II SA/Lu 13/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Witold Falczyński, Protokolant Starszy asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 lutego 2013 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia ...Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania T. P. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia .... o odmowie przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad ojcem M. P. Organ I instancji wskazał, że M. P. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej opieki w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, jednak pozostaje on w związku małżeńskim z M. P. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, co uniemożliwia przyznanie jego synowi świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tylko w sytuacji, gdyby żona M. P. posiadała znaczny stopień niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego synowi. W odwołaniu T. P. podnosił, że mieszka wraz z rodzicami i opiekuje się nimi, bowiem oboje ze względu na stan zdrowia takiej opieki wymagają (ojciec jest po udarze, ma niedowład prawostronny i amputowaną prawą nogę, matka również cierpi na liczne schorzenia). W związku z koniecznością opieki nad rodzicami wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia, zmuszony był również zrezygnować z dalszej nauki, posiada jedynie gospodarstwo rolne o pow. 5,37 ha, z czego ok.3, 40 ha wykorzystuje rolniczo pod uprawę zbóż. Wyjaśnia, że praca w gospodarstwie rolnym nie uniemożliwia mu sprawowania opieki nad rodzicami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło odwołania i podzielając stanowisko oraz argumentację organu I instancji utrzymało jego decyzję w mocy. Kolegium podkreśliło, że przepis art.17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych bezwzględnie uniemożliwia przyznanie świadczenia osobie pozostającej w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł T. P. domagając się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżący podniósł, że wniosek o przyznanie świadczenia złożył w dniu 28 lutego 2011r., dlatego organ powinien rozpoznać go na podstawie obowiązujących w tym dniu przepisów, które nie uniemożliwiały przyznania osobie pozostającej w związku małżeńskim świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem skarżącego, warunkiem zastosowania przesłanki negatywnej pozostawania przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim jest dokonanie oceny czy małżonek jest rzeczywiście w stanie sprawować opiekę nad osobą jej wymagającą. Skarżący wskazał więc, że jego matka ze względu na liczne schorzenia (kardiologiczne, kręgosłupa) nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem, który jest osobą leżącą, wymagającą stałej pomocy, podnoszenia, wykonywania czynności związanych z higieną etc., a jedyną osobą mogącą zapewnić opiekę nad nim jest skarżący. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Materialnoprawną podstawą jej wydania był art. 17 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny (z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności), a także opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezspornie skarżący jako syn M. P. należy do kręgu osób zobowiązanych względem niego do alimentacji, zaś M. P. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności i wymaga stałej opieki (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia 7 lutego 2007r., k. 8 akt admin.) Skarżący nie spełnia jednak przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Na tle przepisu art. 17 ust. 1 ustawy jeszcze do niedawna istniały rozbieżności w orzecznictwie sądowo-administracyjnym co do tego czy posiadanie gospodarstwa rolnego wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W dniu 11 grudnia 2011r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął w trybie art. 15 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., uchwałę w składzie siedmiu sędziów, sygn. akt I OPS 5/12, w której stwierdził, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Zasadniczo uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie, w której została podjęta (art. 187 § 2 P.p.s.a.), ma ona jednak także tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 P.p.s.a. Oznacza to, że uchwała taka dotyczy nie tylko danej sprawy, ale wszystkich spraw o podobnym stanie faktycznym i prawnym. Dopóki nie nastąpi zmiana stanowiska zawartego w uchwale, dopóty sądy administracyjne (pośrednio nim związane) stanowisko to powinny respektować. Powołany przepis nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy analogicznej do tej, w której podjęto uchwałę, w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu NSA. Jedyną możliwością odstąpienia od stanowiska zawartego w uchwale stanowi wystąpienie przez skład niepodzielający tego stanowiska do odpowiedniego składu NSA z zagadnieniem prawnym (por. J. Drachal, A. Wiktorowska, P. Wajda w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2011, s.868 oraz wyroki NSA z dnia 13 marca 2008r., II FSK 147/07, z dnia 27 listopada 2007r., I FSK 1385/07, z dnia 11 grudnia 2007r., I FSK 231/07, z dnia 28 lipca 2005r., II FSK 576/05). Jeżeli jednak WSA podziela wykładnię prawa zawartą w uchwale NSA, nie ma obowiązku uruchamiania procedury przewidzianej w art. 269 § 1 P.p.s.a. tj. zwracania się do odpowiedniego składu NSA o ponowne zajęcie się danym zagadnieniem prawnym i ewentualne podjęcie odmiennej uchwały (por. wyrok WSA z dnia 16 października 2007r., III SA/Wa 1409/07). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie niniejszym podziela pogląd prawny, wyrażony w powołanej uchwale składu siedmiu sędziów w sprawie I OPS 5/12, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. W uchwale tej wskazano, że "prowadzenie gospodarstwa rolnego, oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzanie gospodarstwem. Zatem przy właściwej organizacji pracy, rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne – zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną (...). Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia zatem rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem. Bezspornie skarżący T. P. posiada gospodarstwo rolne o pow. 5,37 ha, a zatem – w świetle powołanej uchwały – świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem M. P. nie może mu być przyznane, niezależnie od tego, że – jak twierdzi skarżący - prowadzenie gospodarstwa nie uniemożliwia mu sprawowania opieki nad ojcem. Słusznie również organ wskazał, że świadczenie nie może być przyznane ze względu na to, że M. P. pozostaje w związku małżeńskim i jego żona nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy – zarówno w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji, jak i w dacie złożenia wniosku przez skarżącego tj. 28 lutego 2011r. - stanowi bowiem wprost, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, z tym że obecnie możliwe jest przyznanie takiego świadczenia, jeżeli drugi ze współmałżonków posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Wyłączona jest więc co do zasady możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zarówno osobie należącej do kręgu osób wskazanych w art. 17 ust. 1, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z inną osobą, jak i małżonkowi sprawującemu opiekę nad współmałżonkiem i wyłączenie to jest niezależne od tego czy współmałżonek, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest w stanie opiekować się drugim współmałżonkiem, wymagającym stałej opieki. Należy przy tym wyjaśnić, że decyzja w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter związany, co oznacza, że organ rozstrzygając sprawę ocenia wyłącznie to czy zachodzą ustawowe przesłanki, nie może natomiast uwzględniać innych okoliczności, w tym względów społecznych. Skoro więc ustawa o świadczeniach rodzinnych nie daje podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie prowadzącej gospodarstwo rolne ani osobie, która ubiega się o nie w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, to organy administracji nie mogły wydać decyzji uwzględniającej wniosek skarżącego. Z tych względów stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza obowiązujących przepisów, a skarga na nią podlega oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.