II SA/Lu 192/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Asesor WSA Wiesława Achrymowicz (spr.), Asesor WSA Wojciech Kręcisz, Protokolant Asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w dniu 20 października 2004r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Wojewody z dnia "{[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. Wojewoda , działając jako organ odwoławczy, po rozpoznaniu odwołania A.S., działającej przez pełnomocnika, decyzją z dnia "[...]", na mocy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy pierwszoinstancyjną decyzję Prezydenta Miasta z dnia "[...]" o umorzeniu postępowania administracyjnego wywołanego wnioskiem A.S. z żądaniem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, położonej w L. przy ul. M. nr "[...]" o numerze ewidencyjnym pierwotnie "[...]". W uzasadnieniu zajętego stanowiska, organ rozstrzygający powołał się na ustalenie, że wskazana we wniosku nieruchomość gruntowa została wywłaszczona mocą decyzji Prezydenta Miasta z dnia "[...]" z jednoczesnym przyznaniem odszkodowania z tego tytułu, które zostało uprawnionemu właścicielowi wypłacone, gdy status ten przysługiwał A.S. Cel wywłaszczenia stanowiła realizacja obiektów "[...]". W dalszym toku procedowania w administracji, decyzją z dnia "[...]" Wojewoda w sposób ostateczny i prawomocny stwierdził, że z dniem 05 grudnia 1990 r. grunt ten, jakkolwiek oznaczony już nowym numerem ewidencyjnym "[...]", stał się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, przysługującym "[...]". W wyniku kolejnych zmian ewidencyjnych, działka o numerze "[...]" uległa podziałowi na działki o numerach: 69/1, 69/2, 69/3, 69/4 i włączeniu odpowiednio do działek o nowych numerach: 83, 84, 86, 85. Następnie mocą umowy sprzedaży, zawartej aktem notarialnym z dnia "[...]", prawo wieczystego użytkowania wszystkich działek o wskazanych wyżej numerach ewidencyjnych nabyła Spółka AE. z siedzibą w L., która na wniosek złożony w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w dacie "[...]", uzyskała ujawnienie nabytego prawa w księdze wieczystej o numerze "[...]" w dacie "[...]". W tym stanie rzeczy organy administracyjne, orzekające w toku instancji odwołały się w pierwszej kolejności do dyspozycji art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, o rozstrzygającym znaczeniu bowiem pozbawiającym jurydycznego bytu roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, stanowione dyspozycją art. 136 ust. 3 ostatnio przywołanej ustawy, gdy przed dniem 01 stycznia 1998 r., to jest wejścia w życie niniejszej ustawy, nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Konsekwencją braku roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w okolicznościach rozpatrywanej sprawy jest zrealizowanie pojęcia bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 k.p.a. Na powyższe rozstrzygnięcie administracyjnoprawne skargę złożyła wnioskodawczyni, domagając się uchylenia obu decyzji wydanych w toku instancji. Zarzuciła organom administracji naruszenie prawa materialnego, zawartego w art. 229, błędnie zastosowanego oraz art. 137 ust. 1 pkt 1, a dalej w rozdziale szóstym, wszystkie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, ferując twierdzenie, że nieruchomość, której zwrotu żąda nie została sprzedana ani oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, skoro Skarb Państwa nadal legitymuje się statusem właściciela, gdy nie była zawiadamiana o podejmowanych decyzjach czy czynnościach prawnych, mających za przedmiot tę nieruchomość, na której nie zrealizowano celu wskazanego w decyzji wywłaszczającej. Dalej, wskazywała na wadliwość procedowania organów podejmujących kwestionowane decyzje, które pomijają zgłoszone we wniosku wszczynającym postępowanie w sprawie alternatywne żądanie odszkodowania za zbędnie wywłaszczoną nieruchomość. