II SA/Lu 19/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Asesor WSA Wiesława Achrymowicz, Asesor WSA Bogusław Wiśniewski (spr.), Protokolant Asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2006 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]., znak: [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...]., Nr [...]. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] września 2005 r. znak: [...] odmawiającą B.B. przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku. W motywach uzasadnienia decyzji podano, że zgodnie z art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zmianami) prawo do zasiłków rodzinnych i dodatków do tego zasiłku nie przysługuje, jeśli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka chyba, że drugi z rodziców nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Ponieważ żadna z tych przesłanek w sprawie nie występuje, odmowa przyznania zasiłku oraz dodatków jest uzasadniona. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego B.B. uznała decyzję Kolegium za krzywdzącą ją i jej rodzinę. Podkreśliła, że godzi ona w dobro jej trojga dzieci, gdyż trudno jest im się utrzymać tylko z zasiłku z pomocy społecznej. Jedna z córek wymaga specjalistycznego leczenia, przebyła ciężką operację. Skarżąca dowodziła, że trudno jest jej wychowywać troje dzieci. Ich ojciec jest bezrobotny, nie ma prawa do zasiłku, nie może jej pomóc. Pokrzywdzone są dzieci, które nie rozumieją, że rodzice nie mają środków na ich utrzymanie. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim podnieść należy, iż powołany w decyzjach organów administracji art. 7 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zmianami) dotyczy osoby samotnie wychowującej dziecko. Wobec braku jakichkolwiek wyjaśnień dotyczących uznania skarżącej za osobę samotnie wychowującą dzieci, sądzić należy, że podłożem oceny Kolegium był art. 3 pkt 17 ustawy, zawierający definicję takiej osoby. Przypomnieć zatem należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 maja 2005 r. sygn. akt K.16/ 04 (opubl. Dz. U. z 2005 r. Nr 95, poz.806 , OTK-A 2005/5/51) uznał powyższy przepis za niezgodny z art.18, art. 32 ust. 1 art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych z dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11). Jednocześnie Trybunał stwierdził, że przepis ten traci moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2005 r. Rozstrzygnięcie przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności powołanego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych ma dla sprawy zasadnicze znaczenie. Stosownie bowiem do art.190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją , umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego wydana została ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonym w przepisach właściwych dla danego postępowania. Wyjaśniając pojęcie wznowienia postępowania w trybie art. 190 ust. 4 Konstytucji, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że wznowienie postępowania regulowane w poszczególnych procedurach różni się co do zakresu możliwości wzruszenia ostatecznego i prawomocnego rozstrzygnięcia, jest ono bowiem kształtowane przez ustawodawstwo zwykłe. Wznowienie, które wynika z art. 190 ust. 4 Konstytucji dotyczy en bloc postępowania sanacyjnego, zmierzającego do przywrócenia stanu konstytucyjności przez wzruszenie rozstrzygnięcia leżącego u podstaw skutecznej skargi konstytucyjnej. Przepis ten, odsyłając do ustaw zwykłych, nakazuje regulację wspomnianej sanacji konstytucyjnej. Przepis konstytucyjny przesądza zatem o samym fakcie sanacji, wskazując na cel wznowienia o jakim mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 października 2004 r. sygn.akt SK 1/04 0TK-A 2004/9/96, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 marca 2004 r. sygn. akt SK 53/03 OTK-A 2004/3/16, postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 kwietnia 2004 r. sygn. akt SK 32/01 OTK-A 2004/4/35). Różnica pomiędzy sanacją opartą o przepis art.190 ust. 4 Konstytucji, a realizowaną na podstawie zwykłych ustaw polega zdaniem Trybunału na tym, że w tym przypadku poprzednie postępowanie było prowadzone prawidłowo, tak z punktu widzenia wymagań prawa jak i ustaleń faktycznych. O potrzebie sanacji w trybie wznowienia postępowania decyduje natomiast Konstytucyjny nakaz (art. 190 ust. 4 Konstytucji skonkretyzowany w wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającym niekonstytucyjność prawnej podstawy wznawianego orzeczenia), zastosowania do rozstrzygnięcia sprawy "innego" prawa, niż to, które posłużyło do niego w rzeczywistości. Konstytucja wymaga bowiem posłużenia się stanem prawnym, który został ukształtowany w wyniku późniejszego stwierdzenia niekonstytucyjności. W powołanym wyroku z dnia 27 października 2004 r. Trybunał przypomniał, że art. 190 ust. 4 Konstytucji wskazuje wyraźną wolę ustrojodawcy, aby sprawa prawomocnie (ostatecznie) rozstrzygnięta na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją, była rozstrzygnięta w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnymi. W nowym stanie prawnym, ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, rozpatrzenie sprawy jest nie tylko dopuszczalne, ale możliwość taka jest ujęta jako podmiotowe, konstytucyjne prawo uprawnionego (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 marca 2004 r. sygn. akt SK 53/03 OTK ZU 3/A/2004 poz. 16). Prawo do wznowienia postępowania w wypadku orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności prawnej podstawy prawomocnego orzeczenia sądowego, ostatecznej decyzji administracyjnej lub rozstrzygnięcia w innych sprawach (art. 190 ust 4 Konstytucji) jest bowiem jednym z aspektów konstytucyjnego prawa do sądu (wyrok TK z dnia 9 czerwca 2003 r. sygn. akt SK 5/03 OTK ZU 6/A/2003 poz. 50). Na gruncie postępowania administracyjnego nakaz wynikający z art.190 ust. 4 Konstytucji realizowany jest przez art.145a § 1 kpa, zgodnie z którym orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja administracyjna, może stanowić podstawę wznowienia postępowania. Z kolei art.145 § 1 pkt 1 lit.b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) zobowiązuje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji lub postanowienia jeśli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, co ma miejsce także w sytuacji określonej w art.145a § 1 kpa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2002 r. sygn. akt III RN 200/01 OSNP 2003/24/582). Nie ma przy tym znaczenia, że utrata mocy obowiązującej art. 3 pkt 17 nastąpiła później, niż zapadła ostateczna decyzja administracyjna. Konieczność wznowienia postępowania administracyjnego w związku z orzeczeniem przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego nie jest bowiem związana z datą ustania jego mocy obowiązującej, ale z samym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego taką niezgodność stwierdzającego (por. wyrok SN z dnia 25 października 2002 r. sygn. akt IV CKN 1446/2000 OSNC 2004/3/41). Z tego względu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy .