II SA/Lu 162/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz - sprawozdawca, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom,, Asesor WSA Wojciech Kręcisz, Protokolant ref-staż. Agnieszka Kocot, po rozpoznaniu w dniu 08 października 2004 r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie odpłatności rodziców za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzją Starosty z dnia [...]. znak: [...], które nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] lutego 2004r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania I.P. od decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia [...] stycznia 2004r., znak: [...] zmieniającej własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2003r. w części dotyczącej wysokości opłat oraz ustalającej opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie zaskarżoną decyzją zmniejszył opłatę miesięczną za pobyt dziecka skarżącej I.P. w rodzinie zastępczej, ustalając ją na okres od 1 sierpnia 2003r. do 31 grudnia 2004r. w wysokości 100 zł. Opłatę zmniejszono z kwoty 250 zł miesięcznie z uwagi na pogorszenie sytuacji ekonomicznej rodziny. I.P. w odwołaniu domagała się zwolnienia jej w całości z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, wyjaśniając, że wbrew ustaleniom organu I instancji nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem, a jej sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie częściowych opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Podniosła, że ze względu na inwalidztwo jest całkowicie niezdolna do pracy i utrzymuje się wyłącznie z renty socjalnej i zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 500 zł. Organ odwoławczy podzielając stanowisko Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie powołał się na art. 33 j ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.), zgodnie z którym do odpłatności za pobyt dzieci w rodzinach zastępczych obowiązani są ich rodzice. Wysokość tej odpłatności uregulowana jest w § 21 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. 2001r. Nr 120, poz. 1284). Odpłatność ustala się do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej udzielonej na dziecko na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej. Organ odwoławczy ustalił ponadto, że I.P. zamieszkuje wraz z mężem w 2- izbowym mieszkaniu (własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu) i prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe. Oboje są chorzy i niepełnosprawni. Źródłem ich utrzymania jest renta socjalna w wysokości 418,00zł przysługująca I.P., renta inwalidzka jej męża w kwocie 690,21 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny – 141,70 zł. Łącznie stanowi to kwotę 1249,91 zł i przekracza kryterium dochodowe ustalone na podstawie art. 4 ustawy o pomocy społecznej i określone dla rodziny I.P. na kwotę 712,00 zł. W ocenie organu odwoławczego zaskarżoną decyzją słusznie obniżono wysokość opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej z kwoty 250 zł do 100 zł miesięcznie, z uwzględnieniem trudnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej rodziny wynikającej z długotrwałej choroby małżonków oraz wydatków związanych z koniecznością zakupu leków. Poza tym, zdaniem organu II instancji, uiszczenie przez skarżącą tej opłaty nie pozbawi rodziny minimum dochodowego, określonego w art. 4 ustawy o pomocy społecznej, gdyż pozostała do dysponowania kwota miesięcznie przekroczy o ponad 60% kwotę kryterium dochodowego. Organ odwoławczy podkreślił ponadto, że w świetle materiału dowodowego I.P. bezspornie prowadzi wraz z mężem wspólne gospodarstwo domowe, samo zaś zniesienie wspólności majątkowej nie oznacza w świetle art. 2a ustawy prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego. Od decyzji tej I.P. wniosła skargę do sądu administracyjnego, domagając się jej uchylenia. Skarżąca podniosła, że nie jest w stanie ponosić jakichkolwiek opłat z tytułu pobytu dziecka w rodzinie zastępczej, a jej sytuacja zdrowotna i finansowa uzasadnia zwolnienie jej w całości z tych opłat na podstawie art. 33 j pkt 3 ustawy o pomocy społecznej. Podkreśliła, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy z powodu inwalidztwa powstałego przed ukończeniem 18 roku życia i utrzymuje się wyłącznie z renty socjalnej przyznanej z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Ze względu na fakt pozostawania pod stałą opieką medyczną zmuszona jest ona do ponoszenia stałych miesięcznych wydatków na zakup leków. Ponadto ze względu na chorobę psychiczną często jest wyzyskiwana przez innych ludzi. Skarżąca zarzuciła również organom administracyjnym, że nie wyjaśniły dokładnie i bezpodstawnie przyjęły, iż nadal prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Podkreśliła przy tym, że mąż, który również cierpi na chorobę psychiczną , samodzielnie dysponuje swoimi pieniędzmi, które nierzadko pożycza od innych. Zarzuciła, iż w toku postępowania nikt z nią, ani z jej mężem, jak również z matką męża sprawującą nad nim opiekę nie przeprowadził wywiadu środowiskowego, więc ustalenia dokonane przez organy administracyjne w tym zakresie są błędne. