II SA/Lu 142/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca ), Sędziowie Asesor WSA Wojciech Kręcisz,, Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak, Protokolant Referent – stażysta Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2005 r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania W. L. od decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] znak: [...] orzekającej o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzją organu I instancji z dnia [...] przyznany został W. L. zasiłek rodzinny na dzieci M. i P. L. na okres od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem (córką P.) w okresie korzystania z urlopu wychowawczego od 1 maja do 10 maja 2004 r. Pismem z dnia 18 sierpnia 2004 r. poinformowano W. L., iż pomyłkowo wypłacono jej dodatek do zasiłku rodzinnego za okres od 11 maja 2004 r. do 31 lipca 2004 r. W. L. zwróciła się do GOPS o umorzenie jej nienależnie wypłaconych świadczeń rodzinnych ale wniosku tego organ nie uwzględnił i decyzją z dnia [...] zobowiązał W. L. do zwrotu kwoty 1066,70 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. W uzasadnieniu tej decyzji podano, iż ze względu na nielegalnie pobrane świadczenia wstrzymano wypłatę dwóch zasiłków rodzinnych oraz dodatku z tytułu urodzenia dziecka D. L., które będą potrącane do czasu pokrycia nadpłaconych zasiłków. Odwołująca się pobrała świadczenie nienależne w sytuacji, gdy prawidłowo przyznano jej dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem do dnia 10 maja 2004 r., ale omyłkowo wypłacono ten dodatek za okres do 31 lipca 2004 r. Pismo organu z dnia 18 sierpnia 2004 r. pouczające W. L. o braku prawa do pobierania świadczenia w okresie po 10 maja 2004 r. wypełniło dyspozycję przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła W. L., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Podniosła w skardze, że ubiegając się o przyznanie świadczeń rodzinnych nie wprowadziła nikogo w błąd. Decyzja z dnia [...] nie została jej doręczona, a o tym, że wypłacono jej zawyżone świadczenie dowiedziała się dopiero z pisma z 18 sierpnia 2004 r. Mimo, że w odwołaniu wyjaśniała, iż żadna inna decyzja poza decyzją z [...] nie została jej doręczona a zatem nie znała czasokresu i wysokości przyznanych jej świadczeń, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wzięło tej okoliczności pod uwagę. Pobrane świadczenia zużyła na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny i nie jest w stanie zwrócić żądanej kwoty. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje kontrolę w zakresie zgodności zaskarżonej decyzji z obowiązującym prawem, do czego jest uprawniony w świetle art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, co oznacza, że przy rozstrzyganiu sprawy Sąd ma prawo i obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. W rozpoznawanej sprawie należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 kpa, tzn. bez podstawy prawnej. Materialno-prawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), które jako organ właściwy do prowadzenia postępowania w sprawach świadczeń rodzinnych wskazują wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne (art. 20 ust. 2, art. 3 ust. 11) uprawniając go do pisemnego upoważnienia innych wskazanych w ustawie osób do wydania decyzji (art. 20 ust. 3). Nie ulega wątpliwości, że organ właściwy określony w ustawie, to organ uprawniony do wydawania decyzji administracyjnych w pierwszej instancji, od których przysługuje odwołanie. Właściwym do rozpoznania odwołania nie jest jednak organ administracji publicznej wyższego stopnia lecz inny organ wskazany w ustawie (art. 127 § 2 kpa). Organem tym jest sąd rejonowy, co wynika z art. 4778 § 2 kodeksu postępowania cywilnego, który to przepis w brzmieniu aktualnie obowiązującym wszedł w życie z dniem 1 maja 2004 r. na podstawie art. 34 ust. 2 lit. a powołanej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Skoro Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznało bez podstawy prawnej odwołanie od decyzji administracyjnej wydanej przez organ I instancji - zaskarżona decyzja jest dotknięta wadą nieważności określoną art. 156 § 1 pkt 2 kpa, co Wojewódzki Sąd Administracyjny, podzielając pogląd wyrażony w wyroku sygn. akt IV SA 217/94 z dnia 12 maja 1995 r. (ONSA 2/96 poz. 91) obowiązany jest stwierdzić na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.