II SA/Lu 14/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r., znak: [...] w przedmiocie zasiłku stałego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat N. J.-W. od Skarbu Państwa –Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z 28 października 2020 r., znak: SKO.4002.OP/608/20, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 8 ust. 1 pkt 2 i art. 7 pkt 5 oraz art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm., dalej: u.p.s.), po rozpoznaniu odwołania A. Z., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Drelów z 3 sierpnia 2020 r., znak: GOPS.8210.6.2020 o odmowie przyznania A. Z. zasiłku stałego. Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu 5 czerwca 2020 r. A. Z. wystąpił do organu pierwszej instancji o przyznanie zasiłku stałego, argumentując, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. W toku postępowania ustalono, że wnioskodawca jest rozwiedziony. Nie utrzymuje kontaktów z byłą żoną i dziećmi i nie zna miejsca ich pobytu. Ma zaległości z tytułu alimentów w kwocie około 35 000 zł. Z akt wynika także, że skarżący ma średnie wykształcenie, przez około 8 lat pracował w Policji, a następnie podejmował prace dorywcze. W okresie około 6 lat był zarejestrowany jako bezrobotny, a przez 4 miesiące był na stażu, po którym został zatrudniony od listopada 2016 r., ale w maju 2017 r. stosunek pracy został rozwiązany za porozumieniem stron, po czym pracował już tylko dorywczo, w tym w budownictwie (posiada uprawnienia dekarza, blacharza i cieśli). W 2017 r. przebywał w szpitalu z powodu złamania szyjki kości udowej i orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Białej Podlaskiej z 28 listopada 2017 r. został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym na okres do 30 listopada 2019 r. Z powodu niepełnosprawności organ pierwszej instancji przyznał wnioskodawcy zasiłek stały od 2 listopada 2017 r. do 30 listopada 2019 r. Kolejnym orzeczeniem z 9 grudnia 2019 r., nr 17611/17 skarżący został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do 31 grudnia 2020 r. i ostateczną decyzją z dnia 19 grudnia 2019 r. znak: GOPS.8210.18.2019 organ przyznał mu zasiłek stały z pomocy społecznej od 1 grudnia 2019 r. do 31 grudnia 2020 r. W okresie od 14 stycznia do 11 lutego 2020 r. wnioskodawca uczestniczył w szkoleniu zawodowym w ramach projektu "Akademia Równych Szans", za które otrzymał stypendium w łącznej wysokości 798 zł (532 zł w styczniu i 266 zł w lutym), a od 2 marca do 1 czerwca 2020 r. był na płatnym stażu (997,40 zł miesięcznie), ale po ukończeniu stażu nie został zatrudniony. Z powodu zmiany sytuacji dochodowej skarżącego organ pierwszej instancji ostateczną decyzją z 10 marca 2020 r. zmienił własną wcześniej wydaną decyzję z 19 grudnia 2019 r., znak: GOPS.8210.18.2019 w części dotyczącej wysokości przyznanego zasiłku stałego w lutym i marcu 2020 r., a od 1 kwietnia 2020 r. decyzję tę uchylił w całości. Organ pierwszej instancji, przyznając wnioskodawcy zasiłek stały na okres do 30 listopada 2019 r., a także przyznając to świadczenie decyzją z 19 grudnia 2019 r., którą ostatecznie uchylił, przyjął, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszkając w domu rodziców, w którym zajmował jedną izbę i wspólną z rodzicami i bratem kuchnię i łazienkę. Natomiast z ustaleń poczynionych w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem skarżącego z 5 czerwca 2020 r. wynika, że skarżący w dalszym ciągu mieszka z rodzicami w domu, który jest własnością brata skarżącego - K. Z., składającym się z trzech pokoi, kuchni, łazienki i toalety. Nie ma żadnego własnego źródła dochodu, a wszelki wydatki związane z utrzymaniem domu ponoszą rodzice, co potwierdza oświadczenie matki z 24 czerwca 2020 r. Organ przyjął zatem, że aktualnie wnioskodawca gospodaruje wspólnie z rodzicami, nie ma własnego źródła dochodu i jest na utrzymaniu rodziców emerytów. Dochód rodziny z tytułu świadczeń emerytalnych rodziców wynosi 2.270,87 zł, co daje 756 zł na osobę w rodzinie i przekracza kwotę ustawowego kryterium dochodowego wynoszącego 528 zł na osobę w rodzinie. Faktyczny dochód rodziny jest wyższy o kwotę świadczenia uzupełniającego, do którego uprawniony jest ojciec skarżącego, a które nie jest wliczane do dochodu rodziny. Organ stwierdził, że A. Z. spełnia przesłanki