II SA/Lu 190/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. Nr [...]. Decyzją z dnia [...]. Prezydent Miasta L. ustalił, że pobrane przez M. W. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki M. W. za okres od [...]. do dnia [...]. w łącznej wysokości [...] złotych są świadczeniami nienależnie pobranymi oraz nakazał ich zwrot wraz z należnymi odsetkami wynoszącymi na dzień wydania decyzji [...] złotych. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że decyzją z dnia [...]. przyznał M. W. reprezentowanej przez matkę M. W. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]złotych miesięcznie na okres od [...]. do [...]. Po uprawomocnieniu decyzji strona złożyła umowę zlecenia z dnia [...]. zawartą z P. B. S. spółka z o.o obowiązującą do dnia [...]., z aneksem z dnia [...]., przedłużającym czas jej trwania do [...]. oraz umowę o pracę z dnia [...]. zawartą z Zespołem Szkół Nr [...] w L. na czas określony od [...]. do [...]. Po obliczeniu dochodów skarżącej na które złożyły się uzyskane w 2013r. alimenty w kwocie [...]złotych oraz dochód z umowy zlecenia ze spółką z o.o P. B. S. za październik 2014r. w kwocie [...]złotych organ uznał, że wynoszą one w przeliczeniu na członka rodziny [...] złotych, przekraczają zatem kryterium ustawowe uprawniające do uzyskania tego świadczenia określone w art. 9 ust.2 ustawy z dnia [...]. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów na kwotę [...]złotych. Zgodnie z art. 2 pkt.7 lit.a) tej ustawy za świadczenie nienależnie pobrane uważa się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części. Zgodnie natomiast z art. 23 ust.1 ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenie jest zobowiązana do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, które naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty do dnia zapłaty. Po rozpoznaniu odwołania M. W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło argumentację Prezydenta Miasta L. i jego decyzję utrzymało w mocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. W. decyzję Kolegium uznała za krzywdzącą. Wskazała, że wprawdzie wyrokiem Sądu Rejonowego L. - Wschód z siedzibę w Ś. z dnia [...]. przysługujące jej alimenty podwyższono do kwoty [...]złotych miesięcznie, a następnie do [...] złotych miesięcznie, jednak nie były one realizowane, co potwierdzają złożone do akt wyciągi bankowe za okres od [...]. do sierpnia 2015r. Trudno zatem uznać wypłacone jej świadczenia za nienależne. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze powtórzyło dotychczasową argumentacje i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 2 pkt. 7 ustawy z dnia [...]. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( tekst jedn. Dz. U z 2015r. poz. 859 ze zmianami ) nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 , zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. Bez wątpienia okoliczności wskazane w pkt.7 lit.a), który został wskazany jako podstawa prawna decyzji Prezydenta Miasta L., mają charakter obiektywny, a ich zaistnienie powoduje utratę prawa do świadczenia. Sąd w składzie rozpoznającym skargę podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia [...]. ( I OSK 2347/12 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ) w którym zwrócono uwagę, że uznanie świadczenia za nienależnie pobrane o jakim mowa w art.2 pkt 7 lit.a i art. 23 ust. 1 ustawy nie jest uzależnione od wykazania że jego pozyskanie przez stronę stanowiło efekt jej świadomego działania nacechowanego złą wolą. W konsekwencji organ orzekający w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenie nie jest zobligowany do badania świadomości strony co do tego, czy wypłacane świadczenie pobierała zgodnie z przepisami prawnymi, tylko, czy ziściły się przesłanki wskazane w powołanym przepisie. W niniejszej sprawie organy powołały się okoliczność przekroczenia przez skarżącą kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania świadczenia alimentacyjnego, w konsekwencji powodującą ustanie wypłaty świadczenia (art. 2 pkt 7 lit a). Wbrew jednak ich przekonaniu kwestia ta nie została właściwie oceniona, co czyni zarzut skargi uzasadnionym. Słusznie oczywiście stwierdzono, że stosownie do art. 3 ust.1 lit. c) ustawy z dnia [...].o świadczeniach rodzinnych ( tekst jedn. Dz. U z 2015r. poz. 114 ze zmianami ), do którego stosowania odsyła art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dochodem są również uzyskiwane alimenty na rzecz dzieci. Zgodzić się jednak należy ze skarżącą, że chodzi tu o rzeczywiste kwoty, a nie wynikające z orzeczenia sądu ustalającego ich wysokość. Zawarta w art. 2 ust. 5a ustawy definicja dochodu członka rodziny, zgodnie z która jest to dochód osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a oraz dochodu rodziny jaką posługuje się art. 3 ust.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, według którego jest to suma dochodów członków rodziny, nie pozostawiają wątpliwości, że za dochód uznaje się nie przychód należny za dany miesiąc, ale przychód z miesiąca, niezależnie od tytułu i źródła uzyskania. Przychód ten ma być uzyskany, co wskazuje na faktyczny aspekt sytuacji majątkowej strony. Rozwiązanie to podkreśla uzależnienie świadczenia alimentacyjnego od faktycznego stanu majątkowego i faktycznych dochodów uzyskanych w danym okresie, nie zaś od dochodów nominalnie należnych. Roszczenie o wypłatę świadczenia nie może być traktowane jak przychód. Wydaje się oczywiste, że pod pojęciem dochodu rodziny, rozumianego jako suma dochodów jej członków, należy rozumieć realne kwoty, jakimi jest w stanie dysponować. Za takim stanowiskiem przemawia treść § 2 ust.2 pkt.9 lit.a) Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i P. Społecznej z dnia [...]. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego ( Dz. U z 2015r. poz. 2229 ) zgodnie z którym w przypadku, gdy osoba uprawniona nie otrzymała alimentów albo otrzymała je w wysokości niższej od ustalonej w wyroku sądu, ugodzie sądowej lub ugodzie zawartej przed mediatorem do wniosku o przyznanie świadczenia należy dołączyć odpowiednio zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji alimentów, a także o wysokości wyegzekwowanych alimentów. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. W. z [...]. o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych z którego wynika, że egzekucja za ostatnie dwa miesiące okazała się bezskuteczna, a należność wierzyciela alimentacyjnego wynosi [...] złotych. Z kolei według zaświadczenia tego samego [...] z dnia [...]. skarżąca złożyła wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w oparciu o wyrok Sądu Rejonowego w L. – Wschód z siedzibą w Ś. z dnia [...]. w dniu [...]. Wspomniane dokumenty wskazują zatem, że skarżąca nie otrzymywała alimentów w kwotach ustalonych wyrokiem sądu, co potwierdzają złożone do akt wyciągi z jej konta. Warto zauważyć brak odniesienia się do tej okoliczności w uzasadnieniach decyzji, gdzie skoncentrowano się jedynie na zmianie samej wysokości przyznanego świadczenia alimentacyjnego. Słusznie uważa zatem skarżąca, że jej dochód ustalony w postępowaniu administracyjnym został określony z pominięciem istotnych faktów i bez ich rozważenia. Dopiero prawidłowe określenie dochodu w przeliczeniu na członka rodziny pozwoli stwierdzić, czy skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego, a w efekcie, czy wypłacone świadczenia są świadczeniami nienależnie pobranymi. Z tego względu na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. a) i c) ustawy z dnia [...]. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ze zmianami ) należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta L..