II SA/Lu 153/09

Lublin, dnia 15 lipca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący - sędzia WSA Bogusław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. i E. małżonków M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...,]r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o nakazaniu wykonania określonych robót budowlanych w zakresie wniosku E. M. o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt II SA/Lu 153/09 referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania prawa pomocy skarżącym J. i E. małżonkom M., którzy wnosili o zwolnienie od kosztów sądowych w ich sprawie w przedmiocie uchylenia decyzji o nakazaniu wykonania określonych robót budowlanych. Referendarz sądowy wyjaśnił, że w piśmie zawierającym wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazali, iż rodzina składa się z czterech osób i jedynym źródłem dochodów jest czynsz najmu budynku gospodarczego w wysokości 600 zł miesięcznie, który wystarcza jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb (jedzenie, media). Prowadzą wspólne gospodarstwo z dwojgiem pełnoletnich dzieci. Ponadto wskazali, iż leczą się na przewlekłe schorzenia, co utrudnia im podjęcie stałej pracy. Wykazali, że w skład ich majątku wchodzi jedynie dom o pow. 150 m2. Podali, że nie posiadają żadnych zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych powyżej 3000 euro. Następnie, w wyniku wezwania referendarza skarżący złożyli dokumenty źródłowe i dodatkowe oświadczenia. Oceniając przedstawioną sytuację materialną skarżących na podstawie złożonego wniosku oraz nadesłanych dodatkowych dokumentów referendarz stwierdził, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie ma podstaw do uznania, że znajdują się w szczególnie trudnym położeniu. Skarżący nie wyjaśnili wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji materialnej, w szczególności odnoszących się do wysokości osiąganych dochodów i ich źródeł. Skarżący posiadają znaczny majątek nieruchomy – dom o pow. 150 m2, budynek gospodarczy wynajmowany jako sklep o pow. 72 m2, budynek masarni o pow. 400 m2 (wg oświadczenia nieużytkowany) oraz działkę o pow. 0,87 ha (decyzja w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2009 r. z dnia 27 lutego 2009 r.). Referendarz sądowy stwierdził, że oświadczenia skarżących złożone w zakresie źródeł i wysokości osiąganych dochodów są ze sobą sprzeczne. W urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podali, że jedynym źródłem utrzymania jest dochód uzyskiwany z czynszu najmu w kwocie 600 zł brutto. Dochodu w takiej wysokości nie potwierdzają nadesłane dokumenty. We wspólnym zeznaniu podatkowym małżonków za [...] r. skarżący wykazali, że roczny przychód z tytułu najmu wyniósł 9237,17 zł (tj. 769,76 zł miesięcznie), koszty uzyskania przychodu wyniosły 7562,13 zł, a dochód za 2008 r. 1675,04 zł (tj. 139,58 zł miesięcznie). Jeszcze co innego wynikało z nadesłanego aneksu z dnia [...] r. do umowy najmu. Według § 1 aneksu, czynsz z tytułu najmu ma wynosić 644 zł netto (podatek od nieruchomości i koszty ogrzewania ma ponosić najemca). Ponieważ oświadczenie skarżących w zakresie wysokości dochodów nie pokrywało się z nadesłanymi dokumentami, referendarz sądowy zażądał od nich dodatkowego oświadczenia wyjaśniającego powstałe w tym zakresie wątpliwości. W oświadczeniu z dnia [...] r. skarżący podał nowe okoliczności dotyczące źródeł i wysokości dochodów. Stwierdził, iż nadesłany na wezwanie z [...]r. aneks do umowy najmu nie obowiązuje od 30 października 2008 r. Według zaś aneksu z dnia [...]r. czynsz najmu zmniejszył się do wysokości 217 zł netto (koszty podatków lokalnych i ogrzewania nadal ma ponosić najemca). W oświadczeniu z dnia 17 czerwca 2009 r. skarżący podniósł, że koszty uzyskania przychodów z tytułu najmu w okresie od stycznia do kwietnia 2009 r. wyniosły 2752,18 zł i były to wydatki na energię elektryczną, które zostały zwrócone przez najemcę. W w/w oświadczeniu skarżący podał również, że zajmuje się dorywczo świadczeniem usług masarsko-wędliniarskich, z czego uzyskuje kwotę 400 zł miesięcznie. Referendarz podkreślił, że tego faktu skarżący nie ujawnili w oświadczeniu o dochodach złożonym na urzędowym formularzu, gdzie stwierdzili, że jedynym źródłem utrzymania jest dochód z najmu w kwocie 600 zł miesięcznie. W tej sytuacji referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazali wiarygodnie osiąganych dochodów. Gdyby rzeczywiście skarżący osiągali jedynie dochód w wysokości 600 zł brutto miesięcznie, to nie mieliby środków na pokrycie wydatków na energię elektryczną w związku z wynajmem za okres styczeń – kwiecień 2009 r., uiszczonych w kwocie 2752,18 zł (tj. 688,04 w przeliczeniu na miesiąc), zaś oprócz tego wydatku skarżący ponosili jednocześnie stałe miesięczne wydatki w kwocie 550 zł, jak również koszty kształcenia młodszej córki na studiach, która jak wykazali, pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i nie posiada odrębnego majątku, ani własnych dochodów. Referendarz podniósł również, że rodzina skarżących mimo wykazywania niskich dochodów (według zeznania podatkowego w 2008r. roczny dochód całej rodziny wyniósł – 1675,04 zł /tj. 139,58 zł miesięcznie/, zaś obecnie jedyny udokumentowany dochód to czynsz najmu w kwocie 217 zł miesięcznie), nie ubiegała się o pomoc ze środków pomocy społecznej (zaświadczenie GOPS z dnia [...]r.). Podniósł również, że skarżący nie wykazali należycie sytuacji rodzinnej i materialnej swoich pełnoletnich córek pozostających z nimi według oświadczenia we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwani do złożenia zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwy ze względu na miejsce zamieszkania ośrodek pomocy społecznej, nie złożyli w tym przedmiocie żadnego dokumentu. W oświadczeniu z dnia [...] r. skarżący podał jedynie, że nie pozostają osobami bezrobotnymi, wskazując że córka M. podjęła pracę w maju 2009 r. (nie wskazał jednakże wysokości wynagrodzenia). Odnośnie zaś córki L. podniósł, że jest studentką studiów dziennych (na tą okoliczność przedłożył stosowne zaświadczenie), natomiast nie wskazał wysokości kosztów jej kształcenia, ani z jakich źródeł finansowane są studia córki. Od postanowienia referendarza sądowego skarżący E. M. złożył sprzeciw do Sądu, domagając się przyznania prawa pomocy. Wskazał, że posiadanie nieruchomości nie może dyskwalifikować go jako osobę, której należałoby przyznać prawo pomocy. Posiadane budynki (poza wynajmowanym budynkiem garażowym) nie przynoszą żadnego dochodu, bowiem nikt ich nie chce wynająć, ani kupić. Ponadto skarżący wyjaśnił, iż "podane w zeznaniu rocznym przychody i koszty nie odzwierciedlają rzeczywistych dochodów osiąganych przez skarżącego, ponieważ w pozycji przychodów oprócz czynszu najmu ujęte są także koszty energii elektrycznej fakturowane na najemcę niezależnie od czynszu, zaś w kosztach ujęta jest wartość tej energii oraz amortyzacja. W związku z tym wskazany w zeznaniu dochód 1675,04 zł jest dochodem księgowym, a nie kasowym. Skarżący otrzymywał od najemcy kwotę czynszu netto w wysokości 644 zł do października 2008 r. i 217 zł od listopada 2008 r. i była to kwota jego rzeczywistego (kasowego) dochodu". E. M. wyjaśnił również, że nie ponosił opłat na energię elektryczną w kwocie 2752,18 zł w 2009 r. z uzyskiwanego dochodu, lecz z otrzymywanych od najemcy dodatkowych środków właśnie na ten cel. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie może być uwzględniony. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy następuje albo w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika - w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) albo w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czy też poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, jak w przypadku skarżącego, jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 powołanej ustawy). Instytucja prawa pomocy wprawdzie nie powinna być iluzoryczna, to jednak z uwagi na to, że wydatkowana jest ze środków publicznych, musi być stosowana rozważnie. Sąd przyzna zatem prawo pomocy tylko wówczas, gdy zebrane w sprawie materiały dowodowe jednoznacznie wskazują, że sytuacja materialna osoby ubiegającej się o pomoc jest trudna, co uniemożliwia jej poniesienie wszystkich bądź części kosztów postępowania. