II SA/Lu 162/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia świadczeń nienależnie pobranych I. oddala skargę; II. przyznaje [...] J. P. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia .... Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. po rozpatrzeniu odwołania K. R. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta ... przez Kierownika Działu Świadczeń Socjalnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia ....o odmowie umorzenia kwoty świadczeń nienależnie pobranych w wysokości 765 zł. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją z dnia ... 2010r. organ I instancji przyznał K. R. zasiłek pielęgnacyjny, a następnie decyzją z dnia ... 2013r. kwotę tego zasiłku w wysokości 765 zł za okres od 1 sierpnia 2012r. do 31 grudnia 2012r. uznał za świadczenie nienależnie pobrane. Decyzją z dnia ... 2013r. organ orzekł o zwrocie tej kwoty wraz z odsetkami. W dniu 5 września 2013r. K. R. złożyła wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Wskazała, że nie chodzi i wymaga opieki osób trzecich, legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 10 kwietnia 2010r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 26 października 2011r. o niezdolności do pracy od dnia 21 lipca 2003r. oraz orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 26 października 2011r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia 31 października 2013r. Na wezwanie organu I instancji wnioskodawczyni złożyła następujące dokumenty: rachunek za energię elektryczną, zaświadczenie lekarskie z dnia 14 grudnia 2010r., zaświadczenie lekarskie z dnia 24 listopada 2010r., wyciag z konta za okres od 16 lipca 2013r. do 13 sierpnia 2013r., wyciąg z konta za okres od 14 maja 2013r. do 13 czerwca 2013r., wyciąg z konta za okres od 16 kwietnia 2013r. do 13 maja 2013r., wyciąg z konta za okres od 14 marca 2013r. do 15 kwietnia 2013r., wyciąg z konta za okres od 14 lutego 2013r. do 13 marca 2013r., wyciąg z konta za okres od 15 stycznia 2013r. do 13 lutego 2013r., wycenę recept z dnia 7 listopada 2012r., kserokopię 8 recept za okres od 24 września 2012r. do 7 listopada 2012r., fakturę za rozmowy z sieci telefonii komórkowej, fakturę za gaz, opłatę eksploatacyjną mieszkania, orzeczenie wydane przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 10 kwietnia 2010r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, orzeczenie lekarskie o niezdolności do samodzielnej egzystencji, a także pismo Spółdzielni Mieszkaniowej ..... Organ I instancji przeprowadził również w dniu 13 czerwca 2013r. wywiad środowiskowy. Na podstawie zgromadzonych materiałów Samorządowe Kolegium Odwoławcze ... ustaliło, że K. R. jest osobą samotnie gospodarującą, pozostaje jednak w stałym, nieregularnym kontakcie z córką na stałe przebywającą za granicą. K. R. jest osobą niepełnosprawną, całkowicie niezdolną do pracy na stałe oraz niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 31 października 2013r. Źródłem dochodu jest emerytura z ZUS w wysokości 861, 88 zł miesięcznie, która jednak podlega zmniejszeniu z powodu należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego, a więc po potrąceniach zostaje jej kwota 619 zł. Miesięczne wydatki to: opłata za mieszkanie – 292,19 zł, gaz – 38,82 zł, energia elektryczna – 180, 23 zł, telefon komórkowy – 134,60 zł. Ponadto K. R. posiada zadłużenie z tytułu opłat za mieszkanie w spółdzielni ..., które na koniec września 2013r. wynosiło 2680,55 zł i odsetki 588,72 zł. Z uwagi na to, że wnioskodawczyni nie przedstawiła rachunków za leki, a wyłącznie recepty, nie można ustalić kosztów zakupu leków. Z wywiadu środowiskowego wynika natomiast, że nie przestrzega ona zaleceń lekarskich, nie przyjmuje systematycznie leków i jest często hospitalizowana. Ponadto organ ustalił, że wnioskodawczyni od wielu lat korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, a w ciągu ostatnich 6 miesięcy miała przyznane usługi opiekuńcze w wymiarze 2 godzin dziennie, pomoc w zakresie dożywiania w formie gorącego posiłku, a w czerwcu 