II SA/Lu 1589/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak,, Asesor WSA Bogusław Wiśniewski - sprawozdawca, Protokolant Agnieszka Kocot, po rozpoznaniu w dniu 23 września 2004 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę Sygn. akt II SA/ Lu 1589 / 03 U z a s a d n i e n i e Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania K.M. od decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] września 2003 r. znak: [...] w sprawie przyznania zasiłku stałego wyrównawczego, uchyliło powyższą decyzję w części dotyczącej terminu przyznania zasiłku i orzekło, iż powyższe świadczenie przysługuje wnoszącemu odwołanie od dnia 1 maja 2003 r. w wysokości 19 zł miesięcznie , a od 1 sierpnia 2003 r. do dnia 2 czerwca 2006 r. po 54, 67 zł miesięcznie. W pozostałej części decyzję utrzymano w mocy. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy wyjaśnił, iż uprawnienie do zasiłku stałego wyrównawczego przysługuje osobom pełnoletnim, całkowicie niezdolnym do pracy z powodu wieku lub inwalidztwa, których dochód jest niższy od kryterium określonego w art.4 ustawy o pomocy społecznej .Gdy chodzi o dochód na osobę w rodzinie , to jej własny dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie musi być niższy od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie określonego w art.4 ust.1 ustawy. Osobą całkowicie niezdolna do pracy z powodu inwalidztwa jest osoba całkowicie niezdolna do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo osoba o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu przepisów ustawy o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych. Z kolei niezdolność do pracy z powodu wieku oznacza ukończenie 60 lat przez kobietę i 65 lat przez mężczyznę .Organ uznał, iż świadczeniobiorca legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2003 r. wydane na czas określony do dnia 2 czerwca 2006 r., z którego wynika , iż jest on osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Jest zatem uprawniony do otrzymania wzmiankowanego świadczenia. Określając jego wielkość Kolegium uznało, iż K.M. mieszka wspólnie z A.S. i jej dziećmi i razem prowadzą gospodarstwo domowe. Przemawia za tym fakt jego zameldowania na pobyt stały w lokalu i korzystanie razem z pozostałymi domownikami ze wszystkich pomieszczeń w mieszkaniu, które stanowi jego centrum życiowe, ośrodek koncentracji jego spraw osobistych i majątkowych. Według Kolegium widoczną oznaką wspólnoty gospodarczej jest też to, iż razem z A.S. bywają na jej działce, gdzie razem pracują , przyczyniając się do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb rodziny. Zdarza się , iż kobieta pożycza pieniądze na leki odwołującemu się. On z kolei troszczy się o jej dzieci, przygotowuje im posiłki , codziennie wyprawia do szkoły i bywa w niej w ich sprawach, pilnuje też odrabiania lekcji. Kolegium wskazało , iż A.S. ubiegając się o dodatek mieszkaniowy oświadczyła, iż odwołujący się jest członkiem jej gospodarstwa domowego. Powyższe okoliczności zdaniem Kolegium wyczerpują pojęcie rodziny jako faktycznego związku osób wspólnie zamieszkujących i gospodarujących, nie świadczą jednak o występowaniu relacji osobistych właściwych małżeństwu, czyli pożycia , którego jednak ustawodawca nie wymaga. Za mało wiarygodne uznano twierdzenia odwołującego się, iż nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z A.S. i jej dziećmi, zwłaszcza, iż jedyna oznaką braku wspólnoty gospodarczej jest jego dieta cukrzycowa , która może , ale nie musi być elementem decydującym o odrębności gospodarstw, gdyż nie zmienia tego, iż korzysta on nadal z wody , gazu prądu oraz sprzętów domowych. Oświadczenie K.M. w którym zaprzecza on , aby prowadził wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami stanowi jedynie materiał dowodowy w sprawie .Zasadnym jest zatem stwierdzenie, iż ustalenie wysokości zasiłku musi nastąpić w sposób przewidziany dla osoby w rodzinie. Zmieniając decyzję organu pierwszej instancji, kolegium stwierdziło, iż na dochód rodziny składają się wynagrodzenie za pracę A.S., zasiłki rodzinne, dodatek mieszkaniowy oraz renta K.M. W myśl art.27ust.6 pkt.2 ustawy zasiłek stały wyrównawczy w przypadku osoby w rodzinie ustala się jako różnicę między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie, ustalonym zgodnie z art. 4 ust.1 ustawy, a posiadanym dochodem na osobę w rodzinie. Wysokość zasiłku nie może być wyższa od kwoty 