II SA/Lu 1309/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak,, Sędzia NSA Maria Wieczorek (spr.), Protokolant Przemysław Gumieniak, po rozpoznaniu w dniu 21 września 2004r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2003 Nr [...] w przedmiocie kary dyscyplinarnej zwolnienia ze służby 1. uchyla zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej , oraz poprzedzające je orzeczenie dyscyplinarne Naczelnika Urzędu Celnego w Nr [...] z dnia [...] czerwca 2003r., 2. określa, że wymienione w punkcie 1 orzeczenia nie podlegają wykonaniu w całości, 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz P. S. kwotę 250 złotych (dwieście pięćdziesiąt ) tytułem kosztów postępowania. Dyrektor Izby Celnej orzeczeniem dyscyplinarnym Nr [...] z dnia [...] wydanym na postawie art. 437 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U Nr 555 z późn. zm.) w związku z art. 79 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania P. S. z dnia [...] lipca 2003 r. od orzeczenia dyscyplinarnego Naczelnika Urzędu Celnego Nr [...] z dnia [...] czerwca 2003 r., orzekł o otrzymaniu w mocy orzeczenia dyscyplinarnego organu pierwszej instancji. Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego Dyrektora Izby Celnej wynika, że orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...] czerwca 2003 r. Naczelnik Urzędu Celnego uznał P. S. winnym tego, że w dniach 1 października 2002 r. - 2 października 2002 r. na trasie K. – B. nierzetelnie sprawował nadzór nad prawidłowym przebiegiem procedury tranzytu towaru w postaci 50.010 paczek papierosów różnych marek, objętych wyżej wymienioną procedurą według dokumentu SAD Nr [...] z dnia [...] września 2002 r., przewożonego samochodem dostawczym marki Ford Transit o numerze rejestracyjnym [...], gdyż w wyniku powtórnej kontroli celnej samochodu przewożącego przedmiotowy towar ustalono, że nie zgadza się ilość oraz gatunek przedstawionych papierosów, przez co doszło do naruszenia obowiązku służbowego, określonego w art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej i wymierzył karę dyscyplinarną "wydalenie ze służby celnej". W dniu [...] lipca 2003 r. P. S. złożył odwołanie wnosząc jednocześnie o zmniejszenie wymiaru kary. Według ukaranego zastosowana wobec niego kara jest zbyt surowa, nie dająca żadnej szansy poprawy wykonywania przez niego czynności służbowych. Do swoich obowiązków starał się zawsze podchodzić rzetelnie i sumiennie, zgodnie z etyką zawodu i z własnymi normami etycznymi. Ukarany nie był obecny przy załadunku przedmiotowego towaru, nie widział więc, jakie marki papierosów będą przewożone, natomiast przy dokumencie SAD brakowało dokumentu specyfikacji oraz jakiegokolwiek innego dokumentu szczegółowo wskazującego rodzaj towaru. W konwoju uczestniczyli pracownik Agencji Detektywistycznej "[...]", czuwający nad bezkolizyjnym przeprowadzeniem samochodu, którym przewożony był towar. Konwój przebiegał bez problemów, natomiast postój w hotelu "[...]" koło E. podyktowany był opóźnieniem kontrahenta zagranicznego. Obwiniony przed udaniem się do hotelu dokładnie sprawdził stan zamknięć celnych oraz dokonał oceny ogrodzenia parkingu i prowadzonej na jego teren bramy wjazdowej. Rano po wyjściu na parking sprawdził stan zamknięć celnych i stwierdził, że są one nienaruszone. Następnie konwój udał się w kierunku przejścia granicznego w B., gdzie funkcjonariusze Wydziału Operacyjnego Izby Celnej w wyniku powtórnej kontroli celnej stwierdzili niedobór 5964 paczek papierosów. Skarżący stwierdził, że gdyby ilość papierosów była zgodna z dokumentami SAD, tranzyt papierosów byłby uznany za prawidłowy, gdyż w wyniku powtórnej kontroli celnej ujawniono "papierosy różnych marek" tak jak zostało to zapisane w dokumencie SAD. P. S. podkreślił, że ekspertyza plomb, którymi zabezpieczone zostały papierosy w trakcie tranzytu wykazała, że plomby te do przejścia granicznego w B. dotarły w stanie nienaruszonym. Ekspertyza zamków drzwi samochodu wykazała, ze nie dokonywano przy nich żadnych manipulacji. Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej funkcjonariusz celny jest obowiązany rzetelnie wykonywać powierzone zadania. Natomiast z zebranego w trakcie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego materiału wynika, że mający miejsce w dniach [...] października 2002 r. na trasie K. - B. nadzór nad prawidłowym przebiegiem procedury tranzytu w postaci 50010 paczek papierosów różnych marek, nie miał w sobie nic z rzetelności, jaką winno się cechować wykonywanie powierzonych obowiązków służbowych przez funkcjonariuszy Służby Celnej. Rażącym naruszeniem zasad dotyczących nadzoru nad prawidłowym przebiegiem procedury tranzytu był fakt pozostawienia przez P. S. samochodu dostawczego z towarem w dniu [...] października 2002 r. około godz. 1.00 bez nadzoru, gdyż jak wynika z akt sprawy ukarany udał się w tym czasie na nocleg w zajeździe "Wiatrak" wraz z innymi osobami biorącymi udział w konwoju. Dyrektor Izby Celnej podzielił stanowisko Naczelnika Urzędu Celnego, że objęte procedurą tranzytu papierosy to towar, którego przewóz zawsze związany jest ze zwiększonym ryzykiem i dlatego podczas jego wykonywania funkcjonariusz celny winien zachować zwielokrotnioną czujność oraz wręcz przesadną przezorność. Natomiast zachowanie ukaranego podczas konwoju nosiło cechy niedbalstwa, gdyż nie przewidział, iż udanie się do pokoju hotelowego na nocleg i pozostawienie towaru bez nadzoru pociągnie za sobą tak negatywne konsekwencje. W ocenie organu odwoławczego P. S. nie może usprawiedliwiać się tym, że przed udaniem się do hotelu dokładnie sprawdził stan zamknięć celnych w samochodzie oraz dokonał oceny ogrodzenia parkingu i prowadzącej na jego teren bramy wjazdowej ani tym, że parking był strzeżony przez dozorcę i psy jak również tym, że o bezpieczeństwie towaru przekonywał go ochroniarz. Zamknięcia celne bowiem, czy też dobry stan ogrodzenia i parkingu, a także prowadzącej na teren zajazdu bramy wjazdowej nie są wystarczającą gwarancją dla bezpiecznego przechowania towaru. Postój związany z noclegiem w zajeździe winien przy zachowaniu należytej staranności wzbudzić czujność i uwagę ukaranego, tym bardziej, że z akt sprawy, a dokładnie z przesłuchania w charakterze świadka kierownika zmiany J. M. wynika, iż udzielił on instruktażu P. S. na temat konwojowania tego rodzaju towaru, ostrzegając przed zagrożeniami, jakie mogą go spotkać w trakcie przewozu. Kierownik zmiany między innymi pouczył go, iż miały miejsce wcześniejsze incydenty dotyczące niejasnych powrotów papierosów do Urzędu Celnego czy tajemniczych postojów. Poza tym kierownik zmiany uzgodnił z przedstawicielem firmy ochroniarskiej, że ten udostępni w miarę potrzeby na żądanie funkcjonariusza celnego P. S. służbowy telefon komórkowy. Natomiast jak wynika z akt sprawy, P. S. nie próbował kontaktować się podczas przedmiotowego konwoju z kierownikiem zmiany w celu uzgodnienia trybu postępowania dla prawidłowego zabezpieczenia towaru podczas postoju w momencie, gdy dowiedział się, że z przyczyny leżącej po stronie kontrahenta zagranicznego, konwój będzie miał nieprzewidziany postój. Nie można uznać za wystarczające usprawiedliwienie niedopełnienia obowiązków służbowych przez ukaranego tym, że odprawy towaru w urzędzie celnym dokonywał inny funkcjonariusz celny, zakładając na środek przewozowy dwie plomby celne, jak również tym, ze w dokumencie SAD dotyczącym