niedochodowe, o jakich mowa w art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s., a mianowicie legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Białej Podlaskiej z 9 grudnia 2019 r., nr 17611/17 zaliczającym go do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym na okres do 31 grudnia 2020 r. ze wskazaniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 listopada 2017 r. Tym samym jest traktowany jako osoba całkowicie niezdolna do pracy w rozumieniu art. 6 pkt 1 u.p.s., gdyż przez całkowitą niezdolność do pracy należy rozumieć niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się orzeczeniem o znacznym bądź umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Pomimo legitymowania się przez wnioskodawcę umiarkowanym stopniem niepełnosprawności organ pierwszej instancji odmówił mu przyznania zasiłku stałego ze względu na przekroczone kryterium dochodowe. Dodatkowo organ stwierdził, że skarżący nie wykazuje dostatecznego zainteresowania zmianą swojego położenia. W 2020 r. uczestniczył w projekcie ukierunkowanym na aktywizację osób niepełnosprawnych i w ramach projektu odbywał staż, po którym miał szansę na zatrudnienie, którą zniweczył, ponieważ często spóźniał się, wychodził przed czasem, a także stawiał się pod wpływem alkoholu. Wynagrodzenie za staż przeznaczał na alkohol, pod którego wpływem był również widywany w toku postępowania o zasiłek stały. Organ dodał, że rodzice skarżącego ponoszą wydatki związane z utrzymaniem domu, w tym opłacają rachunki za energię elektryczną (200 zł), gaz (50 zł), wodę (50 zł kwartalnie), śmieci (28 zł), a poza tym kupują leki (200 zł) i wyżywienie (500 zł). Mimo, że skarżący twierdził, że ponosi wydatki na leki (200 zł), żywność (300 zł), telefon (40 zł), środki czystości (50 zł) i ubranie (150 zł), to jednak nie okazał żadnych dowodów na tę okoliczność, dlatego zdaniem organu pierwszej instancji, pozostaje on na utrzymaniu rodziców, którzy ponoszą całość tych wydatków. W odwołaniu A. Z. zaprzeczył ustaleniu, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, twierdząc, że wspólnie z rodzicami gospodarstwo prowadzi jego brat K. . Wyjaśnił ponadto, że utrzymuje się sam, nie ma problemu alkoholowego, a pracy nie może podjąć ze względu na stan zdrowia. Wyrażał też niezrozumienie z powodu odmowy przyznania zasiłku stałego w sytuacji, gdy przez ostatnie dwa i pół roku korzystał z tego świadczenia. W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło zarzutów odwołania ani nie znalazło innych podstaw do wzruszenia decyzji organu pierwszej instancji. Kolegium podzieliło stanowisko Wójta, że skarżący spełnia przesłankę całkowitej niezdolności do pracy z powodu niepełnosprawności. Za zasadną Kolegium przyjęło także ocenę organu pierwszej instancji o sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Uznało, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym nie tylko z rodzicami, ale i z zamieszkującym z nimi dorosłym bratem K. , właścicielem domu, w którym wszyscy mieszkają. Skarżący nie ma żadnego własnego źródła dochodu, nie udowodnił żadnych własnych wydatków, wszystkie wydatki związane z utrzymaniem domu ponoszą rodzice, co potwierdziła matka skarżącego w oświadczeniu z 24 czerwca 2020 r. i co przesądza, że skarżący jest zależny od nich gospodarczo i tym samym pozostaje na ich utrzymaniu. Zdaniem Kolegium, poza twierdzeniem, że nie gospodaruje wspólnie z rodzicami i bratem, skarżący nie wykazał w toku postępowania przed organami zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji, w czym miałoby się przejawiać prowadzenie przez niego samodzielnego gospodarstwa domowego. Kolegium doszło do wniosku, że niezależnie od tego, czy dochód jego rodziców w postaci emerytury ojca w wysokości 1.009,91 zł i emerytury matki w wysokości 1.260,91 zł, (razem 2.270,82 zł) przeliczy się na trzy bądź na cztery osoby, dochód ten jest wyższy od ustawowego kryterium dochodowego wynoszącego 528 zł (§ 1 pkt 1 lit. b/ rozporządzenia Rady Ministrów z 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz.U. z 2018 r. poz. 1358), ponieważ wynosi 756,94 zł w przeliczeniu na trzy osoby i 567,71 zł w przeliczeniu na cztery osoby. Odnosząc się do zarzutu korzystania przez skarżącego z zasiłku stałego przyznanego na podstawie wcześniejszych decyzji, Kolegium