II SA/Lu 167/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 23 grudnia 2021 r. nr SKO.41/4186/OS/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z 24 lipca 2020 r. przyznało K. K. (dalej jako "skarżąca" lub "strona") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką - G. K. (ur. 1966 r.) na okres 1 sierpnia 2019 r. do 31 lipca 2022 r. W dniu 4 października 2021 r. strona złożył pisemne oświadczenie, że od dnia 1 października 2021 r. zaprzestała sprawowania opieki nad swoją matką - w związku z czym wnosi o uchylenie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Decyzją z 13 października 2021 r. Burmistrz Ryk, uchylił z dniem 1 października 2021 r. przyznane w związku z opieką nad matką prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Od tej decyzji strona wniosła odwołanie, kwestionując zasadność jej wydania i wyjaśniając, że swoją decyzję, co do rezygnacji z otrzymywanego świadczenia pielęgnacyjnego podjęła emocjonalnie, bez zastanowienia pozbawiając środków do życia matkę oraz siebie samą. Po rozpatrzeniu odwołania decyzją z 23 grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy ww. decyzje organu pierwszej instancji. Kolegium wskazało, że podtrzymuje ustalenia i argumentację organu pierwszej instancji. Strona złożyła bowiem ważne i skuteczne oświadczenie woli pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań i oświadczeń, w którym oświadczyła o zaprzestaniu sprawowania opieki nad G. K. od 1 października 2021 r. z uwagi na wyjazd do innego miasta oraz wniosła o uchylenie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. W zaistniałej sytuacji wydana decyzja jest prawidłowo, a przy jej wydaniu nie doszło do żadnego uchybienia przepisom prawa. Dalej organ wyjaśnił, że aby uzyskać ponownie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, strona musi złożyć nowy wniosek o przyznanie jej tego prawa, wniosek ten musi zostać rozpatrzony przez właściwy organ i wydana musi być decyzja w sprawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i przywrócenie jej wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego z jego wyrównaniem od miesiąca złożenia oświadczenia o jego rezygnacji, tj. od października 2021 r. z uwagi na dalszą nieprzerwaną opiekę nad matką. Jej zdaniem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a oraz art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej jako: u.ś.r.) oraz z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W obszernym uzasadnieniu przedstawiła zasady oraz wymagania ustawowe dotyczące przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że decyzja pozbawiająca ją prawa do tego świadczenia jest rażąco niesłuszna, niesprawiedliwa nieracjonalna oraz niweczy ratio legis przepisów u.ś.r. W sprawach z zakresu pomocy społecznej (a przedmiotowa spraw ma charakter pokrewny) trzeba przede wszystkim kierować się dobrem osób korzystających z takiej pomocy. Jak wskazała oświadczenie o rezygnacji z przyznanego świadczenia złożyła nie zdając sobie sprawy z jego konsekwencji, gdyż jej stan emocjonalny nie pozwalał na świadome podejmowanie decyzji. Dopiero po przemyśleniu całej sytuacji postanowiła zmienić swoją pochopnie podjęta decyzję. W tym celu złożyła oświadczenie i pisemny wniosek o przywrócenie pobieranego świadczenia, którego nota bene odmawiano przyznania przez rok czasu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że sąd administracyjny stosownie do swojej kognicji kontroluje zgodność z prawem między innymi decyzji administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Sąd nie jest natomiast władny oceniać takich okoliczności, jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem organu oraz czy orzeczenie to wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Jednocześnie, sąd administracyjny nie ma możliwości orzeczenia co do meritum sprawy. Dokonana przez Sąd zgodnie z powyższymi zasadami kontrola legalności decyzji zarówno organu pierwszej jak i drugiej instancji, prowadzi do konstatacji że są one zgodne z przepisami prawa, wobec czego skarga nie może zostać uwzględniona. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Innymi słowy, aby spełnione były przesłanki przyznania tego świadczenia, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy są jasne. Mocą decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 24 lipca 2020 r. przyznano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką - G. K. na okres od 1 sierpnia 2019 r. do 31 lipca 2022 r. Nastąpiło to na wniosek skarżącej złożony 28 sierpnia 2019 r. Jak bowiem wynika z art. 23 ust. 1 i 2 u.