461 zł tj. obowiązującego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej ani niższa od 19 zł. Kolegium ustaliło, iż dopiero od miesiąca maja 2003 r. odwołujący się spełnił przesłankę dochodową .Wówczas dochód na osobę w rodzinie ( 265, 51 zł ) był niższy od ustawowego kryterium dochodu na osobę w rodzinie o 2,89 zł. Tak było również w czerwcu, a różnica wynosiła 4, 76 zł. Za te zatem miesiące przysługuje zasiłek w kwocie 19 zł . W lipcu dochód na osobę w rodzinie był wyższy od ustawowego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie o 2,89 zł, mimo to jednak przyznano świadczenie, a Kolegium z uwagi na art.139 kpa nie mogło zmienić decyzji miesiącach tej części. W kolejnych miesiącach dochód na osobę w rodzinie był mniejszy od dochodu ustawowego o 54, 67 zł i w takiej wysokości został przyznany. Kolegium podkreśliło, iż odwołujący się miał możność czynnego uczestniczenia w postępowaniu z czego skorzystał. Skargę na decyzję Kolegium złożył K.M. Dowodził, iż organ odwoławczy powinien wziąć pod uwagę zaświadczenie lekarski składane w KRUS z którego wynikało, iż jest trwale niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym .Na podstawie tego zaświadczenia otrzymywał zasiłek w poprzednim miejscu zamieszkania. W K. wymagano natomiast tylko orzeczenia Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności. Podważał ponadto ustalenia organu odwoławczego prowadzące do uznania, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami .W jego ocenie za takim stanowiskiem nie może przemawiać stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż w mieszkaniu A.S. zamieszkuje nieodpłatnie jako lokator i pozostaje na jej utrzymaniu. Sprawuje opiekę nad jej dziećmi , chodzi z nimi na spacery, do Kościoła i na działkę, ale traktuje to jako swój obowiązek opiekuna. Tłumaczył, iż wypowiedź środowiska na jego temat była pozytywna, wręcz wyróżniająca. Wskazał, iż błędne rozumowanie Kolegium jakoby nie spełniał warunków do przyznania świadczenia w okresie od stycznia do kwietnia było błędne. Argumentował ponadto, iż jest osoba schorowaną . Cierpi na nadciśnienie tętnicze, łuszczycę i zapalenie stawów. Jest chory na cukrzycę. Potrzebuje pieniędzy na leczenie. Skromna renta w kwocie 276 zł , którą otrzymuje wystarcza na sile na skromne wyżywienie i dojazd do lekarzy. Zdaniem skarżącego niesłusznie rozlicza się go razem z rodzina A.S. To nie są jego dzieci i nie można zmusić go do łożenia na ich utrzymanie i pomocy , bo nie ma z czego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Argumentacji skarżącego nie można uznać za przekonującą. Stosownie do art. 27 ust.4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( tekst jedn. Dz. U z 1998 r. Nr.64, poz.414 ze zmianami )zasiłek stały wyrównawczy przysługuje osobie pełnoletniej , samotnej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub inwalidztwa, jeśli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego, określonego w art. 4 ust.1 , a także osobie całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub inwalidztwa, jeśli jej dochód , jak również dochód na osobę w rodzinie , jest niższy od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie określonego w art.4 ust. 1 ustawy. Z kolei art. 2a ust.4 ustawy stanowi, iż przez całkowitą niezdolność do pracy rozumie się całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo posiadanie znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych. Z akt sprawy wynika , iż skarżący okazywał jako podstawę swojego wniosku orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy z dnia 3 grudnia 2002 r. według którego uznano go za osobę trwale niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym. Powyższe orzeczenie stanowiło oparcie dla przyznani skarżącemu renty rolniczej z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzja z dnia [...] grudnia 2002 r. Termin badania kontrolnego wskazano na grudzień 2004 r. Orzeczenie tej treści nie mogło być jednak uznane jako spełnienie jednej z przesłanek warunkujących wypłatę zasiłku stałego wyrównawczego. Stosownie do art.62 ust.3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych ( Dz. U Nr.123, poz.776 ze zmianami ) osoby o stałej lub długotrwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym uznano za osoby niepełnosprawne z tym, że osoby którym przysługuje zasiłek pielęgnacyjny traktuje się jako zaliczone do znacznego stopnia niepełnosprawności, a