II SA/Lu 195/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom,, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 maja 2010 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 20 stycznia 2010 r., po rozpoznaniu odwołania L. S. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy S. z dnia 19 października 2009 r. nr [...], odmawiającej przyznania L. S. zasiłku stałego – utrzymało tę decyzję w mocy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, iż powołaną wyżej decyzją organ pierwszej instancji, po rozpoznaniu wniosku L. S. z dnia 25 września 2009 r. o przyznanie zasiłku stałego, odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Zdaniem organu, wnioskodawczyni i jej córka tworzą rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej. Źródłami dochodu tej rodziny są: zasiłek pielęgnacyjny L. S. – 153 zł, świadczenie pielęgnacyjne L. N. w kwocie 420 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,8959 ha przeliczeniowych – 185,45 zł. Łączny dochód rodziny wynosi 758,45 zł, co w przeliczeniu na jedną osobę daje 379,23 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe warunkujące przyznanie przedmiotowego świadczenia. Kolegium podkreśliło, iż L. S. od wielu lat korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Przez ostatnie dwa lata organ pierwszej instancji w sposób jednolity ujmował skład rodziny skarżącej, konsekwentnie przyjmując, że wspólnie z córką stanowi ona rodzinę. W tym okresie, to jest od grudnia 2008 r. organ wydał 12 decyzji, nie licząc decyzji odmawiających przyznania zasiłku stałego, i od żadnej z nich skarżąca odwołania nie wniosła, przez co należy rozumieć, że nie kwestionowała ona ustaleń organu w tym zakresie. W dniu 16 kwietnia 2008 r. L. S. orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności w okresie do 30 kwietnia 2010 r. W drodze umowy darowizny skarżąca w dniu 15 lipca 2008 r. przekazała córce dom i gospodarstwo rolne o pow. 1,35 ha fizycznych, co stanowi 0,89 ha przeliczeniowych, pozostawiając sobie pokój i kuchnię jako dożywotnią służebność. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż dom, w którym mieszka wnioskodawczyni wraz z córką składa się z czterech izb, nie ma tam odrębnych liczników prądu, instalacji doprowadzających i odprowadzających wodę, wydzielonych powierzchni mieszkalnych czy gospodarczych, a osoby w nim zamieszkujące wspólnie korzystają ze wszystkich urządzeń i sprzętów gospodarstwa domowego prowadząc jedną kuchnię. Sama strona w licznych pismach twierdzi, że samotnie gospodaruje, jednak z drugiej strony stwierdza równocześnie, że wszystkie czynności w jej gospodarstwie domowym wykonuje córka. Z wywiadów środowiskowych z dnia 2 lutego i 31 marca 2009 r. wynika w szczególności, że córka pali matce w kuchni węglowej, obie dysponują jednym zapasem węgla, matka nie dokłada się do opłat za światło, córka zajmuje się robieniem zakupów, kupowaniem leków. Ponadto córka skarżącej od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności, to jest do dnia 30 kwietnia 2010 r., ma przyznane w związku z opieką nad matką świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem Kolegium, oznacza to, że wnioskodawczyni pozostaje wraz z córką w faktycznym związku, gdyż potrzebuje jej opieki, a córka opiekę tę sprawuje pozostając przy tym z własnej woli osobą bezrobotną. Poza tym strona jest na tyle niepełnosprawna, iż obiektywnie rzecz biorąc nie jest zdolna do samotnego dbania o należyty stan i utrzymanie gospodarstwa domowego. Ekonomiczna odrębność L. S., przy własnym dochodzie w wysokości 153 zł, wydaje się być niemożliwa w dłuższym czasie. Córka świadczy matce pomoc w prowadzeniu spraw urzędowych, odbiera adresowane do matki decyzje administracyjne i inne pisma urzędowe, niejednokrotnie w tych sprawach jest jej pełnomocnikiem, do jej rąk wypłacane są zasiłek pielęgnacyjny i zasiłki z pomocy społecznej. W tej sytuacji organ pierwszej instancji prawidłowo odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z powodu przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła L. S., domagając się ponownego rozpatrzenia sprawy i przyznania jej zasiłku stałego. Skarżąca zarzuciła, iż wbrew twierdzeniom Kolegium nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z córką. Podkreśliła, iż dom, w którym mieszka z córką, ma wydzielone cztery izby, z których dwie wyposażone są w kuchnie węglowe. Skarżąca i jej córka mają własne meble oraz sprzęt gospodarstwa domowego, dlatego też każda z nich prowadzi własną kuchnię. Kolegium pominęło fakt, iż nastąpił "prawny podział domu", wynikający z zawartej z córką umowy