II SA/Lu 130/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Protokolant Referent stażysta Natalia Kopiś po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 września 2019 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi M. C. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę [...]zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym [...] zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. We wniosku z dnia [...] listopada 2018r. A. Z. domagał się potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Jako uzasadnienie wniosku podał, że wyrokiem z dnia [...] 1982r. został skazany za uchylanie się od służby w jednostce zmilitaryzowanej, ponadto [...] 1982 roku uczestnicząc w manifestacji w L. został pobity przez ZOMO i w związku z tym przebywał w szpitalu, następnym razem został zatrzymany po godzinie 22:00 przez ZOMO i zawieziony na izbę wytrzeźwień. Wskazał również, że przed wydaniem wyroku w wyżej opisanej sprawie był bity i kopany w brzuch na posterunku Milicji Obywatelskiej w N. Decyzją z dnia [...] stycznia 2019r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił wnioskodawcy potwierdzenia żądanego statusu. Organ, wyjaśnił, że zgodnie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych ( Dz. U z 2015r. poz. 693 ) działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1 nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981r. Natomiast zgodnie z art. 3 ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu łub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956—1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154, z późn. zm.) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2014 r. poz. 1075), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Zdaniem organu żadna z przedstawionych przez wnioskodawcę okoliczności nie stanowi przesłanki o jakiej mowa w powołanych przepisach. Zwrócił uwagę, że według uzasadnienia wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego skazującego go na rok pozbawienia wolności w związku z samowolnym porzuceniem pracy wnioskodawca powoływał się na zły stan zdrowi, który nie pozwolił mu na pracę jako robotnik sieciowy, zajmujący się montażem słupów sieci linii wysokiego napięcia. Zakład pracy zaproponował mu pracę na terenie L. na co jednak nie wyraził zgody i porzucił pracę. Oznacza to, że pobudki porzucenia pracy nie były związane z działalnością na rzecz walki z komunizmem. Powodem do przyznania statusu osoby represjonowanej nie może być zwolnienie wnioskodawcy z pracy w związku z uczestniczeniem w manifestacji, o czym mówi art. 3 pkt 3 lit. d ustawy, skoro doszło do porzucenia pracy. Organ zwrócił uwagę, że wyrok, który został obwieszczony publicznie mógł stanowić dla wnioskodawcy niekomfortową sytuację, lecz nie jest to przesłanka która spełnia warunki do przyznania statusu osoby represjonowanej. Odnosząc się do okoliczności pobicia w dniu 3 maja 1982 r. przez ZOMO, w wyniku czego miał doznać urazu głowy oraz utracił przytomność, organ podał, że istnieje jedynie wzmianka o jednodniowym pobycie w Oddziale Chirurgii Urazowej. Brak jest materiałów potwierdzających w jakich okolicznościach został pobity i uznania, że było to związane z udziałem w manifestacji. Organ zaznaczył przy tym, że przesłanką, która powinna być spełniona, jest uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia trwający powyżej 7 dni, natomiast materiał dowodowy nie wskazuje na taką okoliczność. Według organu nie ma także podstaw do przyznania wnioskodawcy statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Nigdy bowiem nie podnosił, aby prowadził działalność opozycyjną. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. Z. nie zgodził się z decyzją i uznał, że jest osoba represjonowaną " z przyczyn ówczesnego państwa PRL". Ponownie wskazał, że został skazany przez sąd wojskowy za uchylanie się od służby w jednostce zmilitaryzowanej, a nie za porzucenie pracy. Po wyroku był cały czas inwigilowany i musiał pracować pod groźbą pozbawienia wolności. Zdaniem skarżącego represją było także pobicie go na manifestacji, miał zapuchniętą twarz, otrzymał zastrzyk przeciwko tężcowi. Nie chciał dłużej zwolnienia z pracy, sam się leczył i poszedł do pracy, bo miał zdrowe ręce i nogi. Zauważył, że "zomowcy" nie wystawiali zaświadczeń o pobiciu. Skarżący wskazał, że pobiera najniższe świadczenie z ZUS-u, jest samotny i mieszka z mamą, która ma 95 lat. Odpowiadając na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedstawiona przez skarżącego narracja w żadnym razie nie podważa stanowiska Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych ( Dz. U z 2018r. poz. 