II SA/Lu 1418/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek, Sędziowie : Asesor WSA Małgorzata Fita, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (spr.), Protokolant Małgorzata Duda, po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi PPU-H [...] Sp. jawnej M. K., J. A. M. w S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego nr [...] z dnia [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3) zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz PPU-H [...] Sp. Jawnej w S. M. K., J. A. M. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zastępca Dyrektora działając z upoważnienia Dyrektora Izby Celnej decyzją z dnia [...] po rozpatrzeniu odwołania Przedsiębiorstwa Komercyjno-Usługowo-Handlowego "[...]" spółki jawnej M. K., J. A.M. od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia i pobrania kary pieniężnej w kwocie 2040 zł za przejazd pojazdem po drogach publicznych bez właściwego zezwolenia – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach powyższego rozstrzygnięcia przytoczono następujące ustalenia i wnioski: W dniu [...] sierpnia 2003 r. funkcjonariusze celni dokonali pomiaru nacisku osi oraz masy całkowitej pojazdu użytkowanego przez Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowo-Handlowe "[...]" spółka jawna M. K. i J. A. M. Ważenie przeprowadzono stacjonarną wagą dynamiczną typu RPT 98 233, posiadającą ważne świadectwo legalizacji. W wyniku pomiaru uzyskano dane o przekroczeniu dopuszczalnego nacisku na piątą oś pojazdu. Narusza to przepis § 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia /Dz.U. Nr 32, poz. 262 ze zm./ oraz /art. 13 ust. 2 pkt 3, ust. 2a i ust. 2b i art. 40b ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnai 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. Nr 71 z 2000 r. poz. 838 ze zm./. Ustalenia powyższe stanowiły podstawę wydania decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ odwoławczy nie podzielił zarzutów odwołania, podtrzymując stanowisko organu I instancji w zakresie ustaleń faktycznych i wskazanych podstaw materialnoprawnych. Zaznaczył, że wynik dynamicznego ważenia pojazdu jest drukowany przez urządzenie elektroniczne zainstalowane na wadze. Dla zapewnienia prawidłowego wjazdu na urządzenie pomiarowe zamontowane są specjalne oznaczenia wskazujące sposób wykonania czynności pojazdu, a wynik ważenia uzyskiwany jest za pomocą programu komputerowego. System komputerowy nie sygnalizował żadnych nieprawidłowości, zatem brak było podstaw do dokonania powtórnego ważenia. Wynik ważenia nie może być z tego względu podważony. Ponowne ważenie pojazdu byłoby próbą badania okoliczności, stwierdzonej już właściwie przeprowadzonym dowodem. Na kierującym spoczywał obowiązek utrzymania samochodu w odpowiednim stanie technicznym oraz właściwego rozmieszczenia ładunku w taki sposób, aby nie powodować przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę. Dla kontroli prawidłowości wykonywanych przewozów istotne są naciski osi pojazdu, mierzone bezpośrednio po zjechaniu z drogi publicznej, bowiem wskazuje, z jakim faktycznym obciążeniem osi pojazd przemieszczał się po drodze. Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowo-Handlowe "[...]" spółka jawna M. K., J. A. M. wniosło skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższe rozstrzygnięcie zarzucając: - naruszenie art. 8 kpa, gdyż organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do Państwa oraz świadomość i kulturę prawną. Decyzja pierwszoinstancyjna była wielokrotnie prostowana w trybie art. 113 kpa. Świadczy to o nieumiejętnym wykonywaniu czynności służbowych przez funkcjonariuszy Urzędu Celnego; - naruszenie art. 78 kpa, gdyż odmówiono ponownego ważenia przedmiotowego pojazdu. Przeprowadzenie tego dowodu miałoby decydujące znaczenie dla wyjaśnienia sprawy; - naruszenie art. 75 § 1 kpa – Urząd Celny, pomimo zgłoszenia w odwołaniu wniosku o powołanie biegłego, który ustaliłby prawidłowość odczytu wagi, nie uwzględnił tego dowodu; - naruszenie art. 68 i art. 76 § 1, 2, 3 kpa, ponieważ zastosowano dokument nieczytelny, wykonany na kserokopiarce, z błędami. Nadto sporządzony protokół z czynności ważenia nie zawiera wszystkich elementów określonych w art. 68 kpa. W konkluzji strona skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że wagi zamontowane na terminalu w Koroszczynie posiadają ważne świadectwa legalizacji wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar. Ważenie odbywa się zgodnie z warunkami właściwego stosowania wag, określonymi w przepisach metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu stanowiącym załącznik do zarządzenia Nr 39 Prezesa GUM z dnia 22 grudnia 2000 r. /Dz.Urz. Miar i Probiernictwa