pozostałe jako zaliczone do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Według art.5a ust.1 ustawy osoby posiadające ważne orzeczenia o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym mogły składać do Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności wnioski o ustalenie stopnia niepełnosprawności i wskazań określonych wart.6b ust.3 dla celów korzystania z ulg i uprawnień na podstawie odrębnych przepisów . Słusznie zatem przyjął organ odwoławczy , iż niezbędnym było przedstawienie przez skarżącego orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności , które zapadło w dniu 2 czerwca 2003 r. Z wyjaśnień skarżącego złożonych na rozprawie przed Kolegium w dniu 15 lipca 2003 r. wynika, iż powyższe orzeczenie przedstawił w organie i instancji już 3 czerwca 2003r. Art.43 ust.6 zd.1 ustawy o pomocy społecznej stwierdza, iż świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego począwszy od miesiąca , w który został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Mimo zatem złożenia wniosku już 6 stycznia 2003 r. , świadczenie mogło zostać przyznane dopiero po złożeniu orzeczenia Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności. Sąd nie aprobuje także zapatrywania skarżącego co do prowadzenia przez niego odrębnego gospodarstwa domowego . Zaprezentowane przez organ odwoławczy stanowisko jest poprawne i nie można dopatrzyć się w nim dowolności. Skoro ustawa o pomocy społecznej określa rodzinę jako osoby spokrewnione lub nie spokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące, z zastrzeżeniem art.4a , bez bliższego sprecyzowania tych pojęć , to rzeczą organów administracji jest wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy pozwalających taki stan potwierdzić lub wykluczyć. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji wyczerpująco i czytelnie wskazuje okoliczności , które zdaniem organu administracji przemawiają za przychyleniem się do opinii o wspólnym zamieszkiwaniu i prowadzeniu gospodarstwa domowego z A.S. i jej dziećmi. Fakt ten potwierdził sam skarżący w wywiadzie środowiskowym sporządzonym przez Aspiranta Pracy Socjalnej w dniu 22 stycznia 2003 r. , składając podpis pod oświadczeniem, iż podane informacje są zgodne z prawdą. Wprawdzie już 15 stycznia 2003 r. skarżący złożył oświadczenie w którym zaprzeczył, aby prowadził wspólne gospodarstwo domowe z A.S., ale w aktualizacji wywiadu z dnia 7 maja 2003 r. znajduje się zapis , iż mieszka z A.S. i jej trzema synami. W wywiadzie środowiskowym z dnia 1 września 2003 r ponownie przyznał, iż razem z A.S. M.S. , A.S. i R.S. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Także A.S. w deklaracji o wysokości dochodów stanowiącej załącznik do wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego z dnia 14 kwietnia 2003 r. stwierdziła, iż jej gospodarstwo domowe składa się z pięciu osób , wpisując do deklaracji skarżącego. W ocenie Sądu powyższe oświadczenia wyraźnie nawiązują do ustaleń organów administracji i należy ocenić je jako wiarygodne .Dla oceny wspólnego zamieszkiwania i prowadzenia gospodarstwa domowego nie ma znaczenia, iż skarżący jest osobą obcą w stosunku do A.S. i jej dzieci. Przepis art.2a ust.1 ustawy o pomocy społecznej za rodzinę uznaje osoby spokrewnione jak i nie spokrewnione. Mogą to być także osoby obce ( por .wyrok NSA z dnia 2 marca 1992 r. sygn akt II SA 103 / 92 Rejent 1992 /10 str.107, wyrok NSA z dnia 5 marca 2003 r. sygn. akt II SA./ Ka 878/ 99 Gazeta Prawna 2004 / 39 str.8 ). Podkreślić ponadto należy, iż dla sprawy nie mają znaczenia powoływane przez skarżącego okoliczności związane ze stanem jego zdrowia. Zarówno bowiem zasady ustalania prawa do zasiłku stałego wyrównawczego jak i jego wysokość regulowane są materia ustawową. Wobec złożenia przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu dla skarżącego , któremu przyznano prawo pomocy, wniosku o zasądzenie kosztów nie opłaconej pomocy prawnej, nie zawierającego oświadczenia , że żądane koszty nie zostały zapłacone w całości na podstawie § 20 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej z urzędu (Dz. U Nr.163,poz.1348 ze zmianami ) wniosek należało uznać za nieuzasadniony ( por. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1998 r. sygn. akt II CKN 687 / 98 OSNC 1999/3/63 ). Z powyższych względów na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr.153, poz.1270 ) skargę należało oddalić.