2013r. także zasiłek celowy na dofinansowanie kosztów leków i leczenia w wysokości 150 zł. Mając powyższe na uwadze Kolegium uznało, że wprawdzie możliwości regulowania dodatkowych zobowiązań przez K. R. są niewielkie, bowiem jej sytuacja finansowa jest trudna, ale nie jest ona wynikiem szczególnych okoliczności, co uzasadniałoby umorzenie – na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, podlegającego zwrotowi nienależnie pobranego świadczenia. Kolegium wskazało jednak, podobnie jak organ I instancji, że strona ma prawo wystąpić z odrębnym wnioskiem o rozłożenie należności na raty. Miesięczny stały dochód wystarcza bowiem na zabezpieczenie jej potrzeb bytowych, a będzie przy tym możliwa ratalna spłata nienależnie pobranych świadczeń w wysokości nie stanowiącej nadmiernego obciążenia dla jej budżetu domowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie K. R. wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego .... Kwestionując decyzję orzekającą o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń (jej zdaniem wadliwą), wskazała, że niska emerytura w kwocie 619,08 zł, z której musi zakupić niezbędne leki, nie pozwala na spłacenie nienależnie pobranego świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Podstawą rozstrzygnięcia był przepis art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2013r., poz.1456 ze zm.) zwanej dalej "ustawą", który stanowi, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Podkreślić należy, że wniosek o umorzenie podlega rozpatrzeniu w oparciu o uznanie administracyjne, które daje organowi swobodę w podejmowaniu decyzji. Cechą specyficzną uznania jest to, że decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości rozstrzygnięcia. (por. I. Bogucka, Państwo prawne a problem uznania administracyjnego, Państwo i Prawo 1992, z. 10, s.32 i nast.) Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądowej, choć kontrola ta jest ograniczona. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 maja 2002r. (SA/Sz 2548/00, niepubl.) kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77 § 1, 80 i 136 kpa. W niniejszej sprawie nie można zarzucić organom naruszenia przepisów postępowania, a w konsekwencji przekroczenia granic przysługującego im uznania. Organ I instancji podjął bowiem z urzędu wszelkie możliwe czynności w celu ustalenia aktualnej sytuacji dochodowej K. R., w szczególności przeprowadził z nią wywiad środowiskowy, a w konsekwencji – działając w granicach przysługującego mu uznania - miał prawo odmówić uwzględnienia wniosku o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, co należycie uzasadnił, spełniając wymagania art. 107 § 3 kpa. Organ stwierdził, że wprawdzie sytuacja materialna skarżącej jest trudna (skarżąca utrzymuje się z niskiej emerytury, przekraczającej 600 zł), jednak nie została ona wywołana nadzwyczajnymi okolicznościami, a tylko takie – w świetle art. 30 ust. 9 ustawy – mogłyby uzasadniać umorzenie należności. Organ miał na uwadze, że skarżąca posiada stały dochód i systematycznie korzysta z pomocy społecznej, a w związku ze stanem zdrowia często bywa hospitalizowana, co ogranicza częściowo jej wydatki na leczenie. Organ podkreślił przy tym, że skarżąca ma prawo ubiegać się o rozłożenie należności na raty, a uwzględnienie takiego wniosku przez organ nie spowodowałoby znacznego pogorszenia jej sytuacji materialnej. Organ prawidłowo wyjaśnił przy tym, że rozłożenie należności na raty jest możliwe wyłącznie na podstawie odrębnego wniosku wszczynającego odrębne postępowanie. W sytuacji występującej w sprawie, wobec prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i należytego uzasadnienia rozstrzygnięcia nie ma podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Z tych względów skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz.270 ze zm.); o wynagrodzeniu ustanowionego w ramach prawa pomocy adwokata orzeczono na podstawie § 18 ust.1 pkt.2 lit. d rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2002 r., Nr 163, poz.1348 ze zm.) w zw. z art. 250 cyt. ustawy.