przedmiotowej odprawy jest ogólny zapis "papierosy różnych marek". Nie jest także dostatecznym usprawiedliwieniem fakt, że przy dokumencie SAD brak było dokumentu specyfikacji lub innego dokumentu wskazującego na rodzaj towaru, gdyż nie ma to większego znaczenia dla uznania, że ukarany naruszył określony obowiązek służbowy. Według organu odwoławczego z zeznań świadków B. Z. i K. L. wynika, że przedmiotowy towar stanowiły papierosy marki "Pall Mall", "Wes", "LM", w ilości 50010, natomiast w wyniku powtórnej kontroli celnej funkcjonariusze celni ujawnili wyroby tytoniowe w ilości 44046 innych marek. Powyższe świadczy o tym, że podczas procedury tranzytu przeprowadzonej w dniach [...] października 2002 r. na trasie K. - B. doszło do podmiany gatunków papierosów i tym samym do usunięcia spod dozoru celnego towaru, co wskazuje na nierzetelne sprawowanie nadzoru nad prawidłowym przebiegiem procedury tranzytu przez P. S. Bezspornym jest fakt, że funkcjonariusz publiczny ma obowiązek dbałości o dobro pracodawcy, który to obowiązek w przypadku funkcjonariusza celnego ma szczególne znaczenie. Dbałość o dobro pracodawcy polega między innymi na tym, ze funkcjonariusz celny powinien przejawiać własną inicjatywę i przezorność podczas wykonywania obowiązków służbowych i jako funkcjonariuszowi publicznemu należy mu w tym zakresie stawiać znacznie wyższe wymagania. Ponadto w wyniku niedbalstwa ukaranego doszło do zagrożenia interesów pracodawcy, gdyż każde ujawnienie nieprawidłowości w wykonywaniu przez funkcjonariuszy celnych obowiązków służbowych wpływa w istotny sposób na ujemną ocenę pracy całej administracji celnej. Treść ślubowania złożonego przez P. S. w chwili mianowania go do służby celnej odzwierciedla szereg istotnych wymogów co do postawy funkcjonariusza celnego i jego postępowania oraz ma podkreślać szczególny charakter Służby Celnej. Tylko kara wydalenia ze służby celnej jest karą adekwatną do stopnia zawinienia, a w szczególności spełnia swój cel zapobiegawczy i wychowawczy. Na orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej P. S. wniósł w dniu [...] października 2004 r. skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie zarzucając orzeczeniom organów pierwszej i drugiej instancji obrazę przepisów postępowania polegająca na: 1/ bezzasadnym odstąpieniu od bezspornego ustalenia, kiedy i w jakich okolicznościach doszło do kradzieży i podmiany papierosów i czy istnieje bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy sposobem wykonywania nadzoru celnego nad przedmiotową procedurą tranzytu przez P. S., a zaistnieniem przestępstwa kradzieży papierosów, 2/ bezzasadnym odstąpieniu od dołączenia akt postępowań dyscyplinarnych magazynierów i ustalenia czy magazynierzy B. Z. i Z. D. oraz funkcjonariusz K. L. prawidłowo wykonywali swoje obowiązki przy załadunku papierosów w dniu [...] września 2002 r., 3/ bezzasadnym zaniechaniu dołączenia do akt niniejszego postępowania materiałów dotyczących okoliczności tymczasowego aresztowania B. W. i stawianych mu zarzutów oraz treści złożonych przez niego wyjaśnień, 4/ bezzasadnym odstąpieniu od przeprowadzenia konfrontacji pomiędzy przesłuchanymi świadkami B. Z., Z. D. i K. L. a A. S., B. W., W. M. i J. R., 5/ bezzasadnym zaniechaniu przesłuchania w charakterze świadków D. O. i jej męża na okoliczność najmu samochodu użytego do przewozu towaru. P. S. zarzucił ponadto błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na jego treść, a polegający na przyjęciu, iż P. S. nierzetelnie sprawował nadzór nad prawidłowym przebiegiem procedury tranzytu, czym ułatwił innym nieustalonym co do tożsamości osobom dokonanie kradzieży i częściowej podmiany towaru na towar gorszego