Nr 6 poz. 40/. W żaden sposób nie jest możliwa zmiana wyników dokonywanych już ważeń czy też wydrukowania innych wyników niż aktualnie zamierzone. Powtórnie ważone są jedynie te pojazdy, w przypadku których terminal wagowy zasygnalizuje błąd w procedurze ważenia. Strona nie przedstawiła żadnych dowodów świadczących, iż pojazd ważony na innej wadze wskazywał prawidłowe wyniki naciski osi. Błędy popełnione w protokole z kontroli pojazdu, zostały sprostowane zgodnie z przepisami prawa przez Naczelnika Urzędu Celnego. Sąd, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazanymi w niej podstawami prawnymi zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Należy podzielić pogląd prezentowany przez organ odwoławczy, że decyzje wydawane na podstawie art. 13 ust. 2a i 2b ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm./ mają charakter decyzji związanych. Oznacza to, że uprawniony organ w razie stwierdzenia określonego w tych przepisach stanu rzeczy zobowiązany jest wymierzyć karę pieniężną w ściśle określonej wysokości. Odpowiedzialność za przejazd drogą publiczną pojazdem "nienormatywnym" jest uniezależniona od winy podmiotu dokonującego przejazd /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2003 r. Sygn. akt II SA 1825/2002 – niepublikowany/. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja pierwszoinstancyjna nie mogą się jednak ostać, skoro zapadły z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje ich uchyleniem. Prawidłowe rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy, wiążące się z właściwym zastosowaniem określonych norm materialnoprawnych, uzależnione jest od uprzedniego dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrania materiału dowodowego oraz jego wszechstronnego rozważenia i oceny, w myśl zasad określonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Zmaterializowanie tych zasad powinno znaleźć odzwierciedlenie m.in. w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym stosownie do art. 107 § 3 kpa. Analiza akt sprawy i uzasadnień decyzji organów obu instancji przekonuje, że zostały one wydane z naruszeniem wyżej wskazanych przepisów. Podstawę wszelkich ustaleń faktycznych mogą stanowić wyłącznie dowody prawem dopuszczone, które zostały właściwie przeprowadzone, prawidłowo utrwalone i poddające się weryfikacji. Organy decyzyjne nie wskazały, na podstawie jakich uregulowań prawnych dokonano pomiaru dynamicznego obciążenia osi pojazdu, co umożliwiałoby weryfikację tych ustaleń. Pomiar taki nie może być pomiarem dowolnym przeprowadzonym wyłącznie według kryteriów przyjętych przez organ. Musi on odpowiadać kryteriom wyznaczonym przez odpowiedni akt normatywny wydany przez właściwy organ administracji rządowej. Prezes Głównego Urzędu Miar w dniu 22 grudnia 2000 r. wydał zarządzenie Nr 39 w sprawie wprowadzenia przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu /Dz. Urz. Miar i Probiernictwa Nr 6/2000, poz. 40/. Przepisy te precyzują warunki od których spełnienia uzależnione jest prawidłowe określenie masy pojazdu, masy przewożonego ładunku oraz oznaczenie obciążenia osi pojazdu w ruchu. W protokole z kontroli pojazdu dokonanej w dniu [...] sierpnia 2003 r. i w komputerowym wydruku wyników obciążenia kolejnych osi pojazdu brak jest elementarnych danych, pozwalających na pozytywne zweryfikowanie tych dowodów i uznanie ich za miarodajne do ustalenia stanu faktycznego i rozstrzygnięcia sprawy. Nie wiadomo bowiem, którzy z funkcjonariuszy celnych przeprowadzali powyższe czynności oraz czy posiadali do tego stosowne uprawnienie /por. art. 40b ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm./. Nie wiadomo nawet jakiej wagi użyto do określenia obciążenia osi pojazdu, co generalnie dyskwalifikuje te dowody w sensie formalnym. Z protokółu kontroli nie wynika czy, waga była prawidłowo zainstalowana /por. § 3 zarządzenia/ oraz czy dopełniono innych warunków, przewidzianych m.in. w § 7 zarządzenia. Co do zasady obciążenie maksymalne wagi, w świetle przepisów zarządzenia, powinno wynosić co najmniej 10 ton i nie przekraczać 15 ton. Jedynie dla specjalnych zastosowań mogą być ustalone w decyzji o zatwierdzeniu typu wagi, inne wartości maksymalne /§ 2 ust. 3 zarządzenia/. Z wydruku komputerowego ważenia dynamicznego pojazdu wynika, iż obciążenie każdej z ważonych kolejno osi było niższe niż 10 ton. Masa pojazdu zaś wynosiła 37,2 tony. Skoro tak, to uzyskane wyniki ważenia nie mogły być miarodajne i stanowić podstawy do wymierzenia kary pieniężnej. W czynnościach urzędowych do wyznaczenia obciążenia osi pojazdu lub jego masy, stanowiących podstawę do określenia wysokości opłaty lub kary za przekroczenie dopuszczalnego obciążenia osi i całego pojazdu stosuje się