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Po rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Skarga jest zasadna, albowiem w sprawie nie zostały należycie wyjaśnione okoliczności istotne dla jej ostatecznego rozstrzygnięcia, przez co zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, zaś uzasadnienie decyzji nie spełnia przesłanek określonych w art. 107 § 3 kpa. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji był art. 33j, ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) , zgodnie z którym rodzice, których dzieci przebywają w rodzinach zastępczych, są obowiązani do ponoszenia odpłatności z tego tytułu, przy czym zasady ustalania tej odpłatności reguluje rozporządzenie Rady Ministrów, wydane na podstawie art. 33g ust. 7 i 8 ustawy o pomocy społecznej. W świetle tych przepisów opłata ta co do zasady zależy od tego, czy osoba zobowiązana, jest osobą samotnie gospodarującą, czy też pozostaje w faktycznym związku z innymi osobami, z którymi wspólnie zamieszkuje i gospodaruje (art.2a, 4 ustawy). Przepis art. 33 j ust. 3 ustawy o pomocy społecznej dopuszcza jednak wyjątek od tej zasady, uprawniając organ orzekający do odstąpienia w całości od ustalenia odpłatności na wniosek rodziców dziecka lub z urzędu, ze względu na trudną sytuację materialną zobowiązanego. W świetle powyższego, obowiązkiem organu prowadzącego rozpatrywaną sprawę było dokładne ustalenie rzeczywistej sytuacji życiowej i materialnej I.P.. Organy uchybiły temu obowiązkowi nie dokonując wyczerpujących ustaleń i nienależycie uzasadniły swoje stanowisko. W szczególności powinny były przeprowadzić wyczerpujące postępowanie wyjaśniające, celem ustalenia czy skarżąca faktycznie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, tym bardziej, że wyrokiem sądu została zniesiona wspólność majątkową między małżonkami. Gdyby okazało się bowiem, że posiadają oni odrębne majątki i nie gospodarują nimi wspólnie, należałoby indywidualnie ocenić sytuację materialną zobowiązanej do opłaty I.P., uwzględniając jej dochody i miesięczne wydatki, w szczególności na leczenie, które ze względu na rodzaj choroby i zaawansowanie stale musi być prowadzone . Być może ustalenia takie dawałyby podstawę całkowitego odstąpienia od opłaty w świetle powołanego art. 33j ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się kwestionariusz wywiadu środowiskowego z września 2003r. , przeprowadzonego m.in. z matką męża skarżącej, która wprost w nim stwierdziła, że małżonkowie odrębnie gospodarują majątkiem. Organy administracyjne orzekające w sprawie w ogóle nie ustosunkowały się do tego wyjaśnienia i w sposób nieuzasadniony oraz wbrew zarzutom podnoszonym przez skarżącą ustaliły, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, nie wskazując z jakich dowodów w sprawie wywodzą swe stanowisko. Zważywszy, na fakt, że zarówno skarżąca jak i jej mąż (nie będący ojcem dziecka) nie zostali dotychczas ubezwłasnowolnieni, ale stan ich zdrowia w świetle orzeczeń lekarskich, jeśli nie uniemożliwia, to przynajmniej znacznie utrudnia im podejmowanie nawet podstawowych życiowo decyzji z pełnym rozeznaniem, organy orzekające obowiązane były ze szczególną starannością wyjaśnić rzeczywiste możliwości finansowe ponoszenia przez skarżącą kosztów utrzymania dziecka. W uzasadnieniach swoich decyzji, sporządzonych z naruszeniem art. 107 § 1 kpa organy przyznały wprawdzie, że skarżąca znajduje się w trudniej sytuacji materialnej, jednakże obciążyły ją opłatą z uwagi na fakt, że w przeszłości wyraziła ona chęć zabrania dziecka z powrotem do siebie, składając stosowne oświadczenie. Tego typu deklaracje skarżącej winny być oceniane przez pryzmat jej rzeczywistej sytuacji zdrowotnej i materialnej. W świetle powyższego należało stwierdzić, że decyzje organów administracyjnych zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na mocy art. 145 § 1 pkt1 lit. a i c w zw. z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzec jak w sentencji.