gatunku, podczas gdy brak jest na to jakichkolwiek dowodów. Nie ustalono także w postępowaniu wyjaśniającym, czy przedmiotowy załadunek przebiegał prawidłowo i dlaczego nie sporządzono specyfikacji papierosów ładowanych do samochodu marki Ford Transit. Przy ustalaniu, jakie papierosy załadowano do pojazdu w dniu [...] września 2002 r. posiłkowano się mało wiarygodnym protokołem wyceny towarów Nr [...] w postępowaniu celnym z dnia [...] września 2002 r. Protokół ten zawiera zapisy nieczytelne, mało precyzyjne lub wpisane omyłkowo, co przyznaje Naczelnik Urzędu Celnego w treści uzasadnienia orzeczenia dyscyplinarnego z dnia [...] czerwca 2003 r. i dlatego nie może być uznany za dokument w pełni wiarygodny. Skarżący podkreślił, że ekspertyza kryminalistyczna z zakresu badań mechanoskopijnych wykonana przez Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Wojewódzkiej Policji wykluczyła, aby zamki w samochodzie marki Ford Transit nosiły ślady pochodzące od innych narzędzi niż klucze oryginalne, a ponadto ustalono, że plomby dostarczone do badań jako materiał dowodowy zostały zaciśnięte jednokrotnie w sposób prawidłowy i nie posiadały żadnych cech ich ponownego zaciskania i zostały zaciśnięte plombownicą stanowiącą materiał porównawczy. Skoro więc dostanie się do części załadunkowej samochodu nie było możliwe bez otwarcia plomb, a w toku postępowania nie ustalono, aby w jakiś inny sposób możliwe było dostanie się do wnętrza komory ładunkowej, nie można uznać za prawidłowe twierdzenia, iż do zniknięcia części papierosów i ich częściowej podmiany na papierosy gorszego gatunku, doszło w czasie wykonywania procedury tranzytu, tj. w okresie [...] października 2002 r. Ponadto skarżący podniósł, że w Urzędzie Celnym nie istnieje żadna instrukcja dotycząca wykonywania tej procedury i dlatego nie można uznać, że skarżący postąpił niezgodnie z obowiązującymi przepisami. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko jak w zaskarżonym orzeczeniu. Rozpoznając sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Postępowanie ze skargi P. S. nie zostało zakończone przed dniem 1 stycznia 2004 r., w związku z czym sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie wyżej wymienionej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) i przepisów rozdziału pierwszego ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje badanie zgodności z prawem indywidualnych aktów administracyjnych. Dokonując kontroli zaskarżonego orzeczenia pod względem jego legalności, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są trafne. Orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2003 r. Nr [...] oraz poprzedzające je orzeczenie dyscyplinarne Naczelnika Urzędu Celnego Nr [...] z dnia [...] czerwca 2003 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Materia odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy celnych jest uregulowana w rozdziale 12 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (według brzmienia na dzień wydania zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego - Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.) oraz w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 29 sierpnia 2003 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego i dyscyplinarnego przyspieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych (Dz. U. Nr 156, poz. 1520). Unormowano tam szczegółowo m.in. kwestie ponoszenia odpowiedzialności dyscyplinarnej przez funkcjonariuszy celnych, czynności osób uprawnionych do orzekania kar dyscyplinarnych i rzecznika dyscyplinarnego, kar dyscyplinarnych, uprawnień obwinionego przysługujących w toku postępowania oraz zasad postępowania dyscyplinarnego. Na wstępie podnieść należy, że postępowanie dyscyplinarne posiada również charakter represyjny. Ten charakter postępowania oraz jego bliskość państwowemu prawu karnemu uzasadnia konieczność objęcia tegoż postępowania wszelkimi gwarancjami procesowymi. W rozpoznawanej sprawie funkcjonariuszowi P. S. postanowieniem Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] grudnia 2002 r. o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego postawiono zarzut nierzetelnego sprawowania nadzoru nad prawidłowym przebiegiem procedury tranzytu, gdyż w wyniku powtórnej kontroli celnej samochodu ustalono, że nie zgadza się ilość oraz gatunek przewożonych papierosów, tj. czyn określony w art. 32 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy o Służbie Celnej. Tej samej treści zarzut wskazany został w orzeczeniu dyscyplinarnym organu I i II instancji. W tym stanie, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podzielić należy stanowisko wyrażone w skardze, że sformułowanie zarzutu stawianego w toku całego postępowania dyscyplinarnego P. S. wskazuje na przyczynowo-skutkowy charakter przewinienia służbowego skutkującego stwierdzeniem niezgodności w ilości i gatunku towaru objętego procedurą dozoru celnego. Przyjąć należy więc, że przy tak sformułowanym zarzucie udowodnienia wymagał nie tylko fakt naruszenia obowiązków służbowych przez P. S., tj. nierzetelne sprawowanie nadzoru nad prawidłowym przebiegiem procedury tranzytu, ale również związek przyczynowo-skutkowy z faktem stwierdzonej na przejściu granicznym w B. niezgodności ilości i gatunków papierosów. Oceniając legalność zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego Dyrektora Izby Celnej podkreślić należy, że w postępowaniu tym stosuje się zasady orzekania przyjęte w kodeksie postępowania karnego (art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 79 ustawy o Służbie Celnej. Postępowanie winno być prowadzone w kierunku przypisanego obwinionemu czynu. Podnieść przy tym należy, że w trakcie postępowania dyscyplinarnego nie skorzystano z uprawnienia zmiany zarzutu postawionego wobec skarżącego. W kontekście przedstawionego skarżącemu zarzutu nie oceniono złożonego przez niego dowodu z ekspertyzy kryminalistycznej z zakresu badań mechanoskopijnych rewizji samochodu Ford Transit przeprowadzonego w ramach toczącego się równolegle postępowania, karno-skarbowego, a poza sporem pozostaje, że skarżący nie uczestniczył w załadunku samochodu Fort Transit dnia [...] września 2002 r. na przejściu granicznym, nie otrzymał specyfikacji towarów objętych dozorem celnym, a wystawiony dokument SAD Nr [...] z dnia [...] września 2002 r. opiewał na 50010 paczek papierosów "różnych marek". W tym stanie uznać należy, że zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne narusza prawo w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organów orzekających w postępowaniu dyscyplinarnym będzie przeprowadzenie postępowania dowodowego i jego wszechstronna ocena w kontekście przedstawionych zarzutów. Wymierzając karę dyscyplinarną organy winny brać pod uwagę współmierność kary do popełnionego czynu uwzględniając przy tym przesłanki z § 21 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia z dnia 29 sierpnia 2003 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego i przyśpieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych (Dz. U. Nr 156, poz. 1520) i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Z tych względów działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł jak w wyroku. Orzeczenie o dopuszczalności wykonania zaskarżonego orzeczenia oraz o kosztach postępowania uzasadniają przepisy art. 152 i art. 200 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.