II SA/Lu 152/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 maja 2025 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2025 r., znak: [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oddala skargę. Decyzją z dnia 14 lutego 2025 r., znak: SKO.II.41/379/ŚR/2025, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: k.p.a.) oraz art. 5 ust. 3, ust. 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1993 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Chełmie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Chełm z dnia 8 stycznia 2025 r., znak: MOPR.WŚ.ZŚRA.4311-8-2/2025 orzekającą o uznaniu M. P. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Stan sprawy przedstawia się następująco. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowi ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 3 ust. 5 ustawy organ właściwy wierzyciela występuje z wnioskiem do organu właściwego dłużnika o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego w przypadku: otrzymania wniosku, o którym mowa w ust. 1 (pkt 1), przyznania osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego (pkt 2), umieszczenia osoby uprawnionej w pieczy zastępczej (pkt 3). W myśl art. 5 ust. 3 ustawy w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił złożenia oświadczenia majątkowego (pkt 1) organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Kolegium wyjaśniło, że w przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji wezwał pismem z dnia 18 listopada 2024 r. skarżącego do osobistego zgłoszenia się do siedziby organu w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego, w terminie 14 dni od otrzymania wezwania. W wezwaniu został pouczony o skutkach niezgłoszenia się do organu. Wezwanie zostało doręczone matce skarżącego A. P. (dorosłemu domownikowi) w dniu 21 listopada 2024 r., co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Wezwanie to uznano za skutecznie doręczone skarżącemu w trybie art. 43 k.p.a., jednakże nie stawił się on w siedzibie organu we wskazanym terminie. Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 43 k.p.a., w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Aby doręczenie zastępcze było skuteczne muszą w być spełnione łącznie trzy przesłanki: adresat jest nieobecny w lokalu mieszkalnym, pismo przyjmuje za pokwitowaniem pełnoletnia osoba, osoba ta zobowiązuje się do oddania pisma osobiście adresatowi (tak wyrok NSA z 6.10.2022 r., II OSK 1460/21). Warunkiem przyjęcia przez organ takiej fikcji prawnej, tj. uznania, że nastąpiło doręczenie zastępcze, jest dysponowanie przez ten organ niebudzącym wątpliwości dowodem potwierdzającym, że przesłanki określone w art. 43 k.p.a. zostały spełnione. Pokwitowanie przesyłki odbioru pisma przez dorosłego domownika jest następstwem aktu woli i stanowi uzewnętrznienie podjęcia woli oddania pisma adresatowi. Nie ma przy tym znaczenia, czy osoba taka uczyniła jakąkolwiek adnotację, że zobowiązuje się przekazać przesyłkę adresatowi oraz bez konieczności badania, czy wywiązała się z obowiązku w tym zalesie (wyrok NSA z 9.01.2020 r., II OSK 2334/19). Kolegium wskazało, że jeśli zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki nie budzi wątpliwości, organ administracji publicznej nie ma obowiązku podejmowania jakichkolwiek dodatkowych działań. Organ podniósł następnie, że dłużnik nie zgłosił się na wezwanie organu. Zawiadomieniem z dnia 11 grudnia 2024 r. skarżący został poinformowany o wszczęciu postępowania administracyjnego dotyczącego uznania go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych w związku z uniemożliwieniem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego. Został jednocześnie poinformowany o możliwości czynnego udziału w postępowaniu oraz zapoznaniu się z zebranymi w sprawie dowodami. Kolegium zwróciło uwagę, że przesłankę negatywną uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych przewiduje art. 5 ust. 3a ustawy, w myśl którego decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Okoliczność ta została przez organ wyjaśniona, na co wskazuje informacja z dnia 18 grudnia 2024 r. uzyskana od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Chełmie potwierdzająca, że w okresie ostatnich sześciu miesięcy tj. od 1 czerwca 2024 r. za pośrednictwem Kancelarii Komornika od dłużnika M. P. tytułem alimentów nie wyegzekwowano żadnej kwoty. Ponadto Wójt Gminy G. w piśmie z dnia 2 stycznia 2025 r. podał, że w okresie od 1 lipca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. na poczet zadłużenia M. P. nie wpłynęły żadne środki od dłużnika. Kolegium wskazało, że w art. 5 ust. 3 ustawy w sposób ścisły określono przesłanki wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, nie pozostawiając organowi administracji orzekającemu w tych sprawach możliwości działania w ramach uznania administracyjnego. Oceniając stan faktyczny sprawy, Kolegium uznało, że M. P. jako dłużnik alimentacyjny nie stawił się na wezwanie organu, uniemożliwiając tym samym przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i nie złożył oświadczenia majątkowego. Argumenty strony zawarte w odwołaniu dotyczące jego stanu zdrowia nie mają wpływu na wynik niniejszego postępowania. W skardze na decyzję Kolegium M. P. zarzucił: 1) naruszenie art. 6 i 7 k.p.a., tj. zasady praworządności oraz zasady prawdy obiektywnej, która nakłada na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy zarówno pod względem faktycznym, jak i prawnym celem ustalenia stanu rzeczywistego sprawy, 2) naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co doprowadziło do nieuprawnionego przyjęcia okoliczności zawartych w treści zaskarżonego orzeczenia, 3) naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. polegające na zaniechaniu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonaniu oceny faktów na podstawie tak nieprawidłowo zebranego materiału dowodowego, 4) naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. polegające na nieprawidłowym, wybiórczym oraz zbyt ogólnikowym uzasadnieniu faktycznym decyzji w szczególności z pominięciem, jakie fakty organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. Jednocześnie skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów opinii psychologicznej z dnia 19 lipca 2023 r., karty informacyjnej o pobycie w szpitalu - Oddział Psychiatryczny, karty informacyjnej z udzielonej pomocy ambulatoryjnej oraz informacji o hospitalizacji - Oddział Psychiatryczny - na okoliczność stanu zdrowia skarżącego, występującej psychopatologii, zaburzeń afektywnych dwubiegunowych z objawami psychotycznymi, zaburzeń lękowych z napadami lęku (lęk paniczny). Skarżący wyjaśnił, że jego postawa w żaden sposób nie upoważniała organów do uznania go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, ponieważ pomimo trudnej sytuacji finansowej, a nade wszystko zdrowotnej, stara się wywiązywać z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci. Faktem jest, że organ I Instancji wezwał skarżącego do stawienia się celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania oświadczenia majątkowego, jednak brak wykonania tego zobowiązania wynikał z faktu, iż korespondencję odebrała matka skarżącego i przekazała mu ją ze znacznym opóźnieniem. W tej sytuacji niedopełnienie tego obowiązku nie wynikało ze złej woli skarżącego. Według skarżącego nie bez znaczenia dla tej okoliczności pozostaje także pogarszający się stan jego zdrowia (napadowa nerwicę lękowa) i związana z tym kontynuacja psychoterapii, co ma wpływ na sposób postępowania skarżącego, a nade wszystko na możliwość wywiązywania się przez niego z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sprawa został rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. po. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W niniejszej sprawie, zgodnie z art. 3 ust. 5 ustawy, organ właściwy wierzyciela wystąpił w dniu 7 listopada 2024 r. z wnioskiem do Prezydenta Miasta Chełm jako organu właściwego o podjęcie działań wobec skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego. Prezydent Miasta Chełm pismem datowanym na 18 listopada 2024 r. powiadomił skarżącego o wszczęciu postepowania w sprawie i wezwał go do osobistego stawienia się w siedzibie MOPR w Chełmie w terminie 14 dni od otrzymania wezwania celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego. Jednocześnie skarżący został pouczony o skutkach niewykonania wezwania (k. 5 akt adm.). Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił złożenia oświadczenia majątkowego (pkt 1) organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 marca 2015 r, I OSK 1094/14, spełnienie chociażby jednej wymienionej w tym przepisie przesłanki warunkuje wypełnienie dyspozycji tego przepisu. Stąd też bez wpływu na ocenę decyzji organów pozostają powoływane w skardze okoliczności związane ze stanem zdrowia skarżącego, jego sytuacją życiową i majątkową. Nie ma również znaczenia to, że skarżący stara się wywiązywać z obowiązku alimentacyjnego. Jedyną przesłankę negatywną uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych przewiduje art. 5 ust. 3a ustawy, zgodnie z którym decyzji nie wydaje się, jeżeli przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Ta okoliczność w niniejszej sprawie nie zachodzi, co prawidłowo ustaliły organy obu instancji. Jedyne okoliczności mające znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy to fakt prawidłowego doręczenia skarżącemu wezwania do przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego (korespondencję zawierającą wezwanie odebrał w dniu 21 listopada 2024 r. dorosły domownik skarżącego – k. 6 akt adm.), a także fakt, że skarżący nie stawił się w organie w wyznaczonym terminie w celu sporządzenia wywiadu alimentacyjnego ani nie złożył oświadczenia majątkowego, co jest w sprawie bezsporne. Jak wyjaśniono wyżej, były to wystarczające przesłanki do uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (zob. także wyrok NSA z 9 sierpnia 2017 r., I OSK 2904/15). W związku z tym, że wobec ziszczenia się przesłanki określonej w art. 5 ust. 3 ustawy oraz nieziszczenia się przesłanki z art. 5 ust. 3a ustawy, stan zdrowia skarżącego nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, Sąd odmówił dopuszczenia i przeprowadzenia dowodów z dokumentów: z opinii psychologicznej z dnia 19 lipca 2023 r., karty informacyjnej o pobycie w szpitalu - Oddział Psychiatryczny, karty informacyjnej z udzielonej pomocy ambulatoryjnej oraz informacji o hospitalizacji - Oddział Psychiatryczny - na okoliczność stanu zdrowia skarżącego. W myśl bowiem art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd przeprowadza dowód uzupełniający z dokumentów tylko wówczas, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, które w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.