II SA/Lu 179/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę - w zakresie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 złotych, J. K. wniósł o zwolnienie z kosztów postępowania sądowego powołując się na trudną sytuację materialną i zły stan zdrowia. Wykazał, że posiada dom o powierzchni 50 m2, jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,42 ha fizycznych - 2,63 ha przeliczeniowych oraz lasu o powierzchni 3,22 ha. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę żony w kwocie 1.651,00 złotych brutto i swojej renty w kwocie 1.086,69 złotych brutto. Ponadto wskazał, iż posiada ciągnik rolniczy Ursus C-330 oraz samochód osobowy Ford Mondeo. Postanowieniem z dnia 8 maja 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podniósł, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji wykluczającej możliwość poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zdaniem referendarza z analizy zestawienia dochodów i wydatków miesięcznych wynika, że uiszczenie kosztów sądowych nie powinno wpłynąć negatywnie na stan finansowy prowadzonego przez skarżącego wraz z małżonką gospodarstwa domowego. Powyższe postanowienie J. K. zaskarżył w całości podnosząc, że wyliczenia referendarza są dla niego krzywdzące i niezgodne z prawem. We wniosku wykazał bowiem jedynie wydatki, na które posiadał faktury. Ponosi natomiast wydatki, których nie potrafi udokumentować fakturami, takie jak koszty dojazdu do lekarzy oraz utrzymanie samochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - może być przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia w całości od kosztów sądowych. Przede wszystkim w ocenie Sądu, sytuacja materialna rodziny skarżącego nie może być uznana za szczególnie trudną, co ewentualnie uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w całym wnioskowanym zakresie. Zarówno skarżący jak i jego małżonka uzyskują dochody, małżonka wnioskodawcy w kwocie 1.156,56 zł netto, skarżący zaś w kwocie 923,89 zł netto miesięcznie. Pomimo, że niewątpliwie nie są to dochody znaczne, to jednak nie sposób uznać, że sytuacja materialna J. K. jest szczególnie trudna. Skarżący posiada również gospodarstwo rolne i las o znacznej powierzchni, samochód osobowy oraz ciągnik rolniczy. Dlatego też skarżącego nie można uznać za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłaby w stanie partycypować chociażby w części w kosztach postępowania sądowego. Jednocześnie skarżący powołując się na swoją trudną sytuację materialną, nie wykazał, by miał jakiekolwiek zaległości finansowe. Tymczasem zasadą wynikającą z art. 199 p.p.s.a. jest ponoszenie przez każdą ze stron kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/2006, LEX nr 191863). Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich środków pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik.). Jednakże, mając na względzie, że wpis od skargi wynosi 500 zł, którą to kwotę należy uiścić jednorazowo w całości uznano, że wnioskodawca zasługuje na zwolnienie z wpisu od skargi, albowiem w jego sytuacji zgromadzenie takiej kwoty mogłoby okazać się zbyt trudne. Jednocześnie Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pozostałych kosztów postępowania sądowego, które mogą ewentualnie wynieść: 250 zł - wpis od skargi kasacyjnej oraz 100 zł - opłata kancelaryjna od wniosku za sporządzenie uzasadnienia wyroku. Jak wskazano skarżący wraz z małżonką osiągają stały comiesięczny dochód. Nadto jest właścicielem nieruchomości rolnej i lasu. Sytuacja taka pozwala zaś na sukcesywne czynienie oszczędności na pokrycie choćby części kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Należy bowiem podkreślić, że wszczynając spór przed Sądem, skarżący powinien mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Winien on zatem poczynić odpowie dnie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.