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wnosił o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko prawne powzięte mocą zaskarżonej decyzji wraz z jego jurydyczną argumentacją, gdy zarzuty formułowane w skardze nie znajdują racji w kontekście okoliczności rozpoznawanej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, kognicji sądowoadministracyjnej została poddana kontrola działalności organów administracji publicznej w aspekcie zgodności z prawem, gdy decyzje wydane w toku instancji w badanym postępowaniu administracyjnym ten rozstrzygający wymóg spełniają. ` Unormowanie art. 242 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, datę wejścia w życie tego aktu prawnego określa na dzień 01 stycznia 1998 r. W tym kontekście należy w dalszej kolejności czytać przepis art. 229 ostatnio przywołanej ustawy, zgodnie z którym roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, przewidziane w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarowaniu nieruchomości, nie przysługuje w odniesieniu do nieruchomości wywłaszczonych, a następnie przed tym dniem sprzedanych albo objętych ustanowieniem prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, gdy prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Jurydyczną konsekwencją przedstawionej regulacji, przy zaistnieniu wskazanych w hipotezie przywołanego art. 229 przesłanek, jest wyeliminowanie z obrotu prawnego roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, deklaratoryjna w swych skutkach decyzja z dnia "[...]" w sposób ostateczny i prawomocny stwierdziła jurydyczną okoliczność powstania z mocy prawa wieczystego użytkowania na rzecz "[...]" w L., obejmującego właśnie sporną nieruchomość. Decyzja ta, jako nadal funkcjonująca w obrocie prawnym korzysta z domniemania trwałości, zgodnie z zasadą przewidzianą w art. 16 § 1 k.p.a., gdy w dalszej kolejności wobec zawarcia w formie wymaganej prawem czynności prawnej, pod tytułem sprzedaży, omawiane prawo wieczystego użytkowania nabyła Spółka AE. z siedzibą w L., która na wniosek z dnia 24 lipca 1995 r. skierowany do Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego, w dniu "[...]" uzyskała ujawnienie przysługującego jej prawa w księdze wieczystej, przy czym ani sama czynność cywilnoprawna, ani orzeczenie Sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym nie zostały skutecznie podważone we właściwym trybie, podlegającym kognicji wyłącznie sądów powszechnych. W tym kontekście bez rozstrzygającego znaczenia pozostaje zarzut skarżącej, wywodzony z okoliczności niezawiadamiania jej, jako uprzedniego właściciela, o podejmowanych w stosunku do wywłaszczonej nieruchomości decyzjach czy czynnościach prawnych, skoro jurydyczny byt, wywołanych ich mocą następstw prawnych, nie został dotychczas skutecznie podważony, a we właściwym trybie. Zatem organy administracji, rozstrzygające w toku instancji, zgodnie z wyczerpująco zebranym w sprawie materiałem dowodowym, dokonały jurydycznie prawidłowej subsumcji należycie ustalonego stanu faktycznego, pozytywnie przesądzając zrealizowanie hipotezy art. 229, rozważanej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, skoro ustanowione prawo wieczystego użytkowania zostało ujawnione w księdze wieczystej na rzecz Spółki AE z siedzibą w L. wobec następstwa prawnego na rzecz podmiotu o statusie osoby trzeciej, a te zdarzenia prawne dotychczas skutecznie niepodważone w swych skutkach prawnych, miały miejsce przed dniem 01 stycznia 1998 r. Dla pełnego odniesienia się do argumentów skarżącej, leżących u podstaw kwestionowania kontrolowanych decyzji, powziętych przez organy obu instancji, wymaga zwrócenia uwagi okoliczność interpretacyjna , iż w hipotezie art. 229 omawianej ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami, przy określaniu przesłanek, których zaistnienie pozbawia jurydycznego bytu roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, ustawodawca posłużył się zdaniowym równoważnikiem funktora alternatywy rozłącznej. Stąd zaistnienie choćby jednej z nich, stanowi w pełni samodzielną podstawę, by zasadnie uznać za podlegającą zastosowaniu dyspozycję tegoż unormowania, gdy w sprawie niniejszej powstanie prawa wieczystego użytkowania na rzecz osoby trzeciej, z jego ujawnieniem w księdze wieczystej przed rozstrzygającą datą 01 stycznia 1998r. , o czym wyżej, realizuje jeden z członów tej alternatywy rozłącznej, co rozstrzygające. Oczywista w badanej sprawie okoliczność statusu Skarbu Państwa, jako właściciela nieruchomości objętej wnioskiem, wszczynającym postępowanie administracyjne, ujawnionego w dziale drugim księgi wieczystej, wbrew stanowisku skarżącej, nie stanowi argumentu skutecznie podważającego jurydyczną prawidłowość kontrolowanych decyzji. Użytkowanie wieczyste, jako prawo w istocie o nieznacznie węższym zakresie atrybutów, przede wszystkim w aspekcie ograniczenia czasowego, powstaje bowiem na gruncie stanowiącym własność między innymi Skarbu Państwa. Natomiast z istoty ustawowej regulacji