690 ze zmianami ) przez osobę represjonowaną z powodów politycznych , której uznania statusu domagał się skarżący, rozumie się osobę która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz.U. poz. 154 , z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk, albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Rację ma organ dowodząc, że skarżący w żadnym razie nie przedstawił dowodów potwierdzających, aby w jego przypadku miała miejsce jakakolwiek okoliczność, opisana w cytowanym przepisie, umożliwiająca potwierdzenie jego statusu jako osoby represjonowanej. Mimo powoływania się we wniosku oraz w następnym piśmie na fakt pobicia przez funkcjonariuszy ZOMO podczas manifestacji na [...] 1982r., po czym miał przebywać w szpitalu, nie przedstawił żadnej dokumentacji medycznej obrazującej doznane wówczas obrażenia. W powołanym przez niego dokumencie opisanym jako "określenie wyników badania lekarskiego" sporządzonego przez lekarza neurologa psychiatrę , dla potrzeb sprawy sądowej z 1994r. ( [...] ) w sprawie uznania za niezdolnego do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia, bez daty jego sporządzenia, znajduje się natomiast wzmianka na podstawie twierdzenia skarżącego i jego matki, według której po wspomnianym pobiciu jeden dzień przebywał na Oddziale Chirurgii Urazowej i zniszczył kartę informacyjną. Nawet zakładając, że rzeczywiście doszło do pobicia skarżącego przez ZOMO podczas uczestnictwa w manifestacji, to należy zauważyć, że według art. 3 ust. 3 lit. a ustawy warunkiem uznania za osobą represjonowaną jest doznanie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni. Skarżący nie kwestionował, że w szpitalu przebywał krócej, co więcej stwierdził, że leczył się sam, do pracy natomiast poszedł, bo "miał zdrowe ręce i nogi". Równie bezzasadne jest żądanie przyznania statusu osoby represjonowanej z powodu porzucenia w dniu [...] 1982r. pracy w Zakładzie Wykonawstwa Sieci Elektrycznych K. Oddział w L. , jednostce zmilitaryzowanej, w której od [...] 1981r. był zatrudniony na stanowisku robotnika sieciowego. Wspomniany przepis art.4 ustawy w żadnym miejscu nie przewiduje porzucenia pracy jako przesłanki uzyskania statusu osoby represjonowanej. Słusznie także zauważył organ, że sam fakt porzucenia pracy nie był motywowany względami politycznymi, ale jak wynika z uzasadnienia wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego z [...] 1982r., warunkami pracy skarżącego, które uznał za szkodliwe. Powodu dla zakwestionowania oceny organu nie sposób upatrywać także w przytoczonych we wniosku okolicznościach zatrzymania skarżącego przez funkcjonariuszy ZOMO i umieszczenia na jedną noc w izbie wytrzeźwień mimo, że, jak opisał we wniosku "miał znikome promile" i pobicia w na posterunku MO w N. . W tym ostatnim przypadku oświadczenie skarżącego jest całkowicie gołosłowne, niczym nie poparte, sam skarżący wskazuje jedynie, że świadkowie tego zdarzenia już nie żyją. Żadnych informacji na ten temat nie przedstawił również organ. Żądanego statusu nie daje skarżącemu również powoływana we wniosku z dnia [...] listopada 2018r. o przyznanie uprawnień kombatanckich okoliczność obserwacji i inwigilacji przez MO. Ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych wiążę bowiem inwigilację z podjęciem wobec takiej osoby bezprawnego działanie polegającego na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia o czym stanowi art. 3 ust. 3 lit.b). Z akt wynika, że skarżący nigdy na takie zdarzenia się nie powoływał. Nie wspomina o nich także sam organ. Nie ma też podstaw, aby uznać go za działacza opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 ust.1 ustawy. Należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że opisana w art. 2 ust.1 ustawy działalność miała być prowadzona w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Skarżący nigdy nie wskazał, aby działał w ramach takich struktur lub we współpracy z nimi. Co więcej we wspomnianym wniosku przyznał, że nie zdążył z przystąpieniem do podziemnej solidarności w związku ze zmilitaryzowaniem jego zakładu pracy. Również ta okoliczność jest wystarczająca dla odparcia zarzutu wadliwej oceny zebranego materiału dowodowego. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2018r. poz. 1302 ) skargę należało oddalić. O wynagrodzeniu adwokata ustanowionego w ramach pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 251 § 1 wspomnianej ustawy w związku z § 21 ust. 1 pkt.1 lit c) i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu ( Dz. U z 2019r. poz. 18 ). Obejmuje ono 240 zł podwyższone o kwotę podatku od towarów i usług, wyliczoną według stawki 23%.