II SA/Lu 136/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 31 grudnia 2024 r., znak: SKO.41/2207/OS/2024 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. P. K. (dalej jako strona, skarżący, wnioskodawca), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej jako: Kolegium) z dnia 31 grudnia 2024 r., znak: [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że Burmistrz B. decyzją z 5 kwietnia 2024 r. ustalił skarżącemu wysokości odpłatności za pobyt babki – A. K., w Domu Pomocy Społecznej w P.. Z decyzji tej wynika, że w okresie od 1 października 2022 r. do 31 października 2023 r. skarżący nie został obciążony obowiązkiem ponoszenia odpłatności, zaś w okresie od 1 listopada 2023 r. do 30 listopada 2023 r. obciążono skarżącego odpłatnością w wysokości 94,22 zł, w okresie od 1 grudnia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. odpłatnością w wysokości 92,16 zł, następnie od 1 stycznia 2024 r. odpłatnością w kwocie 224,12 zł miesięcznie. W decyzji określono również sposób wnoszenia odpłatności, w szczególności wskazano numer rachunku bankowego oraz termin wnoszenia opłat. W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 31 grudnia 2024 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W decyzjach organów obu instancji w sposób szczegółowy przedstawiono regulacje ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm., dalej jako: u.p.s.) oraz przeanalizowano sytuację finansową oraz rodzinną skarżącego. Organy podniosły, że zgodnie z art. 61 u.p.s. obwiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność, określa podmioty zobowiązane do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Stosownie zaś do art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. stawy opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Ustawowe kryterium dochodowe w okresie od 1 stycznia 2022 r. dla osoby w rodzinie wynosi 600 zł. Stosownie do art. 8 ust. 9 u.p.s. przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 345 zł, co wynika z § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Kolegium wyjaśniło, że decyzją z dnia 12 marca 2018 r. nr PŚ.4626.10.2018.NK A. K. została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej w P. na pobyt stały. Na podstawie decyzji z dnia 12.03.2018 r. znak: [...] zmienionej decyzją z dnia [...] r. znak: [...] od miesiąca marca 2023 r. ponosi odpłatność za pobyt w DPS w wysokości 1 582,72 zł miesięcznie. Zgodnie z Zarządzeniem Starosty [...] średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w P. od miesiąca lutego 2022 r. wynosi 4 400,00 zł miesięcznie, od lutego 2023 r. 5 100,00 zł miesięcznie, a od lutego 2024 r. jest to kwota 5 800,00 zł miesięcznie. Ponieważ opłata wnoszona przez mieszkankę DPS nie pokrywa pełnych kosztów utrzymania wobec powyższego konieczne jest ustalenie należnej opłaty wobec jej zstępnych, do których należy P. K., wnuk A. K. oraz wnuczka, wobec, której również toczyło się postępowanie administracyjne ustalające możliwość wnoszenia opłaty za pobyt A. K. w DPS. Zgodnie z ustaleniami dochód wnuczki nie przekraczał 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie określonego w ustawie o pomocy społecznej, a z uwagi na powyższe w/w nie ponosi odpłatności za pobyt babki w DPS. Organ podkreślił, że pismem z dnia 10 stycznia 2024 r. doręczonym w dniu 17 stycznia 2024 r. P. K. zawiadomiony został o wszczęciu postępowania w związku ze zmianą sytuacji dochodowej mającej wpływ na wnoszenie opłat za pobyt babki A. K. w DPS w P.. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że od października 2022 r. do 31 października 2023 r. uzyskany przez stronę dochód nie przekraczał 300 % kryterium dochodowego osoby w rodzinie, a zatem, stosowanie do art. 61 ust. 2 u.p.s. nie powstał obowiązek ponoszenia opłat za pobyt babki w DPS w P.. Natomiast od miesiąca listopada 2023 r. uległa zmianie sytuacja dochodowa, a uzyskany dochód rodziny stanowił kwotę [...]zł (dochód A. K. z gospodarstwa [...] zł + zasiłek macierzyński [...] zł + wynagrodzenie za pracę P. K. [...] zł), co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi kwotę [...]zł. Dochód ten przekracza 300% kryterium dochodowego [...] zł o kwotę [...]zł i jest to górna granica opłaty. W miesiącu grudniu 2023 r. dochód rodziny wyniósł [...] zł (dochód z gospodarstwa [...] zł + zasiłek macierzyński [...] zł + wynagrodzenie za pracę P. K. [...] zł), a w przeliczeniu na osobę [...] zł przekraczając kryterium dochodowe o kwotę [...]zł. W styczniu 2024 r. rodzina uzyskała dochód w wysokości [...] zł (dochód z gospodarstwa rolnego [...] zł + zasiłek macierzyński [...] zł + wynagrodzenie za pracę P. K. [...] zł), co w przeliczeniu na osobę stanowi kwotę [...]zł przekraczając kryterium dochodowe o kwotę [...]zł. Na podstawie przeprowadzonego w dniu 12 grudnia 2023 r. wywiadu środowiskowego oraz złożonego przez P. K. oświadczenia organ ustalił, że w miesiącu październiku 2023 r. do stałych wydatków należały opłaty czynszowe - [...] zł, za energię elektryczną [...] za gaz - [...] zł, za wodę - [...] zł, wywóz śmieci - [...] zł, internet, telewizja - [...] zł, spłata pożyczki i kredytów [...] zł, podatki opłata kwartalna [...] zł, dojazd do pracy [...] zł, co stanowi łącznie [...] zł. Analizując stan fatyczny sprawy w odniesieniu do art. 103 ust. 2 u.p.s. do którego odsyła art. 61 ust. 2d ustawy organ pierwszej instancji uwzględnił zarówno sytuację dochodową strony, jak i możliwości ponoszenia opłat za pobyt A. K. w DPS w P.. Organ podkreślił, że zgodnie z poglądem prezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych pod pojęciem "możliwości" rozumie się "zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem mieszkańca domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej", które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty. Mogą to być również okoliczności częściowo pokrywające się z przesłankami zwolnienia z opłaty wskazanymi, w art. 64 u.p.s. Kolegium podniosło, że w świetle unormowań wynikających z art. 64 cyt. ustawy osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Ponieważ jak ustalono w toku postępowania dochód strony od listopada 2023 r. przekracza 300 % kryterium dochodowego o którym mowa z art. 8 ust. 1 u.p.s., zasadnym stało się ustalenie przedmiotowych opłat w wysokości ustalonej zaskarżoną decyzją. Jednocześnie prowadzone postępowanie nie wykazało, aby zachodziły okoliczności zmniejszające możliwości płatnicze strony, w tym wymienione w art. 64 ustawy. Jak ustalono w rodzinie nie występuje bezrobocie, a zarówno P. K. jak i jego żoną są osobami aktywnymi zawodowo, uzyskującymi dochody w przestawionej wyżej łącznej wysokości na poziomie [...] zł - [...] zł miesięcznie. W toku postępowania strona nie wskazywała, aby w rodzinie występowały problemy zdrowotne generujące stałe wydatki o czym świadczy treść złożonego oświadczenia, w którym nie wykazano żadnych kosztów zakupu leków i leczenia. Biorą pod uwagę wysokość przedstawionych przez stronę stałych opłat w łącznej kwocie [...]zł do dyspozycji rodziny na zaspokojenie pozostałych potrzeb, w tym wymienionych w odwołaniu związanych z zakupem żywności pozostaje kwota około [...] zł - [...] zł miesięcznie. W związku z tym opłata w wysokości [...] zł w miesiącu listopadzie 2023 r., w kwocie [...]zł w miesiącu grudniu 2023 r. i w kwocie [...]zł miesięcznie od stycznia 2024 r. nie stanowi nadmiernego obciążenia. Kolegium podkreśliło dodatkowo, iż P. K. pismem z dnia 21 marca 2024 r. doręczonym w dniu 28 marca 2024 r. zawiadomiony został o zakończeniu postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie oraz o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranego materiału dowodowego, lecz z prawa tego nie skorzystał. W ocenie Kolegium bezpodstawny jest podnoszony przez stronę zarzut pominięcia kwestii dotyczącej zasadności zwolnienia