II SA/Lu 192/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., znak: [...], w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego - w zakresie sprzeciwu M. B. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 192/16, postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżąca w dniu 14 kwietnia 2016 r. (data nadania) złożyła – na urzędowym formularzu – wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2016 r. starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Odpis tego postanowienia doręczono skarżącej w dniu 17 kwietnia 2016 r. W dniu 24 kwietnia 2016 r. wniosła ona sprzeciw, podnosząc, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie jest zasadny. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., w tym postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu, referendarz zasadnie uznał, że skarżąca nie wykazała tych przesłanek, pomimo tego, że w świetle powołanego przepisu to na nim, jako wnioskodawcy, spoczywał ten obowiązek. Należy bowiem podkreślić, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne, leży po jego stronie, zaś rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przez niego udowodnione (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2012, s. 618-619). Z oświadczenia skarżącej zawartego we wniosku o przyznanie prawa wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i synem. Majątek jej rodziny obejmuje między innymi nieruchomości: budynek mieszkalny o wartości szacunkowej [...] złotych, mieszkanie o wartości szacunkowej [...] złotych oraz działka rekreacyjna o wartości szacunkowej [...] złotych. Rodzina skarżącej nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych o wartości powyżej [...] złotych, w tym nie posiada samochodu osobowego. Skarżąca wraz z rodziną posiada natomiast oszczędności w kwocie [...] złotych, a także udziały o wartości [...]. Rodzina skarżącej utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę męża w kwocie [...] złotych netto oraz jego dochodów z działalności gospodarczej w kwocie [....] złotych netto. Jednocześnie skarżąca wyjaśniła, że na stałe miesięczne koszty utrzymania koniecznego jej rodziny składają się wydatki na mieszkanie i media w kwocie [...] złotych miesięcznie, koszty leczenia – [...] złotych miesięcznie oraz koszty żłobka w kwocie [...] złotych miesięcznie. Skarżąca spłaca kredyt hipoteczny w kwocie [...] złotych, raty leasingowe w kwocie [....] złotych, opłaca ubezpieczenie majątkowe – [...] złotych oraz płaci podatek od posiadanych nieruchomości w kwocie łącznej [...] złotych. Podkreślenia wymaga, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Jeżeli natomiast strona ma środki majątkowe, w szczególności zaś posiada zgromadzone oszczędności pieniężne, to powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego. Dlatego też, jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, zgromadzone oszczędności oraz stały miesięczny dochód – co do zasady – wykluczają przyznanie stronie prawa pomocy (zob. postanowienia NSA z dnia 12 kwietnia 2016 r., sygn. akt: I GZ 238/16, I GZ 239/16 i I GZ 240/16, dostępne w CBOSA). Nie budzi wątpliwości Sądu, że mając na uwadze wysokość miesięcznych dochodów rodziny skarżącej i zgromadzone przez nią oszczędności, przy uwzględnieniu wykazanych wydatków, nie można przyjąć, aby skarżąca i członkowie jej rodziny byli osobami ubogimi, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź osobami, których dochody nie są w stanie pokryć wydatków związanych z najistotniejszymi potrzebami życiowym. Nie można też przyjąć, aby posiadane przez rodzinę skarżącej środki finansowe uniemożliwiały poniesienie pełnych kosztów niniejszego postępowania, gdyż groziłoby to uszczerbkiem w kosztach utrzymania koniecznego. Koszty sądowe związane z niniejszym postępowaniem prócz wpisu sądowego od wniesionej skargi wynoszącego [...]złotych i wpisu sądowego od ewentualnej skargi kasacyjnej wynoszącego [...] złotych, każdorazowo nie przekroczą bowiem kwoty [...]złotych. Natomiast minimalny koszt ustanowienia radcy prawnego z wyboru w niniejszej sprawie wyniesie [...] złotych netto (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie płat za czynności radców prawnych – Dz.U. poz. 1804). Oczywistym jest więc, że skoro rodzina skarżącej zgromadziła oszczędności w wysokości [...] złotych i posiada udziały o wartości [...] złotych, to skarżąca może ponieść koszty sądowe, jak i koszt ustanowienia radcy prawnego z wyboru, bez potrzeby sięgania do bieżących dochodów, co uzasadnia ocenę, że poniesienie pełnych kosztów postępowania nie spowoduje uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego. Należy również podkreślić, że niezasadne są pozostałe zarzuty skarżącej podniesione w sprzeciwie. Poza sporem jest, jak wskazano wyżej, że skarżąca spłaca kredyt hipoteczny w kwocie [....] złotych, raty leasingowe w kwocie [...] złotych, opłaca ubezpieczenie majątkowe w wysokości [...] złotych, a nadto opłaca podatek od posiadanych nieruchomości w kwocie łącznej [...] złotych. Okoliczność ta nie daje jednak podstaw do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest bowiem pogląd, że obciążenia finansowe w postaci licznych zobowiązań, w tym należności publicznoprawnych oraz kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek pozostają w sferze indywidualnej osoby i nie mogą skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (zob. postanowienia NSA z dnia 16 września 2014 r., II FZ 1309/14 oraz z dnia 18 listopada 2015 r., II OZ 1146/15). Niewątpliwie zatem opisane wyżej należności nie mogą – co do zasady – wyprzedzać należności sądowych. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł, jak w postanowieniu.