tej instytucji cywilnoprawnej, definiowanej mocą art. 232 k.c., ustanowienie prawa wieczystego użytkowania, bez względu na źródło jego powstania, nie pozbawia właściciela tego statusu, natomiast ograniczając w istotny sposób legitymację do faktycznej realizacji atrybutów właścicielskich na rzecz właśnie wieczystego użytkownika. Okoliczność co do zasady wzniesienia przez wieczystego użytkownika zabudowy na gruncie stanowiącym przedmiot wieczystego użytkowania ma charakter wtórny w tym znaczeniu, że nie jest prawotwórczą w odniesieniu do nieruchomości gruntowej przez czas trwania prawa wieczystego użytkowania. Zabudowa taka stanowi bowiem w tym okresie przedmiot odrębnego prawa, jakim jest prawo własności przysługujące wieczystemu użytkownikowi, jako prawo związane, o czym stanowi art. 235 § 1 i § 2 k.c. Natomiast w rozumieniu art. 229 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami, osobę trzecią stanowi inna osoba niż poprzedni właściciel, rozumiany jako adresat decyzji wywłaszczeniowej bądź Skarb Państwa, co znalazło potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, by przywołać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 05 grudnia 2001 r. w sprawie I SA 2469/99 /LEX 82648/, jak to ma miejsce w okolicznościach kontrolowanego postępowania administracyjnego, w odniesieniu do kolejnych użytkowników wieczystych. Wobec wyeliminowania z obrotu prawnego roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, przy zrealizowaniu w okolicznościach konkretnej sprawy hipotezy art. 229 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami, proceduralna sytuacja wyczerpuje pojęcie bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. W tej materii należy wskazać na utrwalone stanowisko sądowoadministracyjnego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w wyrokach: z dnia 25 stycznia 2000 r. w sprawie I SA 276/99 /OSP 2001/5/80/, z dnia 27 czerwca 1991 r. w sprawie SA/Ka 60/91 /OSP 1993/7 147/, z dnia 16 listopada 2000 r. w sprawie I SA 1539/99 /LEX 75555/, z dnia 26 września 2001 r. w sprawie V SA 381/01 /LEX 78917/, z dnia 09 marca 2000 r. w sprawie IV SA 12/98 /LEX 77609/, z dnia 10 czerwca 1998 r. w sprawie IV SA 1225/96 /LEX 43250/. Wreszcie pozbawione jest jurydycznej racji, stanowisko skarżącej o nierozstrzygnięciu wszystkich żądań zawartych we wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne, a w postaci odszkodowania, skoro organy podejmując w toku instancji kwestionowane decyzje jednoznacznie odwołały się do ustalenia wypłaty osobie uprawnionej odszkodowania, przyznanego mocą decyzji wywłaszczeniowej w kwocie tam ustalonej, a którego skarżąca w istocie nie podważała, wywodząc aktualnie roszczenie odszkodowawcze z okoliczności przemawiających za jego cywilnoprawnym charakterem, a zatem merytoryczne rozpoznanie, leżących u jego podstaw okoliczności faktycznych, wywodzących nieuprawnione władanie sporną nieruchomością ze szkodą dla wywłaszczonego właściciela, nie należy do kognicji organów administracji, co stanowi również o bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, w rozumieniu powoływanego wyżej art. 105 § 1 k.p.a., skutkując jego zasadnym umorzeniem, także gdy zważyć utrwalone stanowisko orzecznictwa sądowoadministracyjnego, by przywołać wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 stycznia 1990 r. w sprawie II SA 1240/89 /ONSA 1990/1/16/, z dnia 13 lutego 2001 r. w sprawie I SA 2032/99 /LEX 75519/. Zatem sformułowanie osnowy pierwszoinstancyjnej decyzji, jako umarzającej postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, w sposób nie budzący wątpliwości obejmuje zakresem formalnoprawnego rozstrzygnięcia oba żądania zawarte we wniosku. W kontekście unormowań regulujących procedowanie w administracji, gdyby skarżąca zasadnie wywodziła brak rozstrzygnięcia odnośnie jednego z żądań wniosku, wszczynającego postępowanie administracyjne, to winna wyczerpać tryb uzupełnienia decyzji administracyjnej, stanowiony mocą art. 111 § 1 k.p.a., gdyż od rozstrzygnięcia nieistniejącego stronie nie przysługuje droga odwoławcza, a w następstwie sądowoadministracyjna. W sytuacji proceduralnej, zaistniałej w kontrolowanym postępowaniu, jednakowoż taki stan rzeczy, co do zasady, nie ma miejsca. Z tych względów, skoro skarga jest pozbawiona jurydycznej racji w świetle przywołanych w toku rozważań unormowań prawnych, na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.