darowizny. L. S. podniosła, że jest chora i córka opiekuje się nią od wielu lat. Przyznała, że córce wypłacany jest zasiłek pielęgnacyjny, lecz dzieje się tak wyłącznie z winy organu, który przyznał to świadczenie córce zamiast jej. Podkreśliła, że inne świadczenia pieniężne z pomocy społecznej odbiera osobiście w siedzibie organu, choć nie zawsze jest zdolna do podróży. Skarżąca utrzymuje się z dochodów w wysokości 303 zł, a nie z kwoty 153 zł zasiłku pielęgnacyjnego, jak wynika z ustaleń organów obu instancji. Wskazała, iż nie odwoływała się od innych decyzji przyznających świadczenia pieniężne z pomocy społecznej, w których Ośrodek Pomocy Społecznej w S. przyjmował, że obie z córką są rodziną, gdyż było to bezcelowe. Skarżąca zarzuciła, że organ pierwszej instancji niezgodnie z prawem przeprowadzał z nią wywiady środowiskowe, w związku z czym od jakiegoś czasu wraz z córką postanowiła, że nie będzie ich podpisywać. Podniosła, że świadczenie pielęgnacyjne córka ma przyznane od dnia 1 września 2008 r., a nie dopiero od dnia 1 listopada 2009 r., jak podało w decyzji Kolegium. Zdaniem skarżącej, Kolegium w ten sposób chciało ukryć fakt naruszenia prawa w innej sprawie, w której organ pierwszej instancji, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, decyzją z dnia 26 września 2008 r. przyznał córce skarżącej świadczenie pielęgnacyjne dopiero od września 2008 r., a nie od daty "wejścia w życie ustawy, gdy składała wnioski z tytułu opieki nad chorym ojcem, a następnie nad matką". Zarzuciła, iż organy bezprawnie wliczyły kwotę świadczenia pielęgnacyjnego córki do dochodu rodziny. Do skargi dołączyła plik dokumentów w postaci korespondencji i decyzji kierowanych do niej przez organy pomocy społecznej, dokumentację lekarską itp. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W dniu 5 maja 2010 r. skarżąca złożyła pismo procesowe, podnosząc w nim, iż w odpowiedzi na skargę Kolegium nie odniosło się do powoływanej przez nią decyzji organu pierwszej instancji z dnia 30 lipca 2008 r. nr [...] oraz wskazanego przez nią wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązki te ciążą zarówno na organie pierwszej, jak i drugiej instancji. Stosownie bowiem do przepisu art. 136 i 138 k.p.a. przedmiotem postępowania odwoławczego jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzją organu I instancji. W rozpoznawanej sprawie organy administracji przeprowadziły postępowanie zgodnie z regułami wynikającymi z powołanych przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. i prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. W ocenie Sądu ocena zgromadzonego materiału dowodowego dokonana przez te organy nie nosi cech dowolności. Skarżąca domagała się przyznania zasiłku stałego, zastosowanie mieć będą zatem przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy, zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W myśl art. 8 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W myśl ustępu 3 tego artykułu za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r. (ust. 4). Przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł (ust. 9). W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, iż skarżąca L. S. w dacie orzekania przez organy administracji była osobą całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy, gdyż legitymowała się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia 16 kwietnia 2008 r. zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności okresowo do dnia 30 kwietnia 2010 r. Sporne jest natomiast, czy skarżąca prowadzi wraz z córką L. N. wspólne gospodarstwo domowe, czy też prowadzą one odrębne gospodarstwa domowe. Ustalenie tego faktu ma w sprawie podstawowe znaczenie, gdyż determinuje ono sposób obliczania dochodu i wysokość kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania wnioskowanego świadczenia. W rozumieniu ustawy osobą samotnie gospodarującą jest osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe (art. 6 pkt 10), zaś za rodzinę uznaje się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące (art. 6 pkt 14). Stwierdzenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia jest osobą samotnie gospodarującą wymaga zbadania, czy codzienne sprawy prowadzenia gospodarstwa domowego, takie jak: zapewnienie środków utrzymania, utrzymanie porządku i czystości, przygotowywanie posiłków, świadczenie pomocy w prowadzeniu spraw (urzędowych, związanych z utrzymaniem zdrowia, wypoczynkiem i rekreacją) nie odbywają się z udziałem osoby przebywającej w gospodarstwie, która jedną z tych czynności wykonywałaby na zasadzie współpracy w