotych, bieżącymi remontami zamieszkiwanej nieruchomości – [...] złotych oraz spłatę pożyczki na zakup pompy ciepła – [...] złotych. Z emerytury skarżącego potrąceniu podlega kwota [...]złotych. Oświadczył, że nie posiada gospodarstwa rolnego i nigdy takiego nie przyjął. Skarżący oświadczył również, że posiada uczącą się córkę, którą wspomaga w miarę swoich możliwości a mianowicie wówczas, gdy pozostaną mu jakieś środki finansowe. Podkreślił również, że nie stać go na jej utrzymanie oraz, iż córka mimo tego, że nie ma internatu uczy się. Na druku PPF skarżący oświadczył, że nie stać go na ponoszenie żadnych kosztów i opłat sądowych oraz kosztów ustanowienia adwokata z wyboru. Wezwaniem z dnia 22 lutego 2017 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do nadesłania dokumentów źródłowych wskazujących na wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego (np. faktur VAT, rachunków) za okres grudzień 2016 r. oraz styczeń i luty 2017 r. Poinformowano jednocześnie skarżącego, że wezwanie jest następstwem tego, iż analiza składanych przez niego wniosków o przyznanie prawa pomocy z okresu ostatnich 2 lat wykazała, że na druku PPF podaje niemal te same informacje. Zachodzi więc potrzeba ich uaktualnienia. Odpowiadając na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 13 marca 2017 r. oświadczył, że nie posiada żadnych dokumentów dotyczących wysokości kosztów utrzymania. Starszemu referendarzowi sądowemu z urzędu jest wiadomo, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,90 ha, na które składają się grunty orne, łąka i las, tworzonego przez działki o numerach ewidencyjnych [...] i [...] (sygn. akt I SA/Lu 381/16). Starszy referendarz sądowy stwierdził, że: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania nie mają osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia (por. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 162/11 – Lex nr 786724) bądź osoby posiadające dochody, które nie są w stanie pokryć wydatków związanych z najistotniejszymi potrzebami życiowym (por. postanowienie WSA w Lublinie z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Lu 152/10 – Lex nr 784353). Ustalenie możliwości ponoszenia wydatków związanych z najistotniejszymi potrzebami życiowym, czy też braku środków do życia wymaga ustalenia relacji między wysokością kosztów utrzymania koniecznego a realnymi dochodami. Analiza oświadczeń złożonych przez skarżącego na druku PPF w sprawach o sygnaturach akt IV SAB/Wa 130/12 (data wniosku 18 października 2012 r.), II SA/Lu 911/13 (data wniosku 13 listopada 2013 r.), II SO/Lu 14/14 i II SO/15/14 (datowane na dzień 8 kwietnia 2014 r.) oraz wniosków złożonych w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 718/15 (z dnia 12 listopada i z dnia 9 lipca 2014 r.) wykazała, że na przestrzeni lat 2012 – 2016 skarżący uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy podawał niemal te same informacje dotyczące wysokości i rodzaju stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego. Zaliczał do nich wydatki związane z kosztami swojego leczenia w wysokości [...] złotych, koszty bieżących remontów w wysokości [...] złotych, koszt zakupu węgla i drzewa w kwocie [...]złotych – [...] złotych oraz koszt za media (zużycia wody, wywozu szamba, koszy zużycia gazu w butlach oraz zużycia energii elektrycznej) w łącznej wysokości [...] złotych miesięcznie. Ponadto zsumowanie wykazanych przez skarżącego w niniejszej sprawie miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego wykazało, że są one wyższe ([...] złotych, nie wliczając do tego kwoty potrącanej przez komornika) od jego realnych miesięcznych dochodów ([...] złotych netto). Z tych powodów ustalenia wymagała wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego skarżącego. Dlatego też, mając na uwadze unormowanie § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. z 2015 r., poz. 1257), wezwano go do nadesłania dokumentów źródłowych wskazujących na wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego. Wniosek o przyznanie prawa pomocy składany na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 p.p.s.a.) powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 września 2013 r. (II OZ 777/13) stwierdził, że konstrukcja art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienia zaś tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym dąży się do uzupełnienia wniosku i określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Odpowiadając na wezwanie skarżący nie nadesłała dokumentów źródłowych wskazujących na wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego. W tym miejscu zauważyć należy, że skarżącemu w ramach toczących się z jego inicjatywy postępowań sądowoadministracyjnych sąd zwracał uwagę na konieczność składania na żądanie dokumentów źródłowych wskazujących wysokość kosztów utrzymania koniecznego. Otóż jak wynika z akt sprawy o sygn. IV SAB/Wa 130/12 na obowiązek złożenia dokumentów wskazujących na wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego, a więc i pośrednio na obowiązek ich posiadania skarżącemu zwrócono uwagę w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2012 r. (k. 36 - 42 akt), w wezwaniu z dnia 24 stycznia 2013 r. (k. 52 - 53 akt), postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2013 r., IV SAB/Lu 130/12 (k. 66 – 69 akt) oraz postanowieniu NSA z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OZ 251/13 (k. 87 – 90 akt). Skarżący zatem już co najmniej od dnia 24 grudnia 2012 r., kiedy to doręczono mu postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt IV SAB/WA 130/12 (k. 46 akt IV SAB/Lu 130/12) czy też najpóźniej od dnia 15 marca 2013 r., kiedy to doręczono mu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. akt IV SAB/Lu 130/12 (k. 74 akt IV SAB/Wa 130/12) powinien mieć świadomość potrzeby gromadzenia dokumentów źródłowych dotyczących wysokości kosztów utrzymania koniecznego i obowiązku ich przedkładania na wezwanie sądu (referendarza sądowego) w związku z ubieganiem się o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze brak współdziałania ze strony skarżącego, uznać należy, że lekceważy on obowiązek nakładany na niego przez art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 255 p.p.s.a. w związku z ubieganiem się o przyznanie prawa pomocy. W postanowieniu z dnia 23 lipca 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny (I OZ 635/13) stwierdził, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów w trybie art. 255 p.p.s.a. uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony. I właśnie z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Nie nadsyłając żądanych dokumentów źródłowych dotyczących wysokości kosztów utrzymania koniecznego skarżący uniemożliwił dokonanie oceny tego, czy nie ma możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bądź, czy poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego dla niego. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że skarżący wykazał zasadność swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. np. postanowienie NSA z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OZ 251/13, 4 lipca 2013 r., sygn. akt I OZ 546/13 czy z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II OZ 792/13). Wobec powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie postanowienia.