wagi klasy dokładności pierwszej i drugiej /por. § 7 ust. 1 zarządzenia/. Ze świadectwa legalizacji wagi rzekomo zastosowanej do przedmiotowego ważenia wynika, iż posiada klasę dokładności IIII. Nie mogła być zatem użyta do wymierzenia kary pieniężnej. Powyższe spostrzeżenia poczyniono na gruncie cytowanego wcześniej zarządzenia Prezesa Głównego Urzędu Miar Nr 39 z dnia 22 grudnia 2000 r. W tym miejscu należy jednak rozstrzygnąć kwestię czy to zarządzenie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego. W myśl art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej źródłami powszechnie obowiązującego prawa są: Konstytucja, ustawy i ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Stosownie do art. 92 ust. 1 Konstytucji rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. W myśl zaś art. 92 ust. 2 Konstytucji – organ upoważniony do wydania rozporządzenia nie może przekazywać swoich kompetencji, o których mowa w ust. 1, innemu organowi. W kontekście przytoczonych powyżej norm konstytucyjnych, wyżej wymienione zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Miar Nr 39 z dnia 22 grudnia 2000 r. nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa. Zarządzenie to wydano na podstawie art. 8 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. Prawo o miarach /Dz.U. Nr 55, poz. 248 ze zm./. Ten ostatni przepis nowelizowany był dwukrotnie. Pierwotnie przyznawał on upoważnienie do wydania rozporządzenia Radzie Ministrów, później zaś Ministrowi właściwemu do spraw gospodarki /por. art. 47 ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie niektórych upoważnień ustawowych do wydawania aktów normatywnych oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. z 2000 r. Nr 120 poz. 1268/ i art. 11 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów, ustawy o działach administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. z 2001 r. Nr 154 poz. 1800/. Stwierdzić należy, iż pod rządem "starej" ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. – Prawo o miarach, ani Rada Ministrów, ani Minister właściwy do spraw gospodarki nie wydali stosownego rozporządzenia na podstawie art. 8 pkt 1 i 2 tej ustawy. W dniu 1 stycznia 2003 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach /Dz.U. z 2001 r. Nr 63, poz. 636 ze zm./. Celem ustawy określonym w jej art. 1 jest zapewnienie jednolitości miar i wymaganej dokładności pomiarów wielkości fizycznych w Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też prawnej kontroli metrologicznej podlegają przyrządy pomiarowe stosowane przy pobieraniu opłat, podatków i niepodatkowych należności budżetowych oraz ustalaniu opustów, kar umownych, wynagrodzeń i odszkodowań, a także przy pobieraniu i ustalaniu podobnych należności i świadczeń /art. 8 ust. 1 pkt 4 powyżej cytowanej ustawy/. Art. 9 pkt 3 obowiązującej ustawy – Prawo o miarach upoważnił Ministra właściwego do spraw gospodarki, do określenia w drodze rozporządzenia wymogów metrologicznych, którym powinny odpowiadać przyrządy pomiarowe podlegające prawnej kontroli metrologicznej, uwzględniając rodzaje dowodów tej kontroli, a także warunki właściwego stosowania i warunki techniczne ich użytkowania. Minister właściwy do spraw gospodarki dotychczas nie wydał rozporządzenia zawierającego przepisy o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu w tym m.in. dotyczące warunków właściwego ich stosowania. Niezależnie zatem od stwierdzonych na wstępie nieprawidłowości, dyskwalifikujących ustalenia faktyczne zawarte w decyzjach organów obu instancji zauważyć należy, że wobec braku stosownych przepisów wykonawczych, metody i warunki w jakich dokonano pomiaru obciążenia osi pojazdu w ruchu – były dowolne, "uznaniowe", a skoro tak, to nie mogły stanowić podstawy do wymierzenia kary pieniężnej. Brak przepisów wykonawczych powyżej wskazanych, powoduje, iż przepisy art. 13 ust. 2a i ust. 2b ustawy o drogach publicznych są przepisami "martwymi". Ponadto godzi się podnieść, że naruszono elementarne zasady proceduralne określone m.in. w przepisach art., art. 10 § 1, 61 § 4, 40 § 1 i § 2, 45 kpa. Decyzja pierwszoinstancyjna doręczona została kierowcy, który nie był upoważniony do działania w imieniu i na rzecz strony w charakterze pełnomocnika, czy też przedstawiciela w rozumieniu art. 40 § 1 kpa. Również Urząd Celny wydając decyzję na podstawie dokumentu, który następnie dwukrotnie prostował, wykazał brak poszanowania reguł kultury administracyjnej. Z tych też względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1270/ w związku z art. 97 § 1 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II i III sentencji uzasadniają przepisy art. 200 i art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.