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących stanu majątkowego, wysokości dochodów i wydatków strony wnioskującej o prawo pomocy. Ocena sytuacji materialnej osoby ubiegającej się o pomoc oraz ocena jej możliwości do poniesienia kosztów postępowania należy do sądu, jednak obowiązek dokładnego wskazania i uprawdopodobnienia uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków spoczywa na wnioskodawcy. Uchybienie temu obowiązkowi uniemożliwia sądowi prawidłową ocenę tej sytuacji i w konsekwencji nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy. Skarżący w niniejszej sprawie nie przedstawił - ani na etapie postępowania przed referendarzem sądowym, ani po wniesieniu sprzeciwu - wyczerpująco swojej sytuacji materialnej, a pozostające wątpliwości nie pozwalają na uwzględnienie wniosku. Skarżący w swoich oświadczeniach określił różne kwoty dochodów, jak również różne źródła ich uzyskania, zaś ze złożonych dokumentów wynika jeszcze co innego, wobec czego jego oświadczeń nie można uznać za wiarygodne. Najpierw, we wniosku z dnia [...] r. skarżący wskazał, iż osiąga jedyny dochód w kwocie 600 zł z tytułu najmu budynku garażowego, jednak nie potwierdziły tego nadesłane dokumenty. We wspólnym zeznaniu o wysokości osiągniętego dochodu małżonków w roku podatkowym 2008 r. wykazane jest, że roczny przychód z tytułu najmu wyniósł 9237,17 zł (tj. 769,76 zł miesięcznie), koszty uzyskania przychodu wyniosły 7562,13 zł, a dochód za 2008 r. 1675,04 zł (tj. 139,58 zł miesięcznie). Z kolei z aneksu z dnia [...] r. do umowy najmu wynikało, że czynsz z tytułu najmu ma wynosić 644 zł netto (podatek od nieruchomości i koszty ogrzewania ma ponosić najemca). Natomiast w oświadczeniu z dnia [...] r. złożonym na wezwanie referendarza, skarżący stwierdził, iż w/w aneks nie obowiązuje od [...] r., w tym dniu zawarto nowy aneks zgodnie z którym czynsz najmu zmniejszył się do wysokości 217 zł netto. Oświadczył również, że dorywczo zajmuje się świadczeniem usług masarsko-wędliniarskich, z czego osiąga dochód w kwocie 400 zł miesięcznie. W ocenie Sądu analiza przedstawionych wyżej dokumentów pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, iż są one ze sobą sprzeczne. Nie sposób uznać oświadczeń skarżącego za wiarygodne, bowiem we wniosku z dnia [...] r. twierdzi, że jedyny dochód osiąga z tytułu najmu w kwocie 600 zł miesięcznie, zaś w piśmie z dnia [...] r. przeczy temu, skoro wskazuje, iż dochód z tego najmu od dnia [...] r. wynosi 217 zł oraz, że osiąga również inny dochód w wysokości 400 zł miesięcznie z tytułu świadczenia usług masarskich. Ponadto wskazać należy, iż wyjaśnienia skarżącego przedstawione w sprzeciwie, iż wskazany w zeznaniu podatkowym dochód w kwocie 1675,04 zł jest dochodem księgowym, a nie kasowym, nie zmieniają oceny w tej mierze. Podkreślenia również wymaga fakt, że skarżący nadal nie przedstawił źródeł finansowania studiów młodszej córki, ani kosztów kształcenia, nie wskazał również dochodów starszej córki, która w maju 2009 r. podjęła zatrudnienie. Nie można również uwzględnić zarzutu skarżącego o wadliwości rozstrzygnięcia referendarza sądowego z tego względu, że odmówił przyznania prawa pomocy z powodu posiadania przez skarżącego znacznego majątku. Stwierdzić bowiem należy, iż w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] r. podniesiony został fakt posiadania przez skarżącego znacznego majątku nieruchomego, jednak w aspekcie wskazania jego składników majątkowych, a nie jako przyczyna odmowy przyznania prawa pomocy. Również zarzut, iż w postanowieniu błędnie stwierdzono o braku środków na ponoszenie opłat za energię w kwocie 2752,18 zł nie zasługuje na uwzględnienie. Okoliczność ponoszenia przez najemcę kosztów energii elektrycznej nie wynika bowiem ani z umowy najmu, zgodnie z którą najemca ponosi tylko koszty podatków lokalnych i opłat za ogrzewanie, ani też nie jest uwzględniona w rocznym zeznaniu podatkowym. Gdyby jednak przyjąć, iż koszty energii elektrycznej jak wyjaśnia E. M. ponosi najemca, w sprawie pozostaje nadal wiele niejasności i sprzeczności dotyczących sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny, co i tak uniemożliwia przyznanie prawa pomocy. Badając niniejszą sprawę stwierdzić należy, iż z zebranego w niej materiału dowodowego wynika, że skarżący nie przedstawił w sposób wiarygodny jakie są jego rzeczywiste możliwości finansowe, przez co nie wykazał, że zaistniały określone w art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy przesłanki przyznania prawa pomocy. Brak jest zatem podstaw do uznania, że E. M. znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, należało odmówić przyznania prawa pomocy.