z ponoszenia opłat na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s.. Ze zgromadzonych w sprawie akt postępowania administracyjnego nie wynika, aby P. K. w toku postępowania składał w tym przedmiocie wniosek lub podnosił okoliczności wskazujące na sytuacje o których stanowi przepis. Twierdzenia, iż babcia nie interesował się skarżącym z uwagi na chorobę alkoholową i prowadziła rozrzutny tryb życia, przedstawione zostały na etapie postępowania odwoławczego, a zatem organ nie miał podstaw do orzekania w tym przedmiocie w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu niepodjęcia przez organ inicjatywy dowodowej w zakresie ustalenia środków pieniężnych posiadanych przez A. K., z których byłoby możliwe pokrycie w całości kosztów jej pobytu w Domu Pomocy Społecznej Kolegium podkreśliło, że P. K. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 11 września 2018 r. sygn. akt III RNs [...] ustanowiony został dla całkowicie ubezwłasnowolnionej A. K. opiekunem prawnym. Zatem uprawniony jest do zarządu majątkiem niepełnosprawnej, pieczy nad nią oraz jej reprezentowania, między innymi w toku postępowania prowadzonego przez organ w przedmiocie wysokości ponoszonych przez A. K. opłat za pobyt w DPS. Ponieważ skarżący reprezentował A. K. w postępowaniu zakończonym decyzją ustalającą jej odpłatność za pobyt w DPS z dnia 4 czerwca 2020 r., znak: [...] oraz z 7 lutego 2022 r. znak: [...] miał możliwość złożenia wszelkich środków dowodowych, rzutujących na wysokość ustalonego zobowiązania. W tych okolicznościach podnoszone zarzuty wykraczają poza zakres prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania. Skargę na powyższą decyzję złożył P. K. zarzucając orzeczeniu naruszenie: art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezawiadomienie przez Kolegium o zakończeniu postępowania prowadzonego w sprawie oraz o możliwości wypowiedzenia się co zebranego materiału dowodowego, a także art. 15 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez organ stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania decyzji w drugiej instancji, który uległ zmianie. Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu przedstawiono argumenty świadczące zdaniem skarżącego o zasadności złożonego środka zaskarżenia. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935ze zm., dalej p.p.s.a.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że skarga podlega oddaleniu. Sąd w pełni podzielił ustalenia oraz wykładnię przepisów zaprezentowaną w zaskarżonych decyzjach. Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza B. w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt babki skarżącego w Domu Pomocy Społecznej w P.. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej do Sądu decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Zobowiązanymi zaś do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, następnie małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. 61 u.p.s. – organy przytoczyły jego treść, jednak dla porządku Sąd również je przytacza. Tak więc zgodnie z tym przepisem – obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: (..) małżonek, zstępni przed wstępnymi (...) a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie" (art. 64 ust. 2 pkt 2 ). Z treści tego przepisu wynika także, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: (...) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 (art. 64 ust. 2), zaś w przypadku odmowy (...) zawarcia umowy (...) wysokość ich opłaty (...) ustala w drodze decyzji organ (...) z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2" (art. 61 ust. 2d). Zgodnie natomiast z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych (...) ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. W rozpatrywanej sprawie nie jest kwestionowane, że skarżący jako zstępny (wnuk) A. K. umieszczonej w Domu Pomocy Społecznej w P., należy do kręgu osób wskazanych w tym przepisie. W ocenie sądu, organy obydwu instancji ustaliły wszystkie istotne dla sprawy fakty, które pozwoliłyby na wydanie prawidłowej decyzji o odpłatności dla skarżącego za pobyt jego babki w Domu Pomocy Społecznej. Kolegium utrzymując w mocy decyzję organu I instancji nie naruszyło, wbrew twierdzeniom skargi, art. 10 oraz art. 15 k.p.a. w stopniu dającym podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Należy podkreślić, że jeżeli sytuacja dochodowa skarżącego i jego rodziny uległa zmianie po wydaniu decyzji przez Burmistrza B. to miał możliwość złożyć wniosek o zmianę decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 w zw. z art. 109 u.p.s. Ewentualna zmiana sytuacji dochodowej mogłaby bowiem spowodować zmianę decyzji dotyczącej odpłatności. Kolegium opierając się na zebranym materiale dowodowym miało zaś podstawy do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji odnoszącej się do odpłatności za pobyt A. K. w Domu Pomocy Społecznej w P. w okresie od 1 listopada 2023 r. Sąd podkreśla, że organ I instancji bardzo szczegółowo odniósł się do sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego oraz ustalił możliwość ponoszenia przez niego odpłatności. Należy zauważyć, że skarżący nie zgodził się na zawarcie umowy na podstawie art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit a u.p.s. dotyczącej opłaty za pobyt A. K. w DPS. Dlatego też organ ten prowadził postępowanie dowodowe w sprawie w tym przeprowadził wywiad środowiskowy. W orzecznictwie sądów podkreśla się, że brak zgody na zawarcie umowy dotyczącej ponoszenia odpłatności, ale równoczesna zgoda na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, nakazuje organom w sposób szczegółowy odniesienie się do możliwości osoby zobowiązanej do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem krewnego w domu pomocy społecznej w aspekcie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej (por. wyrok NSA z 14.02.2025 r., I OSK 241/24, LEX nr 3830681). Dlatego też właściwie organy pomocy społecznej odniosły się do wskazanych powyżej aspektów sprawy. Ustalenia pracowników socjalnych, szczegółowo opisane w decyzjach organów obu instancji pozwalają na jednoznaczny wniosek, że skarżący ma możliwość ponoszenia odpłatności za pobyt babki w Domu Pomocy Społecznej. Należy przy tym zauważyć, że kwota miesięcznych obciążeń finansowych z tego tytułu jest na tyle niska – kształtuje się od [...] zł do [...] zł, że skarżący ma pełną możliwość jej sprostaniu. Sąd podkreśla, że skarżący oraz jego żona znajdują się w wieku aktywności zawodowej, są osobami młodymi oraz zdrowymi, co w pełni uzasadnia nałożenie na skarżącego publicznoprawnego obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt zstępnej w DPS. Organ odwoławczy słusznie podkreślił również, że skarżący jest opiekunem prawnym A. K., która została ubezwłasnowolniona orzeczeniem sądu. Z pokrewieństwa oraz obowiązków związanych z opieką prawną wiążą się również zobowiązania finansowe w tym rozstrzygnięta w ramach niniejszego postępowania odpłatność za opiekę świadczoną w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Biorąc pod uwagę sytuację dochodową skarżącego – drobiazgowo przedstawioną w decyzjach – zdrowotną oraz rodzinną nie można znaleźć podstaw do odstąpienia od ponoszenia odpłatności lub zwolnienia z tego obowiązku. Dysponowanie przez skarżącego z dochodów na poziomie około [...] zł miesięcznie, wiek skarżącego (33 lata), brak problemów zdrowotnych oraz aktywne podejmowanie zatrudnienia świadczą o możliwości ponoszenia przedmiotowej opłaty w ustalonej przez organy wysokości. Sąd podkreśla, że zmiana sytuacji rodzinnej oraz dochodowej skarżącego lub jego rodziny może stać się podstawą do zmiany decyzji w trybie art. 106 § 5 u.p.s. Skarżący może z wnioskiem o zmianę decyzji zwrócić się do organu I instancji – Burmistrza B.. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.