stwierdziło, że przedmiotem postępowania odwoławczego nie jest ocena zasadności przyznania określonych uprawnień w przeszłości. Kolegium podzieliło także ocenę organu pierwszej instancji odnośnie do negatywnej postawy skarżącego w dążeniu do poprawy swojego położenia, a przejawiającej się w marnotrawieniu własnych dostępnych mu środków na alkohol, którego nadużywanie było powodem zaprzepaszczenia możliwości zatrudnienia po odbytym stażu. Zwróciło uwagę, że skarżący nie jest pozbawiony możliwości poszukiwania pracy w warunkach chronionych poza miejscem zamieszkania, zwłaszcza, że nie ma nikogo na utrzymaniu. Kolegium nie wykluczyło jednak, że skarżący, z racji licznych zaległości alimentacyjnych (około 12000 zł) wobec dzieci, z którymi nie utrzymuje żadnych kontaktów, nie jest zainteresowany żadnym zatrudnieniem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. Z. zarzucił organom niezgodność ustaleń zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z prawdą. Zakwestionował profesjonalizm i bezstronność organu pierwszej instancji, w tym zwłaszcza argument o jego problemie z alkoholem, a na potwierdzenie nieistnienia takiego problemu dołączył zaświadczenie lekarza psychiatry, u którego się leczy. Dodał, że nie zwracałby się o pomoc społeczną w sytuacji, gdyby był zdolny do pracy, natomiast w regionie i powiecie nie ma żadnego zakładu pracy chronionej, a zasiłek stały jest mu niezbędny do zabezpieczenia minimum egzystencji, ponieważ nie powinien być na utrzymaniu rodziców, gdyż nie jest już nieletni. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia jest odmowa przyznania skarżącemu zasiłku stałego. Ustawa o pomocy społecznej ściśle określa przesłanki uzyskania tego świadczenia, odrębnie dla osoby samotnie gospodarującej (art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s.) oraz dla osoby pozostającej w rodzinie (art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s.). W myśl pierwszego z powołanych przepisów zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z kolei, stosownie do art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s., pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Nie ulega wątpliwości – w świetle brzmienia cytowanych norm prawnych – że podstawowym obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek o przyznanie zasiłku stałego jest ustalenie, czy wnioskodawca jest osobą niezdolną do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolną do pracy, a także, czy prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, czy wspólnie z innymi członkami rodziny. O ile spełnienie przez skarżącego pierwszej z wymienionych przesłanek jest bezsporne i jako takie nie było przez organy kwestionowane w toku postępowania, o tyle spełnienie drugiej z nich stanowi oś sporu w rozpoznawanej sprawie. Skarżący twierdzi bowiem, że jest osobą samotnie gospodarującą, z kolei organy utrzymują, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z rodzicami (w ocenie organu drugiej instancji – z rodzicami oraz bratem). Sąd w pełni podziela ustalenia organu odwoławczego, ponieważ znajdują one oparcie w prawidłowo zebranym i rzetelnie ocenionym materiale dowodowym. Dostrzega jednocześnie, że twierdzenie o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego skarżący argumentuje jedynie tym, że wcześniej dwukrotnie organ pomocy społecznej przyznał mu zasiłek stały. Kluczowa w niniejszej sprawie okoliczność, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z rodzicami wynika wprost z treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze skarżącym 24 czerwca 2020 r. W części I punkt 12 formularza wywiadu dotyczącego informacji o członkach rodziny wykazał on jako członków rodziny swoich rodziców. Skoro skarżący i jego rodzice mieszkają w jednym domu, są osobami spokrewnionymi w najbliższym stopniu, a przy tym jedynie rodzice ponoszą wydatki związane z utrzymaniem domu, to tym samym skarżący jest zależny ekonomicznie od rodziców i pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. Prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego polega m.in. na współudziale w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, czy pozostawaniu na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą prowadzi się gospodarstwo domowe. W rozpoznawanej sprawie wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego przez skarżącego i jego rodziców potwierdziła matka skarżącego, która oświadczyła, że wraz z mężem ponosi wydatki na utrzymanie domu, w którym wszyscy mieszkają. Między skarżącym a jego rodzicami występuje zatem więź najbliższego pokrewieństwa, wspólne zamieszkanie i więź ekonomiczna (rodzice utrzymują skarżącego), co w pełni wystarcza do uznania, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. Sąd dostrzegł jednocześnie pewną rozbieżność w ustaleniach organów obu instancji, polegającą na tym, że organ pierwszej instancji uznał, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jedynie z rodzicami, zaś Kolegium do tej wspólnoty zaliczyło również brata skarżącego. Organy nie wyjaśniły również w sposób nie budzący wątpliwości, czy brat skarżącego prowadzi gospodarstwo rolne, czy też, jak twierdzi skarżący, nie ma żadnych dochodów. Co do pierwszej z okoliczności Sąd podziela ustalenia organu odwoławczego, z których wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i bratem (brat jest właścicielem domu zamieszkałego przez skarżącego i jego rodziców i mieszka tam wraz ze skarżącym i rodzicami), ale dostrzec należy, że nie ma to w istocie żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Tak samo, jak nie ma znaczenia to, czy brat skarżącego ma jakiekolwiek dochody, czy ich nie uzyskuje. Niezależnie bowiem od tego, czy w skład gospodarstwa domowego skarżącego wchodzą trzy, czy cztery osoby, to każdorazowo dochód na osobę w tej rodzinie przekroczy kryterium dochodowe warunkujące uzyskanie zasiłku stałego, niezależnie od tego, czy brat skarżącego uzyskuje dochody. Źródłem dochodu rodziny są bowiem emerytury rodziców: emerytura ojca z ZUS-u w wysokości 1.009,91 zł i emerytura matki z KRUS-u w wysokości 1.260,91 zł, co potwierdzają załączone do akt sprawy informacje płatników tych świadczeń. Łączny dochód rodziny wynosi zatem 2.270,82 zł. Tym samym, niezależnie od tego, czy dochód ten zostanie podzielony na trzy, czy na cztery osoby, to jest on wyższy (odpowiednio: 756,94 zł i 567,71 zł) od ustawowego kryterium dochodowego wynoszącego 528 zł (art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. b/ rozporządzenia Rady Ministrów z 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej). Wobec powyższych ustaleń za prawidłowe należy uznać postępowanie organów obu instancji, które za podstawę prawną rozstrzygnięcia przyjęły art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s. określający przesłanki przyznania zasiłku stałego dla pełnoletniej osoby pozostającej w rodzinie. O ile skarżący spełnił przesłankę całkowitej niezdolności do pracy, o tyle nie została spełniona przesłanka dochodu, który jest wyższy od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, co obligowało organy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. W tym miejscy podkreślenia wymaga, że przesłanki przyznania zasiłku stałego są jednoznaczne i nie przewidują możliwości przyznania tego świadczenia w ramach tzw. uznania administracyjnego. Tylko spełnienie łącznie obu kryteriów, od których ustawa uzależnia przyznanie zasiłku stałego, stwarza gwarancję jego przyznania. Żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia nie ma zatem ani okoliczność uzależnienia bądź braku uzależnienia skarżącego od alkoholu, ani nieudane próby jego aktywizacji zawodowej. Poczynione przez Kolegium uwagi w tym zakresie miały jedynie walor informacyjny i dyscyplinujący. Co równie istotne, organy, rozpatrując wniosek skarżącego o przyznanie zasiłku stałego, nie były związane wcześniejszymi rozstrzygnięciami przyznającymi skarżącemu tę formę świadczenia. Kolejny wniosek inicjuje odrębną sprawę administracyjną, w której organy na nowo zbierają i oceniają materiał dowodowy. Rozstrzygając w przedmiocie kolejnego wniosku, organy mogą dokonać odmiennych ocen i ustaleń od tych przyjętych we wcześniejszych sprawach tego samego wnioskodawcy, pod warunkiem, że tę zmianę stanowiska przekonująco uargumentują, co w niniejszej sprawie miało miejsce. Z tych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.). O wynagrodzeniu adwokata z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c/ i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 18). Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł, jak w sentencji.