ś.r., ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, a jednym z nich jest przedmiotowe świadczenie pielęgnacyjne następuje na wniosek złożony w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby wnioskodawcy. Oznacza to, że wyłącznym inicjatorem postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wniosek opiekuna osoby niepełnosprawnej. Organ nie działa tutaj z urzędu. Dopiero złożenie odpowiedniego wniosku stanowi dla organu podstawę do wszczęcia postępowania administracyjnego, nadanie sprawie biegu i następnie procesowego jej zakończenia w drodze wydania decyzji. Tym samym bezspornym jest, że również dysponowanie przyznanym już prawem do świadczenia pielęgnacyjnego należy do osoby wnioskodawcy (świadczeniobiorcy). Innymi słowy podmiot posiadający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może w każdym czasie zrzec się tego prawa zarówno z uwagi na brak stanu faktycznego uzasadniającego uprawnienie do świadczenia jak i samą jego wolę, w tym wolę sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W przedmiotowej sprawie taka też sytuacja zaistniała. Mianowicie, skarżąca 4 października 2021 r. złożył pisemne oświadczenie, w którym wniosła o uchylenie decyzji przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne przyznane w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, a to - jak sama wskazała - z powodu zaprzestania sprawowania na nią opieki od 1 października 2021 r. i wyjazd do innego miasta (k. 86 a.s.). Treść tego pisma jest jasna i nie nasuwa jakichkolwiek wątpliwości. W tej sytuacji organ nie mógł zrobić nic innego jak tylko wydać decyzję uchylającą przyznane stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, czyniąc to od wskazanego dnia zaprzestania sprawowania opieki nad niepełnosprawną, tj. od 1 października 2021 r. W podstawie prawnej organ pierwszej instancji prawidłowo powołał się na art. 163 k.p.a. w zw. z art. 32 u.ś.r. Zgodnie z tym ostatnim przepisem organ może zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych (...) lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Przepis ten, jak powszechnie przyjęto w orzecznictwie uzależnia wydanie decyzji uchylającej od zmiany sytuacji faktycznej lub prawnej. Instytucja ta w założeniu ma bowiem zastosowanie do sytuacji faktycznych, gdy w trakcie wypłaty świadczenia wystąpiła jedna z okoliczności o których mowa w tym przepisie, czyli zmianie uległ "pierwotny" stan sprawy (z chwili ustalania prawa do świadczenia), a która spowodowała konieczność zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji. Innymi słowy przepis ten ma zastosowanie gdy - po pierwsze nastąpiła zmiana stanu faktycznego w stosunku do pierwotnego, pozwalającego przyznać stronie uprawnienia, a nadto - zmiana ta jest istotna z punktu widzenia nabycia tego uprawnienia. Obie te przesłanki natomiast zaistniały w przedmiotowej sprawie. Skoro bowiem skarżąca oświadczyła, że zaprzestała sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, to odpadł niezbędny element uzależniający prawo do przyznania przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego. Warunkiem sine qua non przyznania tego świadczenia jest bowiem sprawowanie osobistej i stałej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny. Podkreślić przy tym należy, że przywołane oświadczenie zostało złożone w trybie art. 75 § 2 k.p.a. Istota oświadczenia składanego w tym trybie polega na przyjęciu przez organ twierdzenia strony co do faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ oczywiści ma możliwość dokonania oceny takiego oświadczenia na zasadach i w trybie wskazanym w kodeksie postępowania administracyjnego, jednakże musi mieć ku temu jakiekolwiek racjonalne podstawy, co ma miejsce w szczególności gdy dotyczy to okoliczności które są sporne między stronami postępowania, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie. Organ nie miał zatem najmniejszych podstaw od zakwestionowania złożonego oświadczenia, na co wskazuje obecnie skarżąca. Wszelkie wynikłe z oświadczenia konsekwencje obciążają bowiem podmiot je składający. Wpływu na wynik sprawy nie mogło również mieć dołączone do odwołania oświadczenie skarżącej, że zmienia swoją decyzję o zaprzestaniu sprawowania opieki nad matką i podejmuje się ją kontynuować. W tym zakresie Sąd wskazuje, że możliwość uchylenia się od skutków wadliwego oświadczenia woli jest instytucją prawa cywilnego, co oznacza, że skuteczność takiego uchylenia się podlega badaniu przed sądami powszechnymi. Przedmiotem oceny sądu jest w tym przypadku zasadność i podstawy uchylenia się od skutków oświadczenia woli. W razie sporu sąd bada, czy spełnione zostały przesłanki błędu prawnie doniosłego i czy uchylenie się od skutków oświadczenia woli nastąpiło w sposób prawem przewidziany. Tym samym, a jednocześnie z powszechnie przyjętym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa, wady oświadczeń woli, w rozumieniu przepisów art. 82-88 k.c., nie mogą stanowić przedmiotu badania w postępowaniu administracyjnym (por. wyrok NSA z 30 listopada 2001 r., sygn. akt II SA 2142/00). W przywołanych okolicznościach, Sąd nie miał żadnych wątpliwości, że w sprawie zachodziła konieczność uchylenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego skarżącej. Tym samym Sąd nie dopatrzył się również zarzucanego w skardze naruszenia prawa. Warto jedynie wskazać, że zdecydowana większość zarzutów nie odnosi się do istoty sprawy i treści zaskarżonej decyzji, lecz dotyczy kwestii całkowicie niezwiązanych z przedmiotem postępowania. W tym stanie rzeczy uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.