II SA/Lu 1478/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (spr.), Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Maria Filipek, po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2004 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odpłatności rodziców za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej oddala skargę Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Starosty przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia wobec M. S., począwszy od dnia 1 sierpnia 2002 r. odpłatności za pobyt dzieci w rodzinie zastępczej u A. S., tj. za A. M. – 20 zł miesięcznie, za M. M. – 20 zł miesięcznie, łącznie – 40 zł miesięcznie, płatne z góry do 20 każdego miesiąca na wskazany rachunek PCPR. W uzasadnieniu podniesiono, że zgodnie z art. 33j/ ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm./ rodzice, których dzieci przebywają w rodzinach zastępczych są obowiązani do ponoszenia odpłatności z tego tytułu. Poza arytmetycznymi parametrami będącymi podstawą do wyliczenia opłaty organ pomocowy, ustalając jej wysokość uwzględnia również jego sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową, a w uzasadnionych tymi okolicznościami przypadkach może, na wniosek rodzica bądź z urzędu, odstąpić od ustalania odpłatności. M. S. ma ograniczoną władzę rodzicielską nad małoletnimi córkami, które orzeczeniem sądu umieszczono w rodzinie zastępczej babki – A. S. M. S. ma na utrzymaniu małoletnią córkę A., na którą otrzymuje alimenty w wysokości [...] zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubentem P. S. Cierpi na schorzenie serca i z tego tytułu pobiera świadczenie rentowe w kwocie [...] zł. Dochód tej rodziny wynosi 940,96 zł, przy kryterium dochodowym określonym zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej na kwotę 922 zł. Przy ustalaniu dochodu trzyosobowej rodziny nie został uwzględniony, pomimo możliwości przynajmniej dorywczej pracy sezonowej, dochód pozostającego bez stałego zatrudnienia konkubenta. Wobec uznania zasadności obciążenia matki dziecka kosztami ich pobytu w rodzinie zastępczej, organ I instancji po prawidłowo poczynionych ustaleniach faktycznych i zastosowaniu właściwych norm materialnoprawnych, ustalił prawidłową wysokość opłaty. Kwota 40 zł, nawet przy stosunkowo niewielkim dochodzie rodziny M. S., nie jest znaczna i bez wątpienia jest niewystarczająca dla zapewnienia niezbędnych potrzeb i kosztów utrzymania dzieci, korzystających dodatkowo z pomocy budżetowej przewidzianej dla rodzin zastępczych. Fakt posiadania ograniczonych środków finansowych, pozwalających jednak na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, nie zwalnia rodzica od obowiązku utrzymania dziecka, tym bardziej, że poziom tych kosztów ograniczony jest zasadami ustalania opłat , jakie przewidziano dla rodzin zastępczych i prawidłowo zastosowano w odniesieniu do odwołującej się. Trudna sytuacja rodzinna i majątkowa odwołującej się, nie usprawiedliwia jednak zwolnienia jej od obowiązku przynajmniej częściowego partycypowania w utrzymaniu dzieci. Decyzję powyższą zaskarżyła do Sądu M. S., wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniosła, że A. S., która stanowi rodzinę zastępczą utrzymuje bliski kontakt z ojcem dzieci J. M. Dziewczynki są zaniedbane, źle ubrane, a pieniądze które otrzymuje matka z PCPR są przeznaczone na inne cele, m.in. na alkohol i na zaspokojenie jej potrzeb oraz potrzeb J. M.. Skarżąca jest osobą schorowaną i z tego tytułu otrzymuje niską rentę w wysokości 417 zł. Przyjmuje leki, które są drogie i nie stać jej nawet na wykupienie niezbędnych medykamentów. Ojciec dzieci jest osobą zdrową, zdolną do pracy i również powinien być zobowiązany do opłacania pobytu córek w rodzinie zastępczej. A. S. jest osobą konfliktową, wychodzi po nocach i pozostawia dziewczynki bez opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Co do zasady rodzice, których dzieci przebywają w rodzinach zastępczych, są obowiązani do odpłatności z tego tytułu na podstawie art. 33j ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. z 1998 r. nr 64, poz. 414/. Wysokość odpłatności za pobyt dzieci skarżącej w rodzinie zastępczej została ustalona prawidłowo, biorąc pod uwagę uregulowania zawarte w § 21 i § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w sprawie rodzin zastępczych /Dz.U. Nr 120, poz. 1284/, czego zresztą skarżąca nie kwestionuje. Niesporne jest, ze skarżąca otrzymuje alimenty w łącznej kwocie 400 zł przyznane na rzecz jej córek przebywających w rodzinie zastępczej. Obowiązek alimentacyjny spoczywający na ojcu tych dzieci – J. M. wykonuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych ze środków funduszu alimentacyjnego. Brak było zatem podstaw prawnych do ustalania tej odpłatności wobec J. M. /por. § 21 ust. 2 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r./, skoro Zakład Ubezpieczeń Społecznych może skutecznie egzekwować kwoty wypłacone z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 13 i nast. ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym /Dz.U. z 1991 r. Nr 45, poz. 200 ze zm./ oraz § 13 i nast. rozporządzenia Ministrów Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Sprawiedliwości z dnia 4 grudnia 1974 r. w sprawie funduszu alimentacyjnego /Dz.U. Nr 49, poz. 308 ze zm./. Skarżąca wykazując silną postawę roszczeniową nie dostrzega, że jest wyłącznie dysponentką alimentów przyznanych w całości na zaspokojenie potrzeb jej córek A. M. i M. M. Tymczasem środki otrzymane z tego tytułu, nie zamierza nawet częściowo przekazać uprawnionym do nich córkom. Państwo udziela jej dzieciom umieszczonym w rodzinie zastępczej znaczną pomoc finansową, zastępując w tym rodziców. Organy decyzyjne dostrzegły trudną sytuację materialną i zdrowotną skarżącej, jednak uznały, że ponoszenie odpłatności w kwocie po 20 zł miesięcznie na każde z dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej, leży w granicach możliwości finansowych skarżącej. Konstrukcja przepisu art. 33j ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wskazuje na to, że odstąpienie od ustalenia odpłatności ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny może, ale nie jest zobowiązany do wydania decyzji, faktycznie zwalniającej rodzica z odpłatności. Okoliczności przytoczone w skardze nie wpływają na odmienną ocenę zaskarżonej decyzji. Na marginesie tylko stwierdzić należy, że umieszczenie dzieci skarżącej w rodzinie zastępczej nastąpiło na mocy orzeczenia sądu i wyłącznie sąd uprawniony jest do ingerowania w sposób wykonywania opieki nad dziećmi. Z tych względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ należało orzec jak w sentencji.