osiąganiu wspólnych celów życiowych (W. Maciejko [w:] W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2010, s. 64). W ocenie Sądu prawidłowe jest stanowisko organów obu instancji, iż skarżąca prowadzi wraz z córką L. N. wspólne gospodarstwo domowe. Przede wszystkim należy podkreślić, że skarżąca jest osobą, która ze względu na stan zdrowia wymaga stałej pomocy osoby drugiej. Pomoc taka świadczy jej córka – L. N., która, na co organy słusznie zwróciły uwagę, otrzymuje z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne przyznane od dnia 1 września 2008 r. do dnia do dnia 30 kwietnia 2010 r. Skarżąca mieszka wspólnie z córką w domu czteroizbowym, w którym nie ma odrębnych liczników prądu, instalacji doprowadzających i odprowadzających wodę, wydzielonych powierzchni mieszkalnych ani gospodarczych, a skarżąca wraz z córką wspólnie korzystają ze wszystkich urządzeń i sprzętów gospodarstwa domowego prowadząc jedną kuchnię. Skarżąca była właścicielem tego budynku do dnia 15 lipca 2008 r., kiedy to darowała go córce wraz z gospodarstwem rolnym o pow. 1,35 ha fizycznych (0,89 ha przeliczeniowych), zaś córka ustanowiła nieodpłatnie na nabytej nieruchomości na jej rzecz dożywotnią służebność osobistą polegającą na korzystaniu z kuchni i jednego pokoju w opisanym budynku. Kolegium słusznie podniosło w zaskarżonej decyzji, iż sama skarżąca nie kwestionowała w toku postępowania, że wszystkie czynności w jej gospodarstwie domowym wykonuje córka. Fakt ten potwierdza również treść wywiadów środowiskowych z dnia 2 lutego i 31 marca 2009 r., z których wynika, że córka pali matce w kuchni węglowej, obie dysponują jednym zapasem węgla, matka nie dokłada się do opłat za światło, córka zajmuje się robieniem zakupów, kupowaniem leków. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że stan zdrowia skarżącej uniemożliwia jej samodzielne dbanie o należyty stan i utrzymanie gospodarstwa domowego, a wszelkiej pomocy w wykonywaniu codziennych czynności domowych udziela skarżącej opiekująca się nią córka. Pomaga ona skarżącej w prowadzeniu spraw urzędowych, odbiera skierowane do matki decyzje administracyjne i pisma urzędowe, wykonuje inne niezbędne czynności w imieniu matki. Brak jest więc podstaw do kwestionowania ustaleń organów administracji w tym zakresie. Natomiast fakt, iż skarżąca nie jest aktualnie właścicielką domu, w którym mieszka, nie stanowi przeszkody do uznania, że wraz z córką prowadzi w tym domu wspólne gospodarstwo domowe. W tych okolicznościach prawidłowo rozważały organy, czy dochód rodziny tworzonej przez skarżącą i jej córkę nie przekracza kryterium dochodowego na osobę w rodzinie określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy. Dochód rodziny skarżącej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (art. 8 ust. 3 ustawy) wyniósł 758,45 zł, w przeliczeniu na osobę – 379,23 zł. Na dochód ten składają się: zasiłek pielęgnacyjny L. S. – 153 zł, świadczenie pielęgnacyjne L. N. w kwocie 420 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,8959 ha przeliczeniowych – 185,45 zł. Wbrew twierdzeniom skarżącej świadczenie pielęgnacyjne wypłacane jej córce podlegało wliczeniu do dochodu rodziny na podstawie powołanych przepisów art. 8 ust. 3 i ust. 4 ustawy. Przepisy te wprowadzają zasadę, iż uwzględnieniu w dochodzie podlegają wszystkie przychody z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, za wyjątkiem niektórych rodzajów przychodów wymienionych w tych przepisach, do których świadczenie pielęgnacyjne nie należy. Dochód rodziny skarżącej ustalony w opisany wyżej sposób przekroczył ustawowe kryterium dochodowe warunkujące przyznanie przedmiotowego świadczenia wynoszące 351 zł, co uzasadniało odmowę przyznania skarżącej tego świadczenia. Niezasadne są również pozostałe zarzuty skarżącej. Powoływane przez skarżącą decyzje organów administracji zostały wydane w innych sprawach i nie podlegają kontroli Sądu w niniejszej sprawie. Nie było zatem podstaw do oceny legalności tych rozstrzygnięć. Wskazywany przez stronę wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. (P 27/07, Dz. U. Nr 130, poz. 903) nie dotyczy zasiłku stałego, lecz świadczenia pielęgnacyjnego, a więc także nie ma znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji. Złożone wraz ze skargą dokumenty w postaci: kserokopii orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, zaświadczeń lekarskich, pism organów administracji i sądów oraz umowy darowizny z dnia 15 grudnia 2008 r. zawartej w formie aktu notarialnego nie wnoszą nic nowego do sprawy. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.