II SA/Lu 177/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marzena Okoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z [...] r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.), po rozpatrzeniu odwołania A. M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z [...] r., znak: [...] odmawiającą A. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na matkę D. C.. Stan sprawy przedstawia się następująco. W dniu 15 lipca 2021 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wpłynął wniosek A. M. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką D. C., która legitymuje się orzeczeniem orzecznika ZUS nr [...] z dnia [...] r., z którego wynika, że jest ona trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji od 1 grudnia 2019 r. Odmawiając decyzją z [...] r. przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego, organ pierwszej instancji powołał się na niespełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. przekroczenie wieku powstania niepełnosprawności matki. Odwołanie od tej decyzji wniosła A. M.. W powołanej na wstępie decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji Kolegium nie podzieliło argumentacji organu pierwszej instancji co do przekroczenia przez matkę skarżącej wieku powstania niepełnosprawności, powołując się w tym względzie na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, w którym stwierdzono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Niemniej jednak Kolegium stwierdziło zaistnienie innej przesłanki uniemożliwiającej przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia. Organ odwoławczy ustalił, że we wniosku złożonym w dniu 15 lipca 2021 r. A. M. wykazała, że jest rolnikiem i od dnia 1 lipca 2021 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie, co potwierdziła własnym podpisem. W odwołaniu potwierdziła, że w związku ze sprawowaniem opieki nad matką zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym, aby pomóc w procesie pielęgnacji, leczenia i rehabilitacji. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 20 lipca 2021 r. wynika, że niepełnosprawna D. C. ma 83 lata, jest osobą starszą, schorowaną, wymagającą opieki. Leczy się z powodu licznych schorzeń, jest całkowicie niezdolna do samodzielnej egzystencji, ma problemy z poruszeniem się. Córka A. M. sprawuje nad nią osobistą opiekę. Ze względu na sprawowaną opiekę nie jest w stanie podjąć zatrudnienia i, jak oświadczyła, zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Kolegium w celu ustalenia, czy faktycznie wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym pismem z 13 września 2021 r. zażądało od strony wyjaśnień w zakresie posiadanego gospodarstwa rolnego oraz rezygnacji z jego prowadzenia. W dniu 29 września 2021 r. A. M. wyjaśniła, że posiada gospodarstwo rolne o pow. 5,46 ha i 6,86 ha przeliczeniowe, które jest jej własnością i stanowi darowiznę od rodziców, jest też współwłaścicielem z mężem gospodarstwa rolnego o pow. 0,66 ha (0,8735 ha przeliczeniowe). W gospodarstwie prowadzona jest produkcja roślinna i zwierzęca. Dotychczas pobierała płatności bezpośrednie oraz płatności obszarowe. Od czasu choroby mamy zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w nim. Obecnie pracą w gospodarstwie zajmuje się wyłącznie mąż i syn. Wobec powyższego Kolegium pismem z 10 listopada 2021 r. zwróciło się do Wójta Gminy K. o udzielnie informacji dotyczącej pobierania przez wnioskodawczynię zwrotu podatku akcyzowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. W dniu 31 grudnia 2021 r. do Kolegium wpłynęły dokumenty potwierdzające, że A. M. wnioskiem z 16 lutego 2021 r. zwróciła się o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej na rok 2021, w którym wskazała, że na dzień 1 lutego 2021 r. posiada 9,38 ha użytków rolnych oraz 1,30 ha jako współposiadacz. Do wniosku załączyła 10 faktur na zakup paliwa wykorzystywanego do produkcji rolnej i decyzją z dnia [...] r. przyznano jej limit zwrotu podatku akcyzowego na 2021 r. w kwocie [...]zł oraz przyznano zwrot w kwocie [...]zł. Następnie w dniu 13 sierpnia 2021 r. A. M. zwróciła się z kolejnym wnioskiem o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej, załączając 25 faktur na zakup paliwa do produkcji rolnej. Decyzją z [...] r. przyznano jej zwrot podatku akcyzowego w kwocie [...]zł. Kolegium powołało się na treść art. 3 ustawy z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (Dz. U. z 2019 r., poz. 2188 ze zm.), według którego zwrot podatku przysługuje producentowi rolnemu. Za producenta rolnego uważa się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. W przypadku, gdy grunty gospodarstwa rolnego stanowią przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, zwrot podatku przysługuje posiadaczowi zależnemu. W przypadku, gdy grunty gospodarstwa rolnego stanowią przedmiot współposiadania, zwrot podatku przysługuje temu współposiadaczowi, w stosunku do którego pozostali współposiadacze wyrazili pisemną zgodę. Pisemna zgoda nie dotyczy współmałżonków. Zwrot akcyzy związany jest z prowadzeniem produkcji rolnej na danych gruntach (co prowadzi do zużywania paliwa rolniczego). Powyższe ustalenia, w ocenie Kolegium, potwierdzają, że wnioskodawczyni nie zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a tym samym brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany skarżonej decyzji. W okolicznościach faktycznych sprawy zaistniały zatem przesłanki wyłączające możliwość przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego, stosownie do dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. W skardze na decyzję Kolegium A. M. zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 7 k.p.a, art. 77 k.p.a. oraz art. 5 ust. 3 u.ś.r. poprzez uniemożliwienie nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W związku z powyższym zażądała uchylenia decyzji organów obu instancji oraz przyznania jej przez Sąd wnioskowanego świadczenia za okres od dnia złożenia wniosku. W uzasadnieniu wyjaśniła, że organ błędnie zinterpretował przedłożone dokumenty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, bowiem wypłacone dopłaty dotyczyły 2020 roku i w całości zostały przekazane na prowadzenie gospodarstwa rolnego. Ponadto skarżąca wskazała, że wniosek został złożony wiosną 2021 r., a o świadczenie pielęgnacyjne wystąpiła w lipcu 2021 r. Powołała się też na trudną sytuację finansową rodziny, bowiem dochód z gospodarstwa rolnego jest niewielki, a mąż trzy lata temu uległ wypadkowi w gospodarstwie rolnym i był na zwolnieniu lekarskim, co obniżyło dochód rodziny. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Kolegium zasadnie oceniło i prawidłowo uargumentowało stanowisko o braku spełnienia przez skarżącą podstawowej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. rezygnacji przez nią z pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania stałej, ciągłej opieki nad matką. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia czy kontynuowania zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyroki NSA z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11; z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13; z 2 lutego 2017 r., I OSK 2729/16). Z niespornych ustaleń poczynionych przez organy obu instancji wynika, że matka skarżącej D. C. legitymuje się orzeczeniem orzecznika ZUS nr [...] z dnia [...] r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Ma ona 83 lata, jest osobą schorowaną (nadciśnienie tętnicze, choroba Alzheimera, mastektomia po przebytym nowotworze piersi, choroba wieńcowa, choroba zwyrodnieniowa stawów), wymagającą stałej opieki, mającą problemy z poruszeniem się. Osobistą opiekę nad nią sprawuje skarżąca, która pomaga matce w ubieraniu się, sprząta, pierze, przygotowuje posiłki, robi zakupy i dawkuje leki, dba ponadto o higienę osobistą matki oraz wozi na wyznaczone wizyty lekarskie. Sporem objęta jest natomiast kwestia rezygnacji skarżącej z pracy w gospodarstwie rolnym z uwagi na konieczność opieki nad matką. Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r. oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Prawo nie przewiduje innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej. W rozpoznawanej sprawie Kolegium zasadnie dokonało weryfikacji oświadczenia skarżącej o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, przeprowadzając w tym zakresie postępowanie wyjaśniające, które doprowadziło do prawidłowej konkluzji, że skarżąca nie spełnia przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Jak wynika z prawidłowych ustaleń organu odwoławczego, skarżąca pobiera zwrot podatku akcyzowego, co jest ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W myśl art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej, zwrot podatku przysługuje producentowi rolnemu. Za producenta rolnego uważa się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Za gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2020 r. poz. 333), o którym mowa w art. 3 pkt 6 u.ś.r., uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Stosownie zaś do art. 2 pkt 14 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego użyte w ustawie określenia "rolnik" oznaczają rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a/ rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czyli rolnik jest osobą fizyczną lub prawną bądź grupą osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Działalność rolnicza (art. 4 ust. 1 lit. c/ rozporządzenia nr 1307/2013) oznacza: produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub - prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy. A. M. oświadczyła, że od 1 lipca 2021 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie, co potwierdziła podpisem. Tymczasem w dniu 13 sierpnia 2021 r. złożyła wniosek o zwrot podatku akcyzowego zawartego w paliwie wykorzystywanym do produkcji rolnej w okresie od 1 lutego 2021 r. do 31 lipca 2021 r. (nie – jak twierdzi w skardze, za rok 2020), gdzie wskazała, że uprawia łącznie 13,61 ha i załączyła 25 faktur na zakup paliwa. Decyzją z [...] r. przyznano skarżącej zwrot podatku akcyzowego w wysokości 1.051,14 z w ramach przyznanego na ten rok limitu. W świetle powyższych ustaleń skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad matką, co uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niezależnie od powyższego trzeba podkreślić, że jak zasadnie zwrócił uwagę NSA w uchwale 7 sędziów z 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12 (ONSAiWSA 2013/3/40, Lex nr 1230181), rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Mając powyższe na uwadze, Kolegium prawidłowo odmówiło skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na niespełnienie przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Sąd nie dopatrzył się uchybień, które mogłyby powodować uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Kolegium wprawdzie oparło decyzję na innej przesłance niż organ pierwszej instancji, jednak ta rozbieżność nie stanowi uchybienia, przeciwnie – jest konsekwencją stosowania zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.). Kolegium jako organ odwoławczy miało obowiązek rozpatrzyć sprawę ponownie i dokonać własnych ustaleń faktycznych oraz własnej oceny prawnej sprawy. W związku z powyższym Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.).