II SA/Lu 1248/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie WSA Jacek Czaja, NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Wójt Gminy [...] rozpoznając wniosek T. W. z dnia [...] r. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] odmówił przyznania wnioskodawczyni zasiłku okresowego z przeznaczeniem na zakup środków pomocniczych i leków. W odwołaniu od ww. decyzji T. W. zakwestionowała postanowienia z dnia [...] r. Nr [...] i [...] odmawiające wyłączenia Kierownika OPS w [...] i pracowników socjalnych. Poza tym wskazała, że organ nie udowodnił, że nie przysługuje jej zasiłek okresowy, czy okresowy w myśl art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Wskazała, że pomoc przyznana jej wcześniej nie powinna mieć wpływu na aktualne potrzeby. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu tego odwołania decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżona decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że T. W. nie przysługuje bezzwrotne świadczenie pieniężne w postaci zasiłku okresowego z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, poza tym rozważając przyznanie świadczenia z art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej również uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja w jakiej znajduje się wnioskodawczyni stanowi szczególnie uzasadniony przypadek. Analizując ustalenia zaskarżonej decyzji w kontekście całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie Kolegium stwierdziło, że podziela ustalenia i wnioski organu pierwszej instancji, który wydał prawidłowe rozstrzygnięcie, odmawiając przyznania zasiłku okresowego. T. W. dysponująca stałym dochodem otrzymuje od organu różnorodną pomoc. W uzasadnieniu organ powołał się na m.in. decyzję z dnia [...] r. Nr [...] w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego w wysokości [...] zł, decyzję z dnia [...] r. Nr [...] przyznającą pomoc żywnościową w wys. [...] zł w grudniu 2015 r., decyzję z dnia [...] r. Nr [...] przyznającą pomoc w ramach wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w formie świadczenia pieniężnego w wysokości [...] zł miesięcznie od [...] r. do [...] r., czy decyzję z dnia [...] r. Nr [...] przyznającą pomoc w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od [...] r. do [...] r. oraz decyzję z dnia [...] r. Nr [...] przyznającą specjalny zasiłek celowy w wys. [...] zł, jak i decyzję z dnia [...] r. Nr [...] przyznającą specjalny zasiłek celowy w wysokości [...] zł). Poza tym zwrócił uwagę organ odwoławczy, że odwołująca podnosi że na leki i środki pomocnicze wydaje ok. [...] zł miesięcznie. Dostarczyła fakturę za zakupione lekarstwa z [...] r. na kwotę [...]zł, z ostatniego miesiąca faktura nie została dostarczona. Kolegium podkreśliło, że mając na uwadze wyżej wskazaną pomoc i własne możliwości T. W. jest w stanie zaspokoić potrzeby związane z zakupem leków i środków pomocniczych. Kolegium zauważyło, że zasiłek okresowy z art. 41 pkt 2 ww. ustawy jest przyznawany w szczególnie uzasadnionych przypadkach i podkreślenia wymaga, że w sytuacji T. W. posiadającej stały dochód i otrzymującej pomoc społeczną, w tym również na zakup leków i środków pomocniczych, Kolegium nie widzi możliwości przyznania wnioskowanej pomocy. Kolegium stwierdziło, że rolą pomocy społecznej nie jest całkowite utrzymywanie wnioskodawców i pozytywne załatwianie ich wszystkich wniosków zgodnie ze zgłaszanym zapotrzebowaniem, lecz pomoc w przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, iż są nieuzasadnione i nie mają wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. W odwołaniu T. W. zaskarżyła postanowienia z dnia [...] r.: Nr [...], w którym Wójt Gminy [...] odmówił wyłączenia Kierownika OPS w [...] - B. Ś. od udziału w sprawie z wniosku z dnia [...] r. o przyznanie świadczeń na zakup opału, leków i środków pomocniczych oraz Nr OPS. 10.2016, w którym Kierownik OPS w [...] odmówił wyłączenia pracowników socjalnych -H. L. i E. W. od udziału w sprawie z wniosku z dnia [...] r. o przyznanie świadczeń na zakup opału, leków i środków pomocniczych. Kolegium podziela stanowiska zajęte przez Wójta Gminy [...] i Kierownika OPS w [...] w ww. postanowieniach, ponieważ nie widzi podstaw do wyłączenia ww. osób od udziału w przedmiotowej sprawie. Ponadto postanowienia w sprawie wyłączenia od udziału w sprawie Kierownika OPS w [...] i pracowników socjalnych podejmowane były przez właściwe osoby będące bezpośrednimi przełożonymi tych pracowników, tj. odpowiednio Wójta Gminy [...] i Kierownika OPS w [...]. Zdaniem Kolegium organ pomocy społecznej w uzasadnieniu decyzji wskazał dlaczego odmówił przyznania zasiłku okresowego z art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej i Kolegium, w uzasadnieniach niniejszej decyzji wyjaśniło również tę kwestię, tj. dlaczego nie przysługuje wnioskodawczym zasiłek okresowy z art. 38 ustawy o pomocy społecznej oraz dlaczego nie został przyznany jej zasiłek okresowy z art. 41 pkt 2 tej ustawy. Brak też jest przeciwwskazań do orzekania w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania danej formy pomocy na kilka różnych celów ramach tej samej formy pomocy w jednej decyzji. Kolegium stwierdziło, że pomoc przyznana wcześniej nie pozostaje bez wpływu na aktualnie rozpatrywaną sprawę. Przede wszystkim daje obraz wysokości otrzymywanego wsparcia z pomocy społecznej i w sprawach, w których udzielenie danej formy pomocy nie jest obligatoryjne, może mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy w przypadku istnienia związku wcześniej przyznanej pomocy z przedmiotem sprawy aktualnie rozpatrywanej lub niewielki, czy też jedynie symboliczny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższe rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. T. W. wskazała na obowiązek zastosowania art. 24 k.p.a. wobec "A. , C. ". W ocenie skarżącej organy wskazują na nieprawdziwe okoliczności dotyczące jej sytuacji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem żądania skarżącej było przyznanie zasiłku okresowego, zatem zastosowanie w niniejszej sprawie znajdują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1930 ze zm.) - dalej jako "u.p.s." obecnej sytuacji finansowej Ośrodka Pomocy Społecznej. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Powyższe potwierdza również dyspozycja art. 38 ust. 1 i 2 u.p.s., określającego przesłanki przyznawania pomocy w formie zasiłku okresowego. Zgodnie z tym przepisem zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. O przyznaniu takiego świadczenia decyduje zatem aktualna sytuacja bytowa i rodzinna wnioskodawcy, w tym kwestia zachowania określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. kryterium dochodowego, które w przypadku osoby samotnie gospodarującej w czasie orzekania przez organy obu instancji wynosiło [...] zł (§ 1 pkt 1 lit "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej – Dz. U. z 2015 r. poz. 1058). Z niewadliwych ustaleń organów administracji wynika, że skarżąca prowadzi obecnie samodzielne gospodarstwo domowe. Pozostaje w separacji z mężem, który mieszka w tym samym budynku. Jej dochód, który stanowi emerytura w wysokości [...] zł miesięcznie, przekracza wskazane powyżej kryterium dochodowe warunkujące przyznanie zasiłku okresowego na podstawie art. 38 u.p.s. Na wysokość dochodu skarżącej w rozumieniu art. 8 ust. 1 – 4 u.p.s. nie ma przy tym wpływu okoliczność, że z jej emerytury potrącane są egzekwowane przez komornika należności niealimentacyjne w wysokości [...] zł. W związku z powyższym należy uznać, że organy administracji prawidłowo, już na etapie subsumpcji, przyjęły jako podstawę orzekania w niniejszej sprawie przepis art. 41 pkt 2 u.p.s. Zgodnie z tym unormowaniem, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. W tej sytuacji rozstrzygnięcie w przedmiocie wnioskowanego przez skarżącą zasiłku, w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego, zależy od uznania organu, który nie będąc związany ścisłymi kryteriami przyznania tego świadczenia ustala, czy w danej sprawie ma miejsce szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s. Wskazać należy, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00). W ocenie Sądu organy administracji w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i zasadnie uznały, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania skarżącej zasiłku okresowego w trybie art. 41 pkt 2 u.p.s. Podkreślić trzeba, że za "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu powyższego przepisu nie sposób uznać każdej, nawet niezbędnej potrzeby bytowej. Pojęcie to – jak podkreśla się w orzecznictwie – dotyczy bowiem wyłącznie sytuacji drastycznych, niecodziennych, nie tylko nadzwyczajnych, lecz także wykraczających poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok NSA z dnia 14 października 2010 r., sygn. akt I OSK 803/10, dostępny w CBOSA). Dlatego też do najczęstszych przypadków przyznania pomocy, o których stanowi art. 41 u.p.s., zalicza się zdarzenie losowe takie jak stan klęski żywiołowej lub ekologicznej. Taką sytuacją z całą pewnością skarżąca nie jest dotknięta. Jak już wyżej wskazano, posiada ona stały dochód i to w kwocie przekraczającej ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. Jednocześnie – pomimo przekroczonego kryterium – skarżąca od lat regularnie uzyskuje w szerokim zakresie pomoc w formie różnorodnych świadczeń z pomocy społecznej. Sytuacja materialna skarżącej nie pozwala zatem na przyjęcie, że nie jest ona w stanie zaspokoić aktualnych potrzeb bytowych, w szczególności związanych z zakupem środków pomocniczych i leków, bez otrzymania dodatkowego wsparcia w postaci zasiłku okresowego. Zdaniem Sądu, dokonana przez organy obu instancji ocena sytuacji życiowej skarżącej nie nosi cech dowolności oraz nie przekracza granic uznania administracyjnego, przy czym prowadząc postępowanie wyjaśniające organy nie naruszyły zasad wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Podkreślić wypada, że rozpoznając wniosek T. W. o przyznanie zasiłku okresowego organ pierwszej instancji powinien mieć na uwagę także wielkość środków, jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej, albowiem okoliczność ta nie może być pomijana podczas rozdysponowywania środków pomocy społecznej. Oczywistym jest bowiem, że środki te nie są nieograniczone i organ zmuszony jest nimi gospodarować w sposób umożliwiający udzielenie racjonalnego wsparcia jak największej liczbie osób potrzebujących. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych na finansowanie wszystkich celów w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Ocena przesłanek do przyznania zasiłku okresowego w trybie art. 41 pkt 2 u.p.s. musi być zatem dokonywana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy. Reasumując stwierdzić należy, że orzeczona odmowa przyznania T. W. zasiłku okresowego z przeznaczeniem na zakup środków pomocniczych i leków, mieści się w granicach uznania administracyjnego. Końcowo wypada stwierdzić, że bezzasadny jest podniesiony w skardze zarzut niewyłączenia od orzekania w niniejszej sprawie członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego – K. A. i Z. C., bowiem nie zachodzą w ich przypadku żadne przesłanki wynikające z art. 24 k.p.a. W szczególności przesłanki takiej nie może stanowić fakt, że wskazani członkowie SKO w L. orzekali w innych sprawach skarżącej, w których rozstrzygnięcia były dla niej niekorzystne. Z tych wszystkich względów Sąd, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.