II SA/Lu 1342/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak, Asesor WSA Wiesława Achrymowicz, Protokolant Ref.staż. Małgorzata Poniatowska Furmaga, po rozpoznaniu w dniu 07 września 2004 sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie renty socjalnej; uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...]. Nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, orzekając jako organ drugiej instancji, po rozpoznaniu odwołania R.P., decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r., utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] czerwca 2003 r. a działającego z upoważnienia Rady Miasta, o odmowie przyznania pomocy społecznej jej adresatowi w formie renty socjalnej, przywołując tytułem podstawy prawnej art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. Organ odwoławczy, podzielając ustalenia faktyczne poczynione w pierwszej instancji wskazał, że bezspornie ubiegający się o świadczenie z pomocy społecznej R.P. od czerwca 1999 r. przebywa w Zakładzie Karnym, z racji orzeczonej kary pozbawienia wolności, przy czym wbrew twierdzeniu samego wnioskodawcy, przed osadzeniem w Zakładzie Karnym zamieszkiwał wspólnie z matką, pozostając na jej utrzymaniu. W konsekwencji odmówił R.P. przymiotu osoby samotnej w rozumieniu art. 28 ustawy o pomocy społecznej, wskazanej wyżej, a w dalszej kolejności odwołując się do unormowania art. 38 ust. 3 ostatnio przywołanej ustawy, przedstawił ocenę prawną o braku podstaw do przyznania odwołującemu się pomocy społecznej w postaci renty socjalnej, skoro nie będąc osobą samotną, nie wyczerpuje hipotezy wskazanego art. 28 ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r., stanowiącego uregulowanie szczególne w stosunku do zasady statuowanej w art. 38 ust. 3, przywołanym wyżej, w myśl której osoby odbywające karę pozbawienia wolności tracą prawo do świadczeń z pomocy społecznej, gdy ustawa nie stanowi inaczej. Na powyższe skargę złożył R.P., podnosząc brak jakichkolwiek źródeł dochodów, zły stan zdrowia. Wskazywał na błędne ustalenie organu rozpoznającego sprawę, iż nie jest osobą samotną, gdy zarówno wcześniej, jak też obecnie matka nie utrzymuje z nim żadnych kontaktów. Wywodził, iż sytuacja życiowa w jakiej się znajduje, odbywając karę piętnastu lat pozbawienia wolności, daje podstawę do przyznania mu zasiłku stałego wyrównawczego. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując ustalenia faktyczne wraz z ich oceną prawną, które legły u podstaw rozstrzygnięcia powziętego mocą zaskarżonej decyzji. Akcentowało okoliczność, iż odbywanie kary pozbawienia wolności nie stanowi w sposób automatyczny o przyznaniu takiej osobie statusu samotnej, gdy rozstrzygające znaczenie dla ustalenia zaistnienia tej przesłanki ma okres bezpośrednio poprzedzający osadzenie w Zakładzie Karnym. Wskazało na treść pisemnego oświadczenia matki skarżącego oraz odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, które to dokumenty, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie potwierdzają zarzutów skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, /p.p.s.a./ kognicji sądowoadministracyjnej została poddana kontrola działalności organów administracji publicznej w aspekcie jej zgodności z prawem, gdy następnie unormowanie art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi o niezwiązaniu Sądu zarzutami i wnioskami skargi przy jej rozpoznawaniu, w granicach danej sprawy. Na wstępie należy stwierdzić, że w okolicznościach sprawy niniejszej granice kognicji sądowoadministracyjnej zostały wyznaczone w pierwszej kolejności żądaniem wniosku skarżącego, wszczynającym postępowanie administracyjne, to jest zakresem materialnoprawnych podstaw do przyznania renty socjalnej, a w dalszej kolejności przedmiotem rozstrzygnięcia zawartym w osnowach decyzji wydanych przez organy administracji w toku instancji, odmawiających przyznania wnioskowanej kategorii świadczenia w postaci renty socjalnej, w świetle unormowań ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. W dalszej kolejności, poza zarzutami skargi, polemizującymi ze stanowiskiem organu rozstrzygającego, wynik kontroli legalności kwestionowanej w sprawie niniejszej decyzji, prowadzi do stwierdzenia, iż organy administracji, orzekające w toku instancji powzięły merytoryczne rozstrzygnięcie z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z unormowaniem art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, a rozstrzygającej zważywszy zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, zawartą w art. 15 k.p.a., decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia może być wydana po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego /rodzinnego/. Jego ówczesna forma została określona przez przepisy wykonawcze, zawarte w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 września 2001 r. w sprawie wywiadu środowiskowego /rodzinnego/ oraz rodzajów dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej, wydanym w oparciu o ustawową delegację, przewidzianą unormowaniem art. 43 ust. 6a powołanej w toku rozważań ustawy o pomocy społecznej. Dopiero po dopełnieniu tego proceduralnego wymogu poprzez przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i to w sposób jurydycznie prawidłowy, organ rozstrzygający w danej instancji w istocie zgromadzi niezbędne dane, pozwalające na merytoryczną ocenę zasadności wniosku R.P. o przyznanie określonego świadczenia z tytułu pomocy społecznej, a także w myśl art. 38 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, o której wyżej, na rozważenie z urzędu ustawowo określonego zakresu pomocy społecznej, jaki mógłby podlegać przyznaniu, w danych okolicznościach. Pominięcie sporządzenia wywiadu środowiskowego, jak to wynika z dołączonych akt postępowania administracyjnego, w formie przewidzianej prawem stanowi o nie wyczerpaniu przez rozstrzygające organy administracyjne ustawowo wymaganego trybu procedowania, skutkującym w swej istocie wydaniem decyzji w toku instancji bez uprzedniej, jurydycznie prawidłowej oceny całokształtu okoliczności faktycznych, tyczących się sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego, będącego w postępowaniu administracyjnym wnioskodawcą, co stanowi o ich proceduralnej wadliwości, potencjalnie wpływającej istotnie na merytoryczne rozstrzygnięcie, którego w zaistniałej sytuacji kontrola w aspekcie materialnoprawnej legalności jest przedwczesna, w tym także odnośnie spornej w sprawie interpretacji pojęcia osoby samotnej, na gruncie przywoływanego przez organy art. 28 ustawy o pomocy społecznej. Jedynie na marginesie przedstawionych wywodów wymaga wskazania okoliczność prawna, iż w analizowanym stanie materialnoprawnym ustawodawca w art. 2a omawianej ustawy o pomocy społecznej nie zdefiniował pojęcia osoby samotnej, co wskazywałoby na celowość rozważenia ze strony organu orzekającego jurydycznej prawidłowości wykładania spornego w sprawie pojęcia, jako zakresowo przeciwstawnego pojęciu rodziny, określonemu unormowaniem art. 2a ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej i dalej w tym kontekście przeanalizowania poprawności posiłkowania wskazanej wykładni logicznej prawnymi wywodami Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawartymi w wyroku z dnia 15 lipca 1999 r. w sprawie I SA 214/99 /Lex 47403/. Z tych względów, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.c i